Il-fjuwil jikkomplika d-deċiżjoni tal-ECB dwar ir-rati

F’Settembru, il-fjuwil għolla l-prezzijiet għall-konsumaturi fil-Ġermanja, fi Franza, fl-Italja u fi Spanja aktar malajr milli stennew l-analisti, skont Bloomberg. Il-prezzijiet barra mill-enerġija u l-ikel kważi ma nbidlux. Il-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE), li jiffissa r-rati tal-imgħax għaż-żona tal-euro, irid jifhem din id-differenza qabel jieħu deċiżjoni fid-29 ta’ Ottubru (BĊE).

L-aktar tqabbil xieraq juża l-indiċi armonizzat, basket komuni ta’ prodotti u servizzi li l-UE ħolqot biex ir-rati tal-inflazzjoni tal-pajjiżi jkunu jistgħu jitqabblu fuq l-istess bażi. Skont dan l-indiċi, il-prezzijiet kienu 5.0% ogħla minn sena qabel fi Spanja u 4.1% ogħla fl-Italja (INE, Istat). Fi Franza ż-żieda kienet ta’ 3.4%, u fil-Ġermanja ta’ 3.3% (Insee, Destatis).

L-enerġija kienet il-kawża taż-żieda

Il-fattur komuni huwa l-enerġija. Il-prezzijiet tagħha żdiedu b’rata annwali li varjat minn 14.9% fil-Ġermanja għal 22.3% fl-Italja, fejn id-diżil għat-toroq waħdu kien jiswa 34.9% aktar (Destatis, Istat).

Iċ-ċifra ġenerali ta’ Spanja hija parzjalment riżultat ta’ effett aritmetiku. Il-prezzijiet tal-fjuwil naqsu f’Settembru tal-2025 u żdiedu f’Settembru ta’ din is-sena, għalhekk it-tqabbil annwali jibda minn livell baxx u jkabbar iż-żieda (INE).

L-inflazzjoni sottostanti, li teskludi l-prezzijiet volatili tal-enerġija u l-ikel, turi stampa aktar kwieta. Fil-Ġermanja baqgħet 2.4% (Destatis). Fl-Italja telgħet kemxejn minn 1.5% għal 1.7%, u fi Spanja żdiedet b’żewġ għaxriet ta’ punt għal 3.1% (Istat, INE).

Franza ma tippubblikax ċifra għall-inflazzjoni sottostanti fl-istima bikrija tagħha, għalkemm iż-żieda fil-prezzijiet tas-servizzi aċċellerat minn 1.9% għal 2.2% (Insee). Dawn il-bidliet żgħar seħħew flimkien ma’ xokk kbir fil-prezzijiet tal-enerġija. Id-dejta ta’ Settembru ma turix jekk ix-xokk wassalx għal dawn il-bidliet.

Min iħallas, u kif l-għajnuna tbiddel iċ-ċifra

L-ispiża tal-fjuwil tolqot l-aktar lil dawk li jixtru l-aktar litri. Fosthom hemm dawk li jivvjaġġaw għax-xogħol fejn m’hemmx linja tal-ferrovija, it-trasportaturi tal-merkanzija, il-bdiewa u l-familji li jsaħħnu djarhom biż-żejt.

Il-mod kif il-gvernijiet itaffu din l-ispiża jbiddel ukoll dak li jirreġistra l-indiċi. Tnaqqis fit-taxxa fuq il-fjuwil inaqqas il-prezz fil-pompa, u għalhekk tonqos l-inflazzjoni mkejla. Ħlas fi flus lil familji magħżula jgħinhom mingħajr ma jaffettwa l-indiċi. Mill-1 ta’ Ottubru, il-Ġermanja qed tnaqqas it-taxxi fuq il-fjuwil b’madwar 17-il ċenteżmu għal kull litru, tard wisq biex jaffettwa ċ-ċifra ta’ Settembru (Zeit). Franza ffavoriet l-għajnuna mmirata (Reuters via Investing.com). Għalhekk iċ-ċifra ta’ Ottubru tal-Ġermanja mistennija turi inflazzjoni aktar baxxa mill-piż li jħossu dawk li jixtru l-fjuwil, filwaqt li ċ-ċifra ta’ Franza se tirrifletti l-prezz sħiħ.

X’għandu jqis il-BĊE

Fl-10 ta’ Settembru, il-BĊE għolla r-rata tad-depożitu għal 2.50%, qabel ma ħarġet xi waħda minn dawn iċ-ċifri (BĊE). Ir-rata tad-depożitu hija r-rata li l-bank ċentrali jħallas lill-banek biex iżommu l-flus miegħu matul il-lejl. Il-banek jiffissaw ir-rati tas-self tagħhom abbażi tagħha, għalhekk żieda l-ewwel tolqot lil min għandu self b’ipoteka b’rata varjabbli, imbagħad lil dawk li l-kuntratti tagħhom b’rata fissa jaslu biex jiġġeddu, u lin-negozji li jissellfu għal żmien qasir.

F’Awwissu, l-inflazzjoni fiż-żona tal-euro kienet ta’ 3.2%, filwaqt li l-inflazzjoni sottostanti niżlet għal 2.4% (Eurostat). L-argument favur żieda oħra jiddependi mit-tbassir tal-persunal tal-BĊE. It-tbassir tagħhom ta’ Settembru kien jistenna li ż-żieda fl-ispejjeż tal-enerġija tgħaddi għal prezzijiet oħra, u li l-inflazzjoni sottostanti tilħaq il-quċċata ta’ 2.8% fl-2027 (tbassir tal-BĊE). Jekk in-negozji jibdew jgħaddu l-ispejjeż tal-fjuwil fil-prezzijiet li jitolbu għat-trasport, l-ikel u s-servizzi, stennija tħalli dan il-proċess jaqbad ir-ritmu.

L-argument favur l-istennija huwa aktar dirett. Rata ogħla ma tistax tipproduċi aktar żejt. Taħdem billi tgħolli l-ispiża tas-self u tnaqqas in-nefqa tul diversi xhur. Dawk li jissellfu b’rata varjabbli u n-negozji midjunin jibdew iħallsu aktar, filwaqt li l-fjuwil jibqa’ eżattament għali daqs qabel.

Fuq il-bażi taċ-ċifri ta’ Settembru disponibbli s’issa, l-enerġija wasslet għaż-żieda qawwija u l-pressjoni usa’ fuq il-prezzijiet għadha limitata. Il-bidla fl-inflazzjoni sottostanti ma qabżitx żewġ għaxriet ta’ punt fil-Ġermanja, fl-Italja u fi Spanja, u għal Franza hemm biss ċifra dwar is-servizzi. L-istima ta’ Eurostat għall-inflazzjoni fiż-żona tal-euro, mistennija fit-2 ta’ Ottubru, għadha tista’ tbiddel din l-istampa (Eurostat). Sakemm tasal din l-istima, żieda fid-29 ta’ Ottubru tkun tiddependi aktar mit-tbassir tal-persunal milli minn prezzijiet li diġà ġew imkejla.