Il-pjan ta’ €54 biljun iżid id-dejn

L-abbozz tal-baġit ta’ Franza għall-2027 jipproġetta li d-defiċit annwali jonqos minn 5.4% għal 5.0% tal-PDG. Madankollu, id-dejn pubbliku jitla’ minn 119.3% għal rekord ta’ 121.7% (Les Echos Investir, Le Monde). Defiċit iżgħar xorta jibqa’ defiċit. Franza tkompli żżid id-dejn, sempliċement b’pass aktar bil-mod. U l-ekonomija mhix qed tikber biżżejjed biex tlaħħaq miegħu.

Għaliex li tissellef inqas xorta jfisser li jkollok dejn akbar

Il-proporzjon tad-dejn ta’ pajjiż (id-dejn diviż bil-PDG) jista’ jonqos anki meta l-gvern jibqa’ jissellef, sakemm l-ekonomija tikber aktar malajr mill-ammont tad-dejn. Spanja wriet dan f’Lulju: l-istokk tad-dejn tagħha kiber, iżda t-tkabbir nominali (it-tkabbir li jinkludi ż-żidiet fil-prezzijiet) kien b’saħħtu biżżejjed biex inaqqas il-proporzjon għal inqas minn 100% tal-PDG (Banco de España, El País).

Il-problema ta’ Franza hija l-oppost. Il-Cour des comptes (l-istituzzjoni li tivverifika l-kontijiet tal-gvern) ikkalkulat li, bid-dejn diġà qrib il-119% tal-PDG, Franza jkollha tnaqqas id-defiċit għal madwar 2.8% biex twaqqaf il-proporzjon milli jkompli jiżdied (Cour des comptes). Il-mira tal-gvern stess għall-2027, ta’ 5.0%, hija kważi d-doppju ta’ dak il-limitu.

L-ispejjeż tal-imgħax jagħmluha aktar diffiċli biex id-distakk jingħalaq. Hekk kif jimmaturaw il-bonds il-qodma maħruġa b’rati baxxi, Franza tissostitwihom b’oħrajn ġodda b’rati ogħla. Skont Tagesschau, in-nefqa fuq l-imgħax laħqet €34.5 biljun fl-ewwel nofs tal-2026, kważi 20% aktar mis-sena ta’ qabel. Skont Public Sénat, madwar €10 biljun mit-titjib li l-gvern isostni li se jikseb fl-2027 se jiġu kkumpensati bi spejjeż ogħla għas-servizz tad-dejn (dak li l-istat iħallas lill-kredituri tiegħu).

Għaliex €54 biljun ma jfissrux €54 biljun fi tnaqqis

Il-gvern jgħid li se jikseb iffrankar ta’ €54 biljun. Dik iċ-ċifra tkejjel it-titjib meta mqabbel ma’ xenarju fejn il-gvern ma jagħmel xejn u d-defiċit jitla’ lejn 6.5% (European Commission). Huwa sforz fiskali reali, iżda mhux lista ta’ tnaqqis speċifiku li jammonta għal €54 biljun. Verżjoni preċedenti tal-pjan kienet issemmi madwar €30 biljun; it-titlu kiber l-aktar minħabba li l-linja bażi ta’ nuqqas ta’ azzjoni marret għall-agħar.

Il-gvern ma ppubblikax spjegazzjoni sħiħa ta’ kif il-miżuri identifikati jwasslu għat-total ta’ €54 biljun. Dak li jidher s’issa jissuġġerixxi li l-piż se jaqa’ b’mod mhux ugwali.

Il-pensjonanti se jiffaċċjaw jew iffriżar tal-benefiċċji jew tnaqqis fl-allowance tat-taxxa, li jiswew madwar €6 biljun (LCP). Il-ħaddiema taċ-ċivil se jkollhom iffriżar fil-pagi, li jiffranka madwar €2 biljun. Billi Bercy (il-ministeru tal-finanzi ta’ Franza) qed jipproġetta inflazzjoni ta’ 1.8% fl-2027 (French Economy Ministry), dak l-iffriżar ifisser tnaqqis reali fil-pagi.

Min-naħa l-oħra, il-kumpaniji l-kbar iħallsu inqas milli jħallsu llum. Soprataxxa temporanja fuq il-kumpaniji bħalissa ddaħħal €8 biljun fis-sena. Il-baġit se jżommha, iżda jnaqqasha għal madwar €5 biljun (French Budget Ministry). Uffiċjalment, dan jgħodd bħala ffrankar meta mqabbel mat-tneħħija sħiħa tat-taxxa. Fil-prattika, il-kumpaniji jiksbu €3 biljun meta mqabbla mas-sitwazzjoni tal-lum. €6.4 biljun addizzjonali f’nefqa għad-difiża jikkumpensaw parzjalment għat-titjib fiskali f’oqsma oħra.

Dawn il-punti identifikati ma jammontawx għal €54 biljun. Id-distakk bejn il-miżuri msemmija u l-aġġustament imħabbar għadu ma ġiex spjegat pubblikament.

X’jista’ u x’ma jistax jiddeċiedi l-kunsill ta’ sorveljanza fiskali

Il-gvern bagħat it-testi tal-baġit lill-Haut Conseil des finances publiques (HCFP), il-kunsill fiskali indipendenti ta’ Franza, li jivvaluta jekk is-suppożizzjonijiet dwar it-tkabbir u d-dħul li fuqhom huwa bbażat il-baġit humiex realistiċi (HCFP). Sad-19 ta’ Settembru ma kienet ġiet ippubblikata l-ebda opinjoni.

Anki valutazzjoni favorevoli mill-HCFP ma tippruvax li l-baġit se jaħdem. Il-kunsill jiċċekkja t-tbassir, mhux il-leġiżlazzjoni. L-approvazzjoni tal-baġit taqa’ f’idejn parlament fejn l-ebda partit ma għandu maġġoranza. Il-gvern jista’ juża l-Artikolu 49.3 tal-kostituzzjoni biex jgħaddi l-baġit mingħajr vot, iżda dan joħloq ir-riskju ta’ mozzjoni ta’ sfiduċja.

Franza ilha taħt il-proċedura tal-UE għal defiċit eċċessiv (il-proċess formali li jeżiġi li pajjiż inaqqas is-self eċċessiv) minn Lulju 2024 u trid iġġib id-defiċit taħt 3% sal-2029 (Council of the EU). Il-pjan preċedenti tagħha kien jipproġetta li d-dejn jilħaq il-quċċata ta’ 118.7% fl-2027. Iċ-ċifra l-ġdida ta’ 121.7% tfisser li dik it-triq diġà spiċċat (European Commission).

Anki jekk jiġu promulgati bis-sħiħ il-miżuri kollha fil-baġit, id-dejn xorta jibqa’ jiżdied. Il-parlament qed jiddeċiedi min se jħallas għall-agħar sitwazzjoni li qed tiddeterjora aktar bil-mod, filwaqt li l-gvern għadu obbligat jippreżenta rendikont sħiħ tal-aġġustament ta’ €54 biljun.