Il-kunsens Ungeriż javvanza żewġ blokok fin-negozjati tal-UE

Il-27 gvern kollha tal-UE qablu fit-12 ta’ Ottubru li jiftħu żewġ raggruppamenti oħra fin-negozjati ta’ adeżjoni mal-UE għall-Ukrajna u l-Moldova, dwar is-suq uniku u l-kompetittività ekonomika (tħabbira ta’ Byrne, DPA). L-Ungerija kienet għamlet il-kunsens tagħha jiddependi mill-adozzjoni ta’ liġi dwar l-edukazzjoni fl-ilsna tal-minoranzi mill-parlament tal-Ukrajna, u l-votazzjoni saret dakinhar stess. In-negozjati jinfetħu formalment illum fil-Lussemburgu.

Thomas Byrne, il-ministru Irlandiż għall-affarijiet Ewropej, ħabbar il-ftehim. Bħalissa l-Irlanda għandha l-presidenza tal-Kunsill, ir-rwol li jgħaddi minn gvern nazzjonali għal ieħor u li jinkludi t-tmexxija tal-laqgħat tal-gvernijiet nazzjonali.

Kif liġi dwar l-iskejjel ġabet il-kunsens tal-Ungerija

Kull pass fin-negozjati tal-Ukrajna jeħtieġ l-unanimità. Kull gvern tal-UE jrid jaqbel qabel ma jkun jista’ jinfetaħ raggruppament, jiġifieri grupp ta’ kapitoli tan-negozjati marbutin ma’ tema (qafas tan-negozjati). B’hekk kull kapital għandu dritt ta’ veto, u f’Settembru l-Ungerija reġgħet użatu biex tfixkel il-progress tal-Ukrajna (Euronews).

L-ilment ta’ Budapest għandu bażi storika. Fl-2017, il-Kummissjoni ta’ Venezja, il-korp ta’ esperti legali tal-Kunsill tal-Ewropa, ikkritikat bidliet fl-edukazzjoni Ukrena li naqqsu t-tagħlim sekondarju fil-lingwi tal-minoranzi (Kummissjoni ta’ Venezja).

Fil-bidu ta’ dan ix-xahar, l-Ungerija laqgħet abbozz ta’ liġi minn Kyiv iżda qalet li kienet se tagħti l-kunsens tagħha biss wara vot fil-parlament (Reuters). Dik il-ġimgħa ddeskrivejna pass bħala t-tneħħija tal-veto mill-Ungerija (To Brief); fil-fatt, fis-7 ta’ Ottubru l-ambaxxaturi tal-UE stednu biss liż-żewġ pajjiżi kandidati biex jippreżentaw il-pożizzjonijiet tagħhom għan-negozjati (Kyiv Independent).

Fit-12 ta’ Ottubru, il-Verkhovna Rada, il-parlament tal-Ukrajna, għadda l-abbozz b’266 vot (reġistru tas-seduta plenarja tar-Rada). Il-liġi tagħti status speċjali lill-iskejjel li fihom aktar minn nofs l-istudenti jistudjaw b’lingwa ta’ minoranza li hija waħda mil-lingwi tal-UE, bħall-Ungeriż jew ir-Rumen, u tipproteġi dan it-tagħlim meta l-iskejjel jiġu riorganizzati (Interfax-Ukraine).

Il-ministru għall-affarijiet barranin tal-Ungerija, Anita Orbán, qalet li l-vot ippermetta lil Budapest tagħti l-kunsens tagħha. Żiedet li l-implimentazzjoni kienet importanti, u li l-Ungerija kienet se tissorveljaha flimkien mal-organizzazzjonijiet tal-minoranzi fit-Transkarpatja, ir-reġjun fil-Punent tal-Ukrajna fejn tgħix il-komunità Ungeriża tagħha (Telex).

Il-Moldova stenniet minħabba tilwima li ma kellhiex x’taqsam magħha

Il-Moldova ma kellha ebda sehem fit-tilwima dwar l-iskejjel. Hija tinnegozja separatament, bil-pożizzjonijiet tagħha stess. Cristina Gherasimov, il-viċi prim ministru tagħha għall-integrazzjoni Ewropea, ikkonfermat fis-7 ta’ Ottubru li l-gvern tagħha kien ġie mistieden jippreżenta dawk il-pożizzjonijiet (MOLDPRES).

Dak li jispikka huwa ż-żmien. Il-Moldova ġiet mistiedna fl-istess jum bħall-Ukrajna, ingħatat l-approvazzjoni fl-istess jum, u tibda dakinhar stess. L-aktar spjegazzjoni sempliċi hija li l-gvernijiet tal-UE ma ridux javvanzaw lill-Moldova waqt li l-Ukrajna kienet imblukkata. Dan ikun ifisser li tilwima bejn Budapest u Kyiv iddeterminat il-kalendarju ta’ pajjiż terz. Din tibqa’ inferenza, għax la Chișinău u lanqas Bukarest ma ppubblikaw raġuni għaliex iż-żewġ kalendarji nżammu marbutin.

X’jinfetaħ illum u x’jibqa’ magħluq

Il-laqgħat tal-lum huma konferenzi ta’ adeżjoni, is-sessjonijiet formali li fihom il-gvernijiet tal-UE jressqu l-pożizzjoni miftiehma tagħhom. Dawn isiru separatament għal kull kandidat (Kunsill: l-Ukrajna, Kunsill: il-Moldova); fil-każ tal-Ukrajna, isegwu r-raggruppament dwar l-istat tad-dritt, li nfetaħ f’Ġunju, u dak dwar ir-relazzjonijiet barranin, li nfetaħ f’Lulju (Kunsill).

Imbagħad ikun għad fadal żewġ raggruppamenti biex jinfetħu: l-aġenda ekoloġika, u dak li jkopri l-agrikoltura, il-fondi reġjonali u l-baġit. Dan tal-aħħar huwa l-qasam fejn is-sħubija tibda twassal il-flus lill-bdiewa u lir-reġjuni l-ifqar. Il-gvernijiet tal-UE għadhom ma nnegozjawx il-pożizzjoni komuni tagħhom dwar il-miżuri agrikoli (Agra).

Fis-6 ta’ Ottubru, il-Kummissjoni pproponiet li deċiżjonijiet dwar dawn il-passi intermedji jittieħdu b’maġġoranza kwalifikata, filwaqt li l-unanimità tibqa’ meħtieġa għall-ammissjoni finali (Mistoqsijiet u tweġibiet tal-Kummissjoni). Din il-maġġoranza teħtieġ mill-inqas 15 minn 27 Stat li flimkien jirrappreżentaw 65% tal-popolazzjoni tal-UE (Trattat tal-UE). Il-gvernijiet li llum għandhom id-dritt tal-veto jkollhom jaċċettaw il-bidla. Fid-dibattitu dwar l-affarijiet Ewropej fis-Senat Olandiż fid-29 ta’ Settembru, il-kelliema argumentaw li l-unanimità għandha tinżamm għal deċiżjonijiet importanti dwar l-adeżjoni (reġistru tal-Eerste Kamer).

Ir-rekord jippermetti konklużjoni preċiża. L-Ungerija stabbiliet il-prezz tagħha: vot fil-parlament ta’ pajjiż ġar. Tat il-kunsens tagħha dakinhar stess li ntlaħaq dak il-prezz, filwaqt li żammet rwol fis-sorveljanza ta’ kif tiġi applikata l-liġi. Skont ir-regoli attwali, iż-żewġ raggruppamenti li għadhom magħluqin jeħtieġu l-qbil tal-gvernijiet kollha (qafas tan-negozjati), u anki l-pjan tal-Kummissjoni jżomm il-veto fuq is-sħubija finali. Ir-rekord ma jurix min iddeċieda li l-Moldova kellha tistenna flimkien mal-Ukrajna. Chișinău u l-gvernijiet tal-UE li għandhom id-dritt tal-veto għandhom jagħtu dik l-ispjegazzjoni.