Il-G7 iwiegħed 100 miljun barmil; id-diżil mhux magħruf

Fit-2 ta’ Ottubru, il-mexxejja tal-G7 qablu li jirrilaxxaw 100 miljun barmil żejt mhux raffinat u fjuwils raffinati fuq erba’ xhur, u wiegħdu li d-diżil jinħareġ fl-ewwel 20 jum (dikjarazzjoni tal-G7). Id-dikjarazzjoni ma speċifikatx kemm minn dan kien diżil, x’sehem kien se jieħu kull pajjiż, u lanqas għamlet distinzjoni bejn barmil ġdid u wieħed antik. Erbat ijiem wara, ix-xerrejja Ewropej għadhom ma jafux kemm diżil ġdid se jżid dan l-impenn, jew meta se jasal għandhom.

Ir-rilaxx se jsir permezz tal-IEA (l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija, fejn il-pajjiżi li jimportaw iż-żejt jikkoordinaw ir-riżervi ta’ emerġenza). Fl-istess jum, Donald Trump abbanduna t-theddida tiegħu li jipprojbixxi l-esportazzjonijiet tad-diżil mill-Istati Uniti (The Journal), kif irrapportajna (To Brief).

Wegħdiet qodma fiċ-ċifra l-ġdida

L-istorja ta’ din il-koinċidenza tmur lura għal Marzu, meta t-32 membru tal-IEA qablu li jagħmlu disponibbli 400 miljun barmil wara t-tfixkil fil-Lvant Nofsani (IEA). Sat-2 ta’ Ottubru, il-kap tal-IEA Fatih Birol kien jgħodd madwar 325 miljun barmil rilaxxati, u madwar 75 miljun oħra li kienu għadhom iridu jaslu (Euronews).

“Rilaxx” ikopri aktar minn sempliċi bidla fis-sjieda tal-fjuwil. F’Marzu, il-kontribut tal-Italja naqqas l-istokkijiet li l-kumpaniji kellhom iżommu barra mill-pajjiż; dawn kienu jinkludu kokk taż-żejt, bitum, lubrikanti u żejt karburant, iżda d-digriet ma semmiex id-diżil (digriet Taljan). Barmil magħdud b’dan il-mod jippermetti lill-kumpaniji jużaw l-istokk tagħhom; ma jgħid xejn dwar bejgħ jew kunsinna.

It-test tal-G7 jitlob li l-impenji ta’ Marzu jitwettqu kollha u jgħid li se jitqiesu l-btieti li jkunu diġà ġew fornuti (dikjarazzjoni tal-G7). S&P Global qieset il-100 miljun bħala l-aħħar parti tal-isforz ta’ Marzu, filwaqt li Reuters irrapportat li l-koinċidenza bejn iż-żewġ impenji kienet għadha mhix ċara (S&P Global, Reuters).

It-taħlita ta’ prodotti hija importanti daqs it-total. Birol qal lill-mexxejja li l-esportazzjonijiet taż-żejt mhux raffinat mil-Lvant Nofsani kienu rkupraw, filwaqt li l-flussi ta’ prodotti raffinati baqgħu ristretti sew (IEA). Iż-żejt mhux raffinat irid jgħaddi minn raffinerija qabel jinbidel f’diżil; id-diżil maħżun jista’ jgħaddi direttament għand il-bejjiegħa bl-ingrossa. Mingħajr tqassim skont il-prodott, l-Ewropa ma tistax tara kemm mill-wegħda tindirizza n-nuqqas li ddeskriva Birol.

Mill-offerta sat-tank

L-Olanda turi kemm jista’ jdum il-proċess. L-aġenzija tar-riżervi tagħha, COVA, qed tbigħ id-diżil mis-sehem tagħha fil-programm ta’ Marzu lill-ogħla offerent, bi prezz marbut mas-suq bl-ingrossa (sejħa għall-offerti ta’ COVA). Għalhekk, is-sewwieqa Olandiżi ma għandhomx skont garantit; kwalunkwe benefiċċju jrid jgħaddi mill-prezzijiet bl-ingrossa.

L-offerti jagħlqu fil-11:00 fit-8 ta’ Ottubru, u t-tagħbija se ssir mill-1 sat-30 ta’ Novembru (sejħa għall-offerti ta’ COVA). Dan juri ħaġa waħda: il-bejgħ lil negozjant rebbieħ tal-offerta, bil-fjuwil joħroġ mill-ħażna ġimgħat wara li ssir l-offerta. Sejħa waħda għall-offerti ma tgħidilniex meta se jasal id-diżil kollu mir-riżervi.

Gvernijiet oħra ppubblikaw inqas informazzjoni. Il-ministeru Ġermaniż għall-ekonomija qal li l-IEA ma kinitx għamlet talba li tispeċifika s-sehem tal-Ġermanja għal Ottubru (gvern Ġermaniż). Emmanuel Macron, li mexxa t-telefonata, qal li Franza se tagħti prijorità lid-diżil, iżda ma semma la kwantità u lanqas data (Élysée).

Min se jibbenefika, u meta

Fit-2 ta’ Ottubru, il-Kummissjoni Ewropea qalet li l-provvisti tad-diżil fl-UE kienu stabbli għalissa, filwaqt li l-prezzijiet baqgħu għoljin (Kummissjoni Ewropea). Il-problema tal-Ewropa hija l-fjuwil għali, u dan jagħmel l-importazzjonijiet aktar importanti. Il-bidla fid-deċiżjoni ta’ Washington żammet miftuħa rotta eżistenti: skont BNP Paribas, l-Istati Uniti pprovdiet 40% tal-importazzjonijiet Ewropej tad-diżil fl-ewwel nofs tal-2026.

Fit-2 ta’ Ottubru, il-kuntratti futuri ta’ referenza għad-diżil Ewropew (kuntratti għal kunsinna aktar tard) niżlu b’madwar $83 kull tunnellata, jew 5.75% (Reuters). Iż-żewġ avviżi saru fl-istess ħin, u aktar tard matul il-jum it-tnaqqis fil-prezz batta (S&P Global). Bidla f’jum wieħed ma turix jekk id-diżil hux se jibqa’ orħos.

Jekk il-prezzijiet bl-ingrossa jonqsu, il-kumpaniji tat-trasport bit-triq, il-bdiewa, il-bennejja u s-sewwieqa tad-diżil jibbenefikaw, iżda bil-mod. Il-prezzijiet fil-pompa jinkludu wkoll taxxi, marġni tal-bejjiegħa bl-imnut u l-ispiża tal-fjuwil mixtri ġimgħat qabel.

Eventwalment, l-aġenziji jkollhom jimlew mill-ġdid ir-riżervi li jbiegħu, bil-prezzijiet li jkun hemm dak iż-żmien. Fl-Olanda, is-sewwieqa diġà jiffinanzjaw lil COVA permezz ta’ imposta ta’ 0.8 ċenteżmu għal kull litru, inkluża fil-prezzijiet tal-pompa (COVA). L-ebda gvern ma qal kemm se tiswa din il-mili mill-ġdid jew min se jħallas kwalunkwe żieda.

L-evidenza twassal għal konklużjoni waħda: l-Ewropa għadha ma tistax tgħid kemm mid-100 miljun barmil huwa diżil ġdid. Ir-rapport ta’ Birol dwar l-implimentazzjoni, li għandu jitressaq fi żmien 20 jum, jista’ jiċċara dan (dikjarazzjoni tal-G7). Ir-rapport jeħtieġ jispeċifika kemm barmil huma ġodda u kemm ġew trasferiti mill-impenn ta’ Marzu, kif ukoll kemm minnhom huma diżil.