Franza tiffinanzja mill-ġdid €340bn bi spiża ogħla

Franza qed tippjana li tbigħ bonds ta’ terminu medju u twil b’valur ta’ €340 biljun fl-2027, ċifra li l-midja Franċiża sejħet rekord (RFI). Parti kbira minn dawk il-flus se tintuża biex jitħallsu lura bonds eqdem, u mhux biex jiżdied id-dejn tal-istat. Dak li jinbidel huwa l-ispiża: issa Franza tħallas aktar għal kull bond li tbigħ, u din l-ispiża ogħla tinfirex mad-dejn tagħha matul is-snin.

Għaliex bejgħ rekord ma jfissirx żieda rekord fid-dejn

L-Aġenzija France Trésor (AFT), li tamministra s-self tal-istat, tikkalkula l-programm tagħha wara li tnaqqas ix-xiri lura tal-bonds. Tnaqqas il-bonds qodma li tixtri lura qabel iż-żmien, iżda mhux dawk li sempliċement jimmaturaw matul is-sena. Skont Reuters, il-mira titla’ minn €310 biljun din is-sena l-aktar minħabba li wasal iż-żmien li jitħallsu lura bonds maħruġa matul il-pandemija (Reuters via Boursorama).

Il-bejgħ ta’ bond ġdid biex jitħallas lura wieħed li jkun immatura huwa rifinanzjament, jew tiġdid tad-dejn. Il-bejgħ ikun kbir, iżda l-ammont dovut ftit li xejn jinbidel. B’hekk, il-ħruġ ta’ bonds jista’ jiżdied waqt li l-gvern iwiegħed defiċits iżgħar.

Iċ-ċifri tad-defiċit jgħinuna biss sa ċertu punt. Dawn ikopru l-finanzi pubbliċi kollha ta’ Franza, inklużi s-sigurtà soċjali u l-awtoritajiet lokali, filwaqt li l-AFT tbigħ bonds għall-istat ċentrali biss. Il-gvern tal-Prim Ministru Sébastien Lecornu jbassar li d-defiċit usa’ — id-differenza bejn in-nefqa u d-dħul — se jonqos minn 5.4% tal-prodott domestiku gross, jiġifieri l-produzzjoni annwali tal-ekonomija, fl-2026 għal 5.0% fl-2027 (Les Echos Investir). Dawn iċ-ċifri juru d-direzzjoni, iżda ma jgħidux kemm mill-programm tal-AFT iżid mad-dejn il-ġdid. Iċ-ċifri ppubblikati eżaminati hawn ma jagħtux tweġiba definittiva dwar din id-distinzjoni.

Fi kwalunkwe każ, id-dejn jibqa’ jiżdied: minn madwar 119.3% tal-prodott domestiku gross għal rekord imbassar ta’ 121.7% (Le Monde), kif irrapportajna (To Brief). Fil-bidu tal-2026, il-Cour des comptes, l-awditur pubbliku indipendenti ta’ Franza, stmat li d-defiċit kellu jonqos għal madwar 2.8% tal-prodott domestiku gross biex dak il-proporzjon jibqa’ stabbli (Cour des comptes).

L-investituri għadhom jixtru, iżda bi prezz ogħla

Dan ix-xahar l-investituri xtraw bonds Franċiżi, iżda Franza ħallset aktar biex tbigħhom. F’irkant fit-3 ta’ Settembru, l-offerti għal bond li jimmatura fl-2036 kienu jammontaw għal 2.28 darbiet l-ammont offrut. Madankollu, ir-rendiment aċċettat — ir-ritorn annwali li jitolbu l-investituri — tela’ għal 4.23% minn 3.90% fil-bejgħ ta’ Awwissu (Boursorama).

Jidher li parti kbira minn din iż-żieda hija komuni fiż-żona tal-ewro. Fl-10 ta’ Settembru, il-BĊE, jiġifieri l-Bank Ċentrali Ewropew li jistabbilixxi r-rati għaż-żona tal-ewro, għolla r-rata tad-depożitu għal 2.50%. Din ir-rata tistabbilixxi punt ta’ referenza għall-ispejjeż l-oħra tas-self (ECB). Żieda fir-rati tal-bank ċentrali tgħolli l-ispiża li jħallas kull gvern.

Id-data tal-BĊE taqbel ma’ din l-interpretazzjoni. Il-bullettin tiegħu tal-24 ta’ Settembru sab li r-rendiment tal-bonds tal-gvern taż-żona tal-ewro fuq għaxar snin żdied b’45 punt bażi — mija ta’ punt perċentwali — matul il-perjodu analizzat. Sadanittant, id-differenzjali, jiġifieri d-distakk bejn ir-rendiment ta’ kull pajjiż u dak tal-Ġermanja, baqgħu ġeneralment stabbli (ECB). Matul dak il-perjodu, id-distakk bejn ir-rendimenti Franċiżi u Ġermaniżi ma kiberx. Il-primjum addizzjonali li tħallas Franza jibqa’ fuq ir-rendimenti ġenerali ogħla, u kull bond li tbigħ Franza jġorru miegħu.

Min iħallas, u kemm idumu l-effetti

Ir-rati ogħla jaffettwaw il-baġit bil-mod. F’rapporti preċedenti, is-Senat Franċiż stima li l-maturità medja ta’ bond Franċiż taqbeż it-tmien snin. F’xenarju fejn ir-rati jibqgħu ogħla, sab li l-ispiża tal-imgħax tiżdied b’madwar €3.2 biljun fl-ewwel sena u €23.5 biljun fuq ħames snin (French Senate, French Senate). Kull bond li jimmatura u jiġi rifinanzjat bir-rendimenti tal-lum iżid ftit mal-ispiża, u dawn iż-żidiet jakkumulaw.

Fis-snin li ġejjin, il-kontribwenti se jġorru din l-ispiża. Ix-xerrejja ta’ bonds Franċiżi ġodda jiksbu rendimenti aħjar. Min għandu bonds eqdem b’rendiment aktar baxx jitlef, għax il-valur tagħhom fis-suq jonqos meta bonds ġodda joffru aktar.

Iċ-ċifra rekord fit-titlu tagħti impressjoni esaġerata tar-ritmu li bih qed jikber id-dejn ta’ Franza, għax parti kbira mill-programm tintuża biex jiġi rifinanzjat is-self li ttieħed matul il-pandemija. L-irkant juri żewġ affarijiet: Franza għadha tista’ tissellef fis-suq mingħajr diffikultà, iżda issa tħallas aktar biex tagħmel dan. Hekk kif jinbidel id-dejn l-antik, l-ispiża tal-imgħax se tiżdied b’mod kostanti. Irkant wieħed ma jiddeterminax x’se jiġri minn hawn ’il quddiem: ir-rendimenti se jiddependu mill-politika tal-BĊE, mill-iżviluppi usa’ fiż-żona tal-ewro u minn jekk il-miżuri ta’ ffrankar proposti minn Lecornu jgħaddux mill-parlament (Public Sénat).