L-IEA tħaffef ir-rilaxx tad-diesel, bla btieti żejda

Membri tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (IEA), il-korp li permezz tiegħu pajjiżi għonja jikkoordinaw il-ħażniet taż-żejt ta’ emerġenza, qablu fis-7 ta’ Ottubru li jħaffu l-ħruġ li wiegħdu f’Marzu u jagħtu prijorità lid-diżil, mingħajr ma japprovaw kwantitajiet ġodda ta’ żejt (IEA). Is-sewwieqa jibbenefikaw biss meta d-diżil jasal għand id-distributuri u dawn jgħaddu l-iffrankar lill-klijenti. Fin-Netherlands, l-ewwel kunsinna ġdida mhix mistennija titgħabba qabel Novembru (COVA).

Għaliex il-ħażniet tad-diżil huma importanti issa

L-Ewropa tixtri ħafna mid-diżil tagħha minn barra. L-importazzjonijiet koprew 46% tad-domanda fl-ewwel nofs tal-2026, skont stima ta’ BNP Paribas (BNP Paribas).

Dawn l-importazzjonijiet saru aktar diffiċli u għaljin biex jinkisbu. Ir-rapport ta’ Awwissu tal-IEA dwar is-suq taż-żejt wera kemm hi kbira l-problema. L-esportazzjonijiet tad-diżil mir-Russja, mil-Lvant Nofsani u mill-Asja kienu naqsu b’1.3 miljun barmil kuljum, madwar ħamsa tal-kummerċ bil-baħar, jiġifieri d-diżil trasportat bil-baħar (IEA).

L-Ewropa ma spiċċalhiex il-provvista. Fit-2 ta’ Ottubru, il-Kummissjoni Ewropea qalet li l-provvista tal-UE kienet stabbli għalissa, iżda li l-prezzijiet baqgħu għoljin minħabba li s-suq kien ristrett (European Commission). Il-ħażniet tad-diżil jindirizzaw direttament din il-problema. Iż-żejt mhux maħdum irid jgħaddi minn raffinerija qabel ma jkun jista’ jħaddem trakk, filwaqt li d-diżil maħżun huwa fjuwil lest għall-bejgħ (IEA).

Skeda aktar mgħaġġla, mhux aktar żejt

Fit-2 ta’ Ottubru, il-mexxejja tal-G7 qalu li se jikkoordinaw 100 miljun barmil ta’ żejt mhux maħdum u fjuwil fuq erba’ xhur (G7 statement), ftehim li rrapportajna dwaru meta ntlaħaq (To Brief). Il-gvernijiet tal-UE riedu jibqgħu fil-limitu tal-kwantità approvata f’Marzu, irrapportat Reuters (Reuters).

Hekk ġara. Id-deċiżjoni tal-IEA iffissat skeda aktar mgħaġġla għall-wegħda eżistenti. Il-kap tal-IEA, Fatih Birol, qal li kienu nħarġu madwar 325 miljun barmil taħt il-miżura ta’ Marzu, u li kien għad fadal madwar 100 miljun barmil imwiegħda (IEA). “Ħarġu” huwa l-għadd tal-Aġenzija taż-żejt li l-gvernijiet ikkommettew lis-suq. Dan ma jurix li ż-żejt kollu wasal fiżikament għand ix-xerrejja.

L-iskont fi Franza jiddependi mid-distributuri

Franza fasslet l-aktar pjan dettaljat dwar il-prezzijiet. Il-Prim Ministru Sébastien Lecornu ħabbar li 10 miljun barmil ta’ diżil strateġiku se jitqiegħdu għad-distributuri fuq medda ta’ tliet xhur (Finance Ministry).

Id-distributuri se jħallsu skont l-ispiża li kellha dik il-ħażna qabel il-kriżi, ferm inqas mill-prezz tas-suq tal-lum. Fuq din il-bażi, il-gvern jistma li l-prezzijiet fil-pompa se jonqsu bi 12 sa 18-il ċenteżmu għal kull litru (French government).

Din iċ-ċifra hija stima. Tgħodd biss jekk id-distributuri jgħaddu l-ispiża orħos lill-klijenti minflok iżommu d-differenza bħala profitt. Kumpaniji li jkopru madwar 60% tas-suq wiegħdu li jgħaddu l-iffrankar kollu, u uffiċjali tal-ħarsien tal-konsumatur se jippubblikaw kull ġimgħa r-riżultati tal-kontrolli fuq il-marġnijiet tagħhom (Finance Ministry). Peress li l-iffrankar huwa għal kull litru, l-aktar li se jibbenefikaw huma dawk li jużaw ħafna diżil, bħat-trasportaturi, il-bdiewa u l-bennejja.

Mhux kulħadd jistenna tnaqqis li jidher fil-prezz. L-ekonomista tal-enerġija Thierry Bros qal lil Franceinfo li, fl-aħjar każ, il-ħruġ mill-ħażniet jista’ jistabbilizza l-prezzijiet (Franceinfo).

L-Italja qed timxi b’mod differenti. Il-Prim Ministru Giorgia Meloni qalet li l-gvern tagħha qed jikkunsidra “dazju tas-sisa varjabbli”: it-taxxa fuq il-valur miżjud żejda (jiġifieri t-taxxa fuq il-bejgħ ikkalkulata bħala sehem mill-prezz) li tinġabar meta jogħlew il-prezzijiet tintuża biex tiffinanzja tnaqqis temporanju fid-dazju tas-sisa, it-taxxa fissa għal kull litru (ANSA). Dan inaqqas it-taxxa li titħallas, iżda ma jżidx id-diżil.

Meta l-fjuwil jasal tassew

L-iskeda tan-Netherlands turi kemm tieħu ż-żmien biex jitwassal il-fjuwil. L-aġenzija Olandiża tal-ħażniet, COVA, offriet 59,500 metru kubu ta’ diżil maħżun f’Eemshaven, bl-offerti jridu jitressqu sat-8 ta’ Ottubru u bit-tagħbija ppjanata bejn l-1 u t-30 ta’ Novembru (COVA). Pajjiżi oħra għadhom qed ifasslu l-iskedi tagħhom. Id-dettalji tal-programm ta’ Ottubru huma mistennija f’laqgħa tal-IEA fl-14 u l-15 ta’ Ottubru, irrapportat Reuters (Reuters).

Kull barmil li jinħareġ issa jrid jiġi sostitwit. Il-G7 talab lill-IEA tagħti parir dwar kif jerġgħu jimtlew il-ħażniet (G7 statement). Il-Ministeru tal-Finanzi ta’ Franza ma qalx min se jħallas biex terġa’ timtela r-riżerva Franċiża.

Id-deċiżjoni ta’ Ottubru ħaffet il-ħruġ tad-diżil li l-gvernijiet kienu diġà wiegħdu. Ma żiedet xejn. Għalissa, it-tnaqqis ta’ 12 sa 18-il ċenteżmu fi Franza għadu stima tal-gvern (French government). Isir fatt biss meta jitwassal il-fjuwil u l-kontrolli ta’ kull ġimgħa fuq il-marġnijiet juru li l-iffrankar wasal għand dawk li jixtru d-diżil.