Issa l-ekwipaġġi jiddeċiedu dwar il-qsim minn Hormuz

Ħadd ma għalaq l-Istrett ta’ Hormuz. Iżda wara li nhar il-Ħadd 11 ta’ Ottubru ġie rrappurtat li sitt bastimenti kienu attakkati fl-istrett u madwaru, kull qsim issa jiddependi minn deċiżjoni separata tas-sid, tal-kaptan u tal-ekwipaġġ (UKMTO, Financial Times). Għall-Ewropa, s’issa r-riskju jidher f’żieda fl-ispejjeż tat-trasport marittimu u fil-provvista tal-gass, li m’għandhiex rotta alternattiva li tevita l-istrett. Ma ġiex irrappurtat li tħassret xi kunsinna Ewropea minħabba l-attakki tal-Ħadd.

L-akbar telf ta’ ħajjiet seħħ fuq it-tanker Petro Dolphin, li ntlaqat minn drone waqt li kien ankrat ’il barra minn Sohar, l-Oman. Disgħa mill-11-il membru tal-ekwipaġġ Indjan tiegħu ġew salvati, u tnejn għadhom neqsin (Anadolu, IMO).

Għadd li nġabar wara l-attakki

UK Maritime Trade Operations (UKMTO), servizz Brittaniku li jgħaddi l-informazzjoni rrappurtata mill-bastimenti, ħareġ żewġ twissijiet nhar il-Ħadd. Nhar it-Tnejn ħarġu erba’ oħra, u s-sitta kollha ddeskrivew inċidenti li seħħew il-Ħadd u kienu jinvolvu ħames tankers u vapur tal-kontejners wieħed (UKMTO).

Id-dewmien jirriżulta mill-mod kif jinġabar ir-rekord. UKMTO jista’ jgħaddi biss dak li jgħidulu l-bastimenti, u ekwipaġġ taħt attakk jirrapporta malli jkun jista’. L-istampa speċjalizzata fit-trasport marittimu ppreżentat it-twissijiet li ħarġu aktar tard bħala rapporti ġodda dwar aktar bastimenti milquta qrib Hormuz, jum wara l-attakki (gCaptain).

It-twissijiet ma jsemmux il-biċċa l-kbira tal-bastimenti. Fil-biċċa l-kbira tagħhom, huma jattribwixxu l-attakki lil “projettili mhux magħruf” u ma jidentifikaw ebda aggressur (twissija 166 tal-UKMTO). Il-Gwardja Rivoluzzjonarja tal-Iran sostniet li attakkat tankers li, skontha, kisru l-ordnijiet tagħha dwar ir-rotot, kif irrapportajna nhar it-Tnejn (To Brief). Għadha ma teżisti ebda evidenza pubblika li torbot xi attakk partikolari ma’ aggressur speċifiku.

Min jista’ jirrifjuta li jbaħħar

L-ebda ordni governattiva ma żżomm il-bastimenti barra mill-istrett. Il-linji gwida tal-UKMTO jħallu f’idejn il-kaptan abbord il-ġudizzju dwar is-sikurezza. Id-deċiżjoni jekk bastiment jitlaqx jew le tittieħed mill-kumpanija tat-trasport marittimu, li tiżen is-sikurezza tal-ekwipaġġ, l-assigurazzjoni u l-kuntratti tagħha mal-kumpaniji li jikru l-bastimenti biex jittrasportaw il-merkanzija (linji gwida tal-UKMTO).

L-ekwipaġġi għandhom ukoll id-dritt jirrifjutaw li jbaħħru. L-International Bargaining Forum, li jistabbilixxi t-termini tal-pagi għal ħafna mill-industrija, jelenka ż-żona bħala “Żona ta’ Operazzjonijiet tal-Gwerra” sat-22 ta’ Ottubru (ITF). Il-baħħara koperti minn dawn it-termini jistgħu jirrifjutaw jidħlu fiż-żona u jintbagħtu lura pajjiżhom bi spejjeż tal-kumpanija.

Nhar il-Ħadd ftit bastimenti għaddew mill-istrett. Skont dejta dwar it-traċċar tal-bastimenti minn Kpler, iċċitata mill-FT, dakinhar għaddew 2.9 miljun barmil żejt minn Hormuz, l-inqas ammont f’ġurnata waħda s’issa f’Ottubru (Financial Times). Bloomberg sabet bastimenti jduru lura u stennijiet itwal għat-trasferimenti tal-merkanzija. Ma sabitx tnaqqis immedjat ċar fit-terminals ewlenin tal-esportazzjoni fil-Golf (Anadolu/Bloomberg).

Fejn l-Ewropa tinsab esposta

Il-gass huwa l-akbar riskju għall-Ewropa. Fl-2025, madwar 7% tal-importazzjonijiet Ewropej tal-LNG għaddew mill-istrett, u l-gass likwifikat tal-Qatar m’għandux rotta alternattiva bil-pipeline li tevita l-istrett (IEA). Kull waħda minn dawk il-kunsinni trid titlaq permezz ta’ tanker.

Ix-xerrejja jistgħu jfittxu provvisti oħra, u wieħed diġà għamel hekk. Il-kumpanija Taljana Edison ilha mingħajr kunsinni mill-Qatar mill-waqfien tagħhom f’April, u tgħid li ssostitwiet il-biċċa l-kbira tagħhom (Edison). Dan it-tfixkil beda xhur qabel il-Ħadd. Juri kemm hi vulnerabbli l-provvista, u x’alternattivi hemm.

L-ispejjeż tat-trasport kienu qed jogħlew ukoll qabel il-Ħadd. Fis-7 ta’ Ottubru, il-kumpanija Daniża tat-trasport marittimu Maersk imponiet tariffa ta’ emerġenza ta’ $3,000 għal kull kontejner ta’ 40 pied fuq is-servizzi milquta fil-Golf. Żiedet $1,000 għal kull kontejner li fil-fatt jgħaddi minn Hormuz (Maersk). Kull importatur jew esportatur Ewropew li jġorr il-merkanzija minn dawn ir-rotot diġà jħallas din it-tariffa, x’ikun jiġri minn issa ’l quddiem.

Mill-informazzjoni disponibbli tista’ tinsilet konklużjoni limitata. L-attakki tal-Ħadd seħħew fl-istess żmien li tankers kienu qed jistennew jew iduru lura, u li l-fluss taż-żejt mill-istrett kien l-inqas wieħed tax-xahar. S’issa, dawn ma qatgħux kunsinna lejn l-Ewropa. L-Ewropa tħallas permezz ta’ tariffi addizzjonali u tiddependi mill-gass tal-Qatar, li jasal biss meta l-ekwipaġġi jaqblu li jbaħħru. ’Il barra minn Sohar, għadha għaddejja t-tfittxija għaż-żewġ baħħara tal-Petro Dolphin li għadhom neqsin (IMO).