Fregati kkanċellati jwasslu għal talba ta’ €4.7 biljun

F’Ġunju, il-Ġermanja temmet il-programm tal-fregati F126, iżda l-kanċellazzjoni tal-bastimenti tal-gwerra ma solvietx il-kwistjoni ta’ kemm swew. It-tarzna Olandiża Damen, li kellha l-kuntratt, issa tgħid li Berlin għandha tagħtiha madwar €4.7 biljun talli rtirat mill-proġett (Reuters permezz ta’ n-tv, NOS). Damen ikkonfermat li bagħtet it-talba, iżda ma kkonfermatx l-ammont. Iċ-ċifra ġejja minn ittra ta’ avukat, mhux minn qorti.

Meta xerrej iwaqqaf ordni kbira f’nofsha, xi ħadd irid iħallas għall-azzar li jkun diġà nqata’ u t-tagħmir li jkun diġà twassal. Il-kuntratt jiddeċiedi min iħallas, u dan jiddependi minn liema naħa kisret il-kuntratt. Peter Gauweiler, l-avukat ta’ Damen, isostni li Berlin temmet il-proġett mingħajr bażi legali. Skont din l-interpretazzjoni, l-Istat irid iħallas għax-xogħol li jkun sar u jkopri l-ispejjeż li t-tarzna għandha tħallas lil ħaddieħor (NOS).

Huwa jsemmi wkoll l-2024, meta l-Ġermanja għamlet użu minn opzjoni biex tordna żewġ bastimenti oħra, minkejja li kienet diġà taf bid-dewmien (Handelsblatt). Gauweiler isostni li dan jagħmel lill-gvern parzjalment responsabbli għad-dewmien fl-iskeda. L-ordni addizzjonali tista’ ddgħajjef il-każ ta’ Berlin, iżda ma turix min ikkawża d-dewmien.

Berlin tirrakkonta storja differenti. Meta l-Ministeru tad-Difiża temm il-programm fl-24 ta’ Ġunju, qal li Damen kienet indikat li ma setgħetx tibqa’ tilħaq l-iskeda u t-termini finanzjarji miftiehma. Żied jgħid li ma kienx għadu realistiku li l-ewwel bastiment jitlesta sa nofs l-2028 (Ministeru tad-Difiża Ġermaniż). Il-Ministru tad-Difiża Boris Pistorius jgħid li Damen riedet protezzjoni minn kull pretensjoni għad-danni bħala kundizzjoni biex tkompli x-xogħol, u li hu rrifjutaha (Reuters permezz ta’ n-tv). Huwa jiċħad l-akkuża ta’ Damen u jgħid li l-Ġermanja minflok tista’ titlob madwar €2.3 biljun lit-tarzna (Die Zeit).

L-infiq mhuwiex l-istess bħat-telf

Qegħdin jiċċirkolaw tliet tipi ta’ ċifri, u kull waħda twieġeb mistoqsija differenti. L-ewwel waħda hija kemm ħallset il-Ġermanja s’issa. Pistorius jgħid li l-ammont huwa madwar €2.3 biljun (Correctiv). B’dawk il-flus inxtraw sezzjonijiet tal-buq, magni, gerijiet u tagħmir tar-radar. Xi ftit minnhom jistgħu jerġgħu jintużaw, jinbiegħu jew jitqiesu fi ftehim biex tissolva t-tilwima, għalhekk mhux bilfors intilfet is-somma kollha.

It-tieni ċifra hija kemm kienu jiswew biex jitlestew il-bastimenti, u din tispjega għaliex Berlin waqfet. Skont il-Ministeru tad-Difiża, kienu ġew diskussi madwar €15.2 biljun għall-bini tal-bastimenti fit-tarzna Ġermaniża NVL (Ministeru tad-Difiża Ġermaniż). Din iċ-ċifra kienet tkopri l-bini biss. Il-Ministeru jgħid li, meta magħha jiżdiedu x-xogħol li kien sar qabel u l-kuntratti ta’ appoġġ, it-total li l-Ġermanja kien ikollha tiffinanzja kien jitla’ għal aktar minn €18-il biljun (Ministeru tad-Difiża Ġermaniż). L-ebda waħda minn dawn iż-żewġ ċifri ma tkejjel telf. It-tnejn jiddeskrivu spiża futura li l-Ġermanja għażlet li ma tidħolx għaliha.

It-tielet tip ta’ ċifra huwa t-talbiet legali li qed jagħmlu ż-żewġ naħat. It-talba ta’ Damen u l-kontrotalba possibbli tal-Ġermanja huma l-pożizzjonijiet inizjali f’tilwima. Jekk tnaqqas waħda mill-oħra, tikseb ċifra li ħadd ma qabel magħha.

Fejn se jaqgħu l-ispejjeż

Berlin diġà ordnat bastimenti biex jieħdu post il-fregati kkanċellati. Fit-8 ta’ Lulju, il-kumitat tal-baġit tal-Bundestag approva x-xiri ta’ erba’ fregati MEKO A-200 iżgħar mingħand ThyssenKrupp Marine Systems (TKMS), għal madwar €6.3 biljun (Die Zeit). L-ordni tiggarantixxi xogħol konkret lil TKMS. Peress li l-bastimenti l-ġodda huma iżgħar, il-prezz tagħhom ma jurix jekk il-kanċellazzjoni tal-F126 iffrankatx il-flus.

Ix-xogħol ma jgħaddix awtomatikament lit-tarzni li bnew partijiet għall-F126. Peene-Werft f’Wolgast, li bniet is-sezzjonijiet ta’ wara, kienet timpjega kważi 500 persuna u kellha xogħol garantit biss sas-sajf tal-2027, skont NDR.

Il-kanċellazzjoni laqtet ukoll lil Thales ta’ Franza, li pprovdiet ir-radar, is-sensuri u s-sistemi tal-ġlied. Il-kumpanija rreġistrat spiża eċċezzjonali ta’ madwar €450 miljun (Thales). Spiża eċċezzjonali hija spiża ta’ darba fil-kontijiet li tnaqqas il-profitt irrappurtat. Thales tgħid li l-biċċa l-kbira minn din l-ispiża ma tinvolvix ħruġ immedjat ta’ flus min-negozju.

Il-Ġermanja impenjat ruħha li tixtri bastimenti ġodda, filwaqt li l-kont tal-waqfien tal-F126 għadu kkontestat. La t-talba ta’ Damen u lanqas il-kontrotalba possibbli ta’ Berlin ma jkejlu t-telf finali. Dan jiddependi minn kemm jirriżulta li jiswa t-tagħmir li nxtara diġà, u mit-termini li eventwalment jistabbilixxi ftehim jew qorti. Jekk Berlin titlef it-tilwima dwar il-kuntratt, il-kontribwenti Ġermaniżi jħallsu għall-fregati abbandunati minbarra l-erba’ l-ġodda.