Il-primjum tad-dejn Franċiż qrib 90 punt bażi

Fid-9 ta’ Settembru, l-ispiża tas-self ta’ Franza għal għaxar snin laħqet 4.31%, livell li ilu ma jidher mill-kriżi finanzjarja tal-2008 (Reuters permezz ta’ Les Echos Investir). Dan jista’ jagħti l-impressjoni ta’ emerġenza tad-dejn. Iżda mhuwiex hekk, għall-inqas għalissa. Il-biċċa l-kbira taż-żieda ġiet minn qabża dinjija fir-rendimenti tal-bonds (ir-redditu annwali li l-investituri jitolbu biex isellfu lil gvern). Dak li jiddistingwi l-problema ta’ Franza huwa iżgħar, jaġixxi aktar bil-mod u jeħtieġ jinftiehem bi preċiżjoni.

Ir-rendiment ta’ Franza żdied aktar minn dak tal-Ġermanja, iżda mhux daqs kemm jissuġġerixxi t-titlu

Ir-rendimenti tal-bonds żdiedu f’diversi pajjiżi matul dik il-ġimgħa. Anke l-Ġermanja, meqjusa bħala l-aktar pajjiż sigur għas-self fiż-żona tal-euro, laħqet 3.42% (Reuters permezz ta’ Investing.com). Fid-9 ta’ Settembru stess, ir-rendiment tal-Ġermanja żdied b’6 punti bażi (mija ta’ punt perċentwali), filwaqt li dak ta’ Franza żdied bi 8.5 (Reuters permezz ta’ Les Echos Investir). Dakinhar, iż-żieda ta’ Franza kienet madwar 2.5 punti bażi ogħla minn dik tal-Ġermanja. Dik id-differenza hija reali, iżda sessjoni waħda ta’ negozjar ma tistax turi kemm minnha ġejja mir-riskju fiskali u kemm hija ċaqliq każwali tas-suq.

Id-differenza akkumulata tagħti stampa aktar ċara. L-ispread (id-differenza bejn dak li jħallsu Franza u l-Ġermanja biex jissellfu għal għaxar snin) laħaq 88.7 punt bażi, qrib id-90, l-ogħla livell minn Novembru 2024 (Idéal Investisseur). Dan l-ispread ilu jikber għal xhur. Jirrifletti l-primjum addizzjonali li l-investituri jitolbu lil Franza minħabba d-defiċits u l-inċertezza politika tagħha.

Kemm huwa għoli dan il-primjum fil-kuntest usa’? Fil-ftuħ tan-negozju fid-9 ta’ Settembru, il-Greċja kienet qed tissellef b’rata orħos minn Franza (France 24/AFP), filwaqt li r-rendiment tal-bonds Taljani għal għaxar snin kien ta’ 4.21%, kontra l-4.26% ta’ Franza (QuiFinanza). Franza issa tħallas aktar minn pajjiżi li, meta mqabbla magħhom, kienet tissellef b’rati ferm orħos.

Kif ir-rati ogħla jolqtu l-baġit

Ir-rendiment ta’ 4.3% ma jbiddilx minnufih il-prezz tal-programm kollu ta’ self ta’ Franza għall-2026, li jammonta għal €310 biljun. Sal-aħħar ta’ Lulju, it-Teżor kien diġà biegħ madwar 71% tal-bonds ta’ din is-sena bir-rati preċedenti, li kienu aktar baxxi (Agence France Trésor). Il-bonds eżistenti jibqgħu jħallsu r-rati oriġinali tagħhom sakemm jimmaturaw, u l-ħajja medja tad-dejn ta’ Franza taqbeż it-tmien snin (Senat Franċiż). Il-pressjoni tidħol gradwalment, hekk kif id-dejn antik u rħis jimmatura u jiġi sostitwit b’dejn ġdid u għali.

Iżda dan il-proċess diġà beda. Fl-irkant tat-3 ta’ Settembru, ir-rendiment aċċettat fuq il-bond ta’ referenza ta’ Franza li jimmatura f’Novembru 2036 qabeż minn 3.90% f’Awwissu għal 4.23%, skont Boursorama. Ix-xerrejja xorta pparteċipaw: il-proporzjon bejn l-offerti u l-bonds għall-bejgħ kien ta’ 2.28, jiġifieri l-valur tal-offerti kien aktar mid-doppju ta’ dak li t-Teżor kien qed ibigħ. Din hija domanda ordnata, mhux irtirar tax-xerrejja mis-suq.

Il-Kummissjoni Ewropea tbassar li d-defiċit ta’ Franza se jkun ta’ 5.1% tal-PDG din is-sena u, fin-nuqqas ta’ miżuri ġodda, jitla’ għal 5.7% fl-2027, filwaqt li d-dejn mistenni jaqbeż il-120% tal-PDG (Kummissjoni Ewropea, il-proċedura ta’ defiċit eċċessiv tal-Kummissjoni Ewropea). Jekk ir-rati jibqgħu għoljin, l-analiżi tas-sensittività tas-Senat Franċiż tistma madwar €3.2 biljun fi spejjeż addizzjonali tal-imgħax fl-ewwel sena u €23.5 biljun fuq ħames snin, bil-preżunzjoni li r-rati jibqgħu fil-livell ogħla tagħhom matul il-perjodu kollu (Senat Franċiż). Dawn il-flus inaqqsu l-għażliet futuri tal-gvern dwar it-taxxi, l-infiq u l-investiment.

Il-BĊE jista’ jixtri l-bonds ta’ pajjiż meta t-tensjoni fis-suq tfixkel it-trażmissjoni normali tal-politika tiegħu dwar ir-rati tal-imgħax, permezz ta’ għodda msejħa TPI (BĊE). Xejn fid-9 ta’ Settembru ma kien jindika li l-kundizzjonijiet għal intervent kienu fil-qrib. L-ekonomisti mistħarrġa minn Reuters stennew ilkoll li l-BĊE jgħolli r-rata tad-depożitu tiegħu għal 2.50% l-għada (Reuters permezz ta’ Devdiscourse). Rati ta’ politika monetarja ogħla jżommu livell minimu għoli għar-rendimenti tal-bonds kullimkien.

Ix-xerrejja l-ġodda tal-bonds Franċiżi jirċievu rendiment nominali mwiegħed ogħla jekk iżommuhom sal-maturità. Id-detenturi eżistenti tal-bonds, li xtrawhom b’rendimenti aktar baxxi, jaraw jonqos il-valur fis-suq tal-investimenti tagħhom. Il-kontribwenti Franċiżi jġarrbu l-ispiża gradwalment, hekk kif kull rifinanzjament jissostitwixxi d-dejn irħis tal-għaxar snin ta’ wara l-2010 b’bonds ipprezzati skont ir-realtà tal-lum. Is-suq tal-finanzjament ta’ Franza għadu jopera b’mod ordnat, iżda kull rifinanzjament bil-primjum fiskali tal-lum inaqqas l-għażliet baġitarji futuri tal-gvern.