Franza se tiddefendi t-terminal taż-żejt f’Yanbu

Emmanuel Macron ħabbar fl-24 ta’ Settembru li Franza se tibgħat suldati, radars u sistemi tad-difiża tal-ajru biex tipproteġi lil Yanbu, it-terminal tal-Arabja Sawdija għall-esportazzjoni taż-żejt fil-Baħar l-Aħmar (TF1, Le Parisien). Huwa ddeskriva din bħala protezzjoni, mhux dħul fi gwerra, u ppreżentaha bħala serħan għas-sewwieqa Franċiżi. Il-ħsara li waqqfet l-esportazzjonijiet minn Yanbu dan ix-xahar tinsab ’il ġewwa mill-kosta, tul pipeline li ma jaqax taħt il-missjoni mħabbra.

Għaliex port Sawdi wieħed għandu impatt fuq ir-raffineriji Ewropej

Yanbu jinsab fit-tarf tal-pipeline Lvant-Punent. Dan iġorr żejt mhux raffinat mill-għelieqi taż-żejt fil-Lvant tal-Arabja Sawdija, tul il-pajjiż, biex it-tankers ikunu jistgħu jitgħabbew fil-Baħar l-Aħmar u jevitaw l-Istrett ta’ Hormuz.

Din ir-rotta alternattiva saret essenzjali meta t-traffiku minn Hormuz waqa’ sew. L-Amministrazzjoni tal-Informazzjoni dwar l-Enerġija tal-Istati Uniti tistma li l-flussi taż-żejt mill-istrett naqsu minn 21.6 miljun barmil kuljum lejn tmiem l-2025 għal 4.9 miljun barmil kuljum fit-tieni kwart tal-2026 (EIA).

F’Settembru falliet ukoll ir-rotta alternattiva. Drones attakkaw tliet stazzjonijiet tal-ippumpjar ’il ġewwa mill-kosta tul il-pipeline, li huwa twil madwar 1,200 kilometru, u għamlu ħsara kbira lil wieħed minnhom. Skont rapporti, l-attakki twettqu minn milizzji favur l-Iran fl-Iraq (AGSI). Kpler, kumpanija li ssegwi t-tagħbija tal-merkanzija, ma rreġistra l-ebda tagħbija ta’ żejt mhux raffinat f’Yanbu wara l-11 ta’ Settembru (Kpler).

L-Ewropa malajr ħasset in-nuqqas. Argus irrapporta li tal-inqas tliet raffineriji Ewropej ġew infurmati li f’Ottubru ma kienu se jirċievu ebda żejt mhux raffinat Sawdi (Argus).

X’fettiet tassew Franza

S’issa, Franza ħadet ftit impenji konkreti li jistgħu jiġu vverifikati. Macron qal li t-taħditiet ma’ Riyadh kienu ġew konklużi (TF1). Ma ħarġet ebda dikjarazzjoni Sawdija dwar it-termini, u l-verb li uża jindika l-futur: Franza se tibgħat.

Ir-rekord pubbliku ma jagħti l-ebda għadd ta’ suldati u ma jsemmi l-ebda mudell ta’ radar jew missili. Ma jispeċifikax kif se jitmexxa l-operat, kemm se jdum jew kemm se jiswa. Macron qal li l-użu tal-ajruplani tal-ġlied Rafale jiddependi mill-ħtieġa, u għalhekk dawn jistgħu jintbagħtu iżda mhumiex parti mill-pakkett imħabbar.

L-arranġament huwa purament bilaterali, bejn Pariġi u Riyadh. Il-missjoni navali tal-UE fil-Baħar l-Aħmar, Aspides, għandha mandat ta’ difiża marittima: tiskorta vapuri merkantili u ma tiddefendix l-art jew l-ispazju tal-ajru tal-Arabja Sawdija (EEAS).

Fi Franza, il-mexxej tax-xellug Jean-Luc Mélenchon talab li jsir vot fil-parlament (Le Parisien). Il-Kostituzzjoni tesiġi inqas. Skont l-Artikolu 35, il-gvern irid jinforma lill-Parlament fi żmien tlett ijiem minn meta jibda intervent, u jrid jitlob vot biss jekk dan idum aktar minn erba’ xhur (Légifrance).

Tiddefendi l-port, mhux il-pipeline

Il-koalizzjoni mmexxija mill-Arabja Sawdija qalet li fl-24 ta’ Settembru interċettat sitt missili ballistiċi Houthi li affettwaw iż-żoni ta’ Yanbu u Taif, għalkemm ir-rakkont tagħha ma stabbilixxiex jekk xi waħda minnhom kinitx ikkawżat ħsara (Al-Monitor). Jekk Franza tibgħat sistemi tad-difiża tal-ajru b’kapaċità sostanzjali u tqegħedhom fit-terminal, dawn jistgħu jtejbu l-kapaċità li tidentifika t-theddid minn kmieni u li tinterċettah madwar il-mollijiet tat-tagħbija u t-tankijiet tal-ħażna. B’hekk jonqos ir-riskju li l-port innifsu jkollu jerġa’ jwaqqaf l-operat.

Id-difiżi fil-kosta ma jistgħux isewwu l-pipeline. Ma jkoprux l-istazzjonijiet tal-ippumpjar ’il ġewwa mill-kosta, u Bloomberg irrapporta li t-tiswijiet kollha jistgħu jieħdu madwar sitt ġimgħat (Rigzone).

Dan jillimita dak li wiegħed Macron lis-sewwieqa. Huwa sostna li t-tnaqqis tal-pressjoni f’sit bħal dan seta’ jinħass fil-pompi tal-fjuwil fi Franza fi żmien jumejn (TF1). Terminal protett jgħin biss jekk jasal għandu ż-żejt mhux raffinat, u dan jiddependi mit-tiswijiet li jridu jsiru mijiet ta’ kilometri ’l ġewwa mill-kosta.

Il-missjoni li ħabbret Franza tista’ tipproteġi l-faċilitajiet tat-tagħbija f’Yanbu. Ma tagħmel xejn għall-pipeline bil-ħsara ’l ġewwa mill-kosta li jfornihom, u Pariġi għadha ma qaletx liema tagħmir se tibgħat jew fejn se tqiegħdu. Meta jibda l-iskjerament u l-gvern jinforma lill-Parlament, id-deputati jistgħu jagħmlu pressjoni biex jingħataw it-tweġibiet li tħallew barra mit-tħabbira: kemm se jkun hemm suldati, liema armi se jintbagħtu, u fuq xiex ikunu awtorizzati jisparaw.