Franza: toqba ta’ 0.5 punti fil-baġit

Il-familji Franċiżi ftaqru fit-tieni trimestru. Il-kapaċità tal-akkwist tagħhom għal kull unità ta’ konsum (dak li familja tipika tista’ effettivament tixtri wara t-taxxi u l-inflazzjoni) naqset b’0.6%, skont il-kontijiet nazzjonali riveduti tal-INSEE, l-uffiċċju tal-istatistika ta’ Franza (kontijiet tal-INSEE għat-tieni trimestru). Fl-istess ħin, l-INSEE naqqas kważi bin-nofs it-tbassir tiegħu għat-tkabbir fl-2026, minn 0.7% għal 0.4% (ħarsa ġenerali tal-INSEE ta’ Settembru, prospettiva tal-INSEE ta’ Ġunju). Għal gvern li bena l-baġit tiegħu fuq tkabbir ta’ 0.9% (Teżor Franċiż), id-distakk bejn is-suppożizzjoni u r-realtà diġà huwa kbir biżżejjed biex joħloq toqba fil-finanzi pubbliċi.

Anqas impjiegi, anqas infiq, anqas taxxa

It-tnaqqis fit-tbassir ma kienx sempliċement bidla fit-ton. Data trimestrali riveduta, ippubblikata lejn l-aħħar ta’ Awwissu, uriet li l-ekonomija ċkienet b’0.2% fl-ewwel trimestru u ma kibritx fit-tieni wieħed, riżultati li t-tnejn kienu agħar minn dak li kien assuma l-INSEE f’Ġunju (kontijiet tal-INSEE għat-tieni trimestru). Dan ħalla lil Franza bi kważi ebda momentum ekonomiku hi u dieħla fil-ħarifa.

Is-suq tax-xogħol huwa fejn l-impatt jinħass l-aktar. L-INSEE jipprevedi telf ta’ 52,000 impjieg bi ħlas matul l-2026, wara li ntilfu 48,000 fl-2025. Il-qgħad kien ta’ 8.1% fl-ewwel trimestru u huwa mbassar li jilħaq 8.6% sal-aħħar tas-sena (PDF tal-INSEE ta’ Settembru). Meta n-nies jitilfu xogħolhom jew jibżgħu li se jitilfuh, inaqqsu l-infiq. Ir-rata tat-tfaddil tal-familji fi Franza diġà tinsab madwar 17.6% (tbassir tal-Kummissjoni Ewropea: Franza), u dan jissuġġerixxi li l-familji qed iżommu flushom minflok idaħħluhom fl-ekonomija.

Anqas infiq ifisser anqas taxxa fuq id-dħul, anqas VAT u anqas taxxa fuq il-kumpaniji. Ifisser ukoll aktar ħlasijiet tal-qgħad. It-tnejn iwessgħu d-defiċit fl-agħar mument possibbli. Franza diġà tinsab taħt proċedura tal-UE għal defiċit eċċessiv (proċess formali li jobbligaha tniżżel id-defiċit taħt it-3% tal-PDG sal-2029), filwaqt li bħalissa d-defiċit jinsab madwar 5% (deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-perkors fiskali, tbassir tal-Kummissjoni Ewropea: Franza).

L-ispejjeż tas-self ikomplu jaggravaw id-dilemma

Il-BĊE (il-Bank Ċentrali Ewropew, li jistabbilixxi r-rati tal-imgħax għall-20 pajjiż li jużaw l-ewro) għolla r-rati b’0.25 punti perċentwali fl-10 ta’ Settembru (deċiżjoni tal-BĊE). Din iż-żieda ma tolqotx id-dejn eżistenti ta’ Franza mil-lum għal għada. Il-bonds tal-gvern għandhom maturità medja ta’ madwar tmien snin (Agence France Trésor), għalhekk ir-rati ogħla jgħaddu gradwalment fil-baġit, kull darba li bond li jimmatura jiġi ssostitwit b’wieħed ġdid u aktar għali. Iżda d-direzzjoni hija ċara: l-ispiża tas-self ta’ Franza għal għaxar snin telgħet għal livelli ogħla minn dawk li bħalissa jħallsu Spanja u l-Italja biex jiffinanzjaw mill-ġdid id-dejn tagħhom (statistika tal-BĊE dwar il-bonds tal-gvern, To Brief).

Skont id-data tal-Banque de France dwar self ġdid, il-biċċa l-kbira ta’ dawk li għandhom ipoteka fi Franza għandhom self fit-tul b’rata fissa u għalissa mhumiex iħossu l-ebda effett (stħarriġ tal-Banque de France dwar is-self). Il-pressjoni taqa’ l-ewwel fuq xerrejja ġodda, negozji żgħar li jiffinanzjaw mill-ġdid kreditu b’rata varjabbli, u l-gvern innifsu.

Il-Ġermanja toffri l-aktar kuntrast ċar. It-tkabbir hemmhekk huwa dgħajjef bl-istess mod, forsi 0.5%, iżda Berlin għandha biżżejjed spazju fiskali biex tniedi nefqa kbira fuq l-infrastruttura u d-difiża, li l-Bundesbank jistma li tista’ żżid 1.3 punti perċentwali mat-tkabbir sal-2028 (projezzjoni tal-Bundesbank). Franza m’għandhiex kapaċità ekwivalenti. Id-defiċit tagħha diġà huwa kbir wisq għal programm ta’ stimolu, u r-regoli tal-UE jitolbuha tikkonsolida l-finanzi tagħha.

Dan iħalli lil Pariġi b’għażla diffiċli dwar il-kompożizzjoni u ż-żmien tal-baġit tagħha. Tnaqqis qawwi fl-infiq jew żieda qawwija fit-taxxi meta l-ekonomija bilkemm qed tikber jista’ jċekken l-istess bażi tat-taxxa li l-gvern jiddependi fuqha. Iżda dewmien mingħajr baġit li jispeċifika tnaqqis konkret fl-infiq jew żidiet fid-dħul, u li jkun imsejjes fuq ċifra realistika tat-tkabbir, jista’ jwassal għal spejjeż ogħla tas-self mingħand investituri li jiddubitaw mill-pjan. Franza ma tistax issegwi l-perkors tad-defiċit tagħha mal-UE mingħajr uġigħ bi tkabbir ta’ 0.4%. Kemm mill-aġġustament se jaqa’ fuq il-familji u l-impjiegi jiddependi minn deċiżjonijiet li Pariġi għadha ma ħabbritx. L-unika ħaġa li tista’ ttaffi l-pressjoni hija tnaqqis fl-ispejjeż tas-self, u dan mhuwiex f’idejn Franza.