L-Ungerija tħoll l-ittri, iżżomm il-veto

Il-Prim Ministru tal-Ungerija, Péter Magyar, qal lid-diplomatiċi tiegħu biex jieqfu jimblukkaw ittri li jitolbu lill-Ukrajna u lill-Moldova jippreżentaw il-pożizzjonijiet tagħhom għall-fażi li jmiss tat-taħditiet dwar is-sħubija fl-UE, skont il-Financial Times, li kkwota żewġ uffiċjali. Din il-mossa ttemm imblokk ta’ xhur fuq pass preparatorju. Ma tiftaħ ebda negozjati, u l-Ungerija żżomm is-setgħa tal-vot li tista’ tiftaħhom.

Jitħejjew il-passi, iżda l-veto jibqa’

In-negozjati għas-sħubija fl-UE huma maqsuma f’“raggruppamenti”: gruppi ta’ oqsma ta’ politika fejn pajjiż kandidat irid iġib il-liġijiet tiegħu f’konformità mar-regoli tal-UE. L-Ukrajna fetħet l-ewwel raggruppament tagħha, dwar l-istat tad-dritt u kwistjonijiet fundamentali oħra, fil-15 ta’ Ġunju 2026 (Kunsill tal-UE). L-ittri jkopru ż-żewġ raggruppamenti li jmiss: is-suq intern, u l-kompetittività u t-tkabbir.

L-uffiċjali nazzjonali kellhom japprovaw l-ittri fis-6 ta’ Ottubru (European Pravda). Ittra tibda biss il-ħidma preparatorja: l-Ukrajna tfassal il-pożizzjoni tagħha, u s-27 gvern jaqblu fuq tweġiba komuni tal-UE.

Imbagħad jasal il-pass deċiżiv. Kull gvern tal-UE jrid jaqbel qabel ma jkunu jistgħu jinfetħu formalment in-negozjati dwar dawk is-suġġetti, u għalhekk kull gvern waħdu jista’ jwaqqafhom (qafas tan-negozjati). L-Irlanda, li bħalissa tmexxi l-laqgħat tal-gvernijiet tal-UE, tista’ tgħin biex jintlaħaq kompromess iżda ma tistax tiftaħ raggruppament waħedha. L-Ungerija tista’ timblokkah waħedha.

Il-prezz hu liġi dwar l-iskejjel

Budapest trid li l-minoranza etnika Ungeriża fit-Transkarpatja, fil-Punent tal-Ukrajna, ikollha edukazzjoni bl-Ungeriż garantita. Wara li nfetaħ l-ewwel raggruppament tal-Ukrajna, uffiċjali Ungeriżi waqqfu aktar progress f’Lulju u għal darb’oħra f’Settembru (To Brief).

It-tweġiba ta’ Kyiv hi l-abbozz ta’ liġi Nru 16119, irreġistrat fl-1 ta’ Ottubru minn 14-il deputat, fosthom il-President tal-parlament Ruslan Stefanchuk (Verkhovna Rada). Id-dispożizzjoni li tindirizza t-talba ta’ Budapest tagħti status speċjali lil skejjel fejn aktar minn nofs l-istudenti jitgħallmu b’lingwa ta’ minoranza li hija wkoll lingwa uffiċjali tal-UE. B’hekk, l-Ungeriż jissodisfa dan il-kriterju, filwaqt li r-Russu ma jissodisfahx (Ministeru tal-Edukazzjoni tal-Ukrajna). Dawn l-iskejjel ma jkunux jistgħu jingħalqu jew jiġu riorganizzati mingħajr l-approvazzjoni tal-ministeru. Din il-garanzija tagħti lill-jedd għall-użu tal-lingwa l-protezzjoni ta’ istituzzjonijiet.

L-Ungerija tirtira l-oppożizzjoni tagħha għall-ftuħ taż-żewġ raggruppamenti jekk il-parlament tal-Ukrajna jgħaddi l-liġi, irrapportat Reuters, filwaqt li kkwotat żewġ diplomatiċi tal-UE. Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Anita Orbán laqgħet l-abbozz fit-2 ta’ Ottubru (Reuters). Il-FT rabat l-appoġġ sħiħ tal-Ungerija ma’ vot parlamentari li, skont ir-rapport tiegħu, kellu jsir fit-12 ta’ Ottubru (Financial Times). Ir-rekords tal-parlament stess ma jikkonfermawx dik id-data u fil-5 ta’ Ottubru kienu juru li l-abbozz kien għadu quddiem kumitat (Verkhovna Rada).

Budapest għandha argument validu. Il-protezzjoni tal-minoranzi hi waħda mill-kundizzjonijiet tal-UE stess għas-sħubija, u l-qafas għall-Ukrajna jitlob pjan ta’ azzjoni dwar id-drittijiet tal-minoranzi. L-oġġezzjoni hi għall-metodu: gvern wieħed qed jibdel tilwima bilaterali f’veto fuq passi li jirrigwardaw is-27 gvern kollha.

Il-Moldova tistenna fl-istess kju

Il-Moldova m’għandhiex tilwima dwar l-iskejjel ma’ Budapest, iżda xorta tħallas il-prezz ta’ din it-tilwima. L-Ungerija ma għamlitx veto fuq proposta biex ir-raggruppament tal-kompetittività jinfetaħ għall-Moldova biss, iżda gvernijiet oħra rrifjutaw li jisseparaw liż-żewġ pajjiżi kandidati (Euronews). Ir-rapporti ma jispeċifikawx ir-raġunijiet tagħhom. Il-konsegwenza hi ċara: il-pass tal-Moldova qed jiġi stabbilit mit-tilwima tal-Ungerija ma’ Kyiv.

Il-Kummissarju għall-Ingrandiment Marta Kos qalet li ż-żewġ raggruppamenti setgħu jinfetħu f’konferenzi fil-Lussemburgu l-ġimgħa ta’ wara, jekk l-Istati Membri jħaffu l-proċeduri tagħhom (reġistrazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea). Hija ppreżentat dan bħala possibbiltà, mhux bħala deċiżjoni.

Ir-rekord jippermetti ġudizzju preċiż. Skont ir-rapporti, Magyar ċeda fuq it-tħejjijiet billi neħħa l-imblokk tiegħu fuq l-ittri. L-Ungerija tgħid li l-appoġġ tagħha għall-ftuħ formali jiddependi minn liġi li Kyiv għadha ma għaddietx, u żżomm il-veto li jiddeċiedi jekk in-negozjati jinfetħux. Jekk il-parlament tal-Ukrajna jgħaddi l-abbozz, il-gvern ta’ Magyar ikollu jagħti tweġiba ċara fil-konferenza tal-adeżjoni: iva, jew kundizzjoni ġdida fil-pass li jmiss.