It-taħditiet tal-Iran dwar Hormuz iħallu t-tankers f’riskju

L-Iran jgħid li Washington aċċetta wħud mis-seba’ kundizzjonijiet tiegħu biex jerġa’ jinfetaħ l-Istrett ta’ Hormuz, iżda ħalla l-bqija mhux ċari; jgħid ukoll li ma jiġri xejn aktar qabel ma l-Istati Uniti tiċċarahom (IRNA, Reuters). Din it-talba ma għamlitx ir-rotta aktar sikura. Is-Sibt, tanker li kien ħiereġ mill-Istrett irrapporta li ntlaqat minn projettili (UKMTO); il-Ħadd, tanker ieħor irrapporta ħsarat li l-kawża tagħhom mhix magħrufa. Iż-żejt u l-gass tal-Golf għadhom jaslu fl-Ewropa permezz ta’ ftit vjaġġi li jiswew ħafna, u ħadd ma ffissa data għar-ritorn tat-trasport marittimu normali.

Min jagħmel l-ewwel pass

Mohsen Rezaei, segretarju tal-Kunsill Suprem tas-Sigurtà Nazzjonali tal-Iran, għamel din it-talba f’intervista li xxandret mill-aġenzija tal-aħbarijiet tal-istat fil-11 ta’ Ottubru (IRNA). Ma qalx liema kundizzjonijiet ġew aċċettati jew liema kienu “ambigwi”. Ma ġie ppubblikat ebda test Amerikan, għalhekk l-allegazzjoni ta’ qbil parzjali hija bbażata biss fuq dak li qal hu.

Is-seba’ kundizzjonijiet ta’ Rezaei mhumiex pubbliċi. L-aktar stampa ċara ta’ dak li jrid Tehran ġejja minn pjan separat li l-Ministru għall-Affarijiet Barranin Abbas Araghchi ppreżenta lin-NU lejn l-aħħar ta’ Settembru. Skont dak il-pjan, l-Istati Uniti taġixxi l-ewwel, l-Iran jerġa’ jiftaħ l-Istrett wara, u t-taħditiet jibdew biss imbagħad (AP). L-Iran irid li jitneħħa l-imblokk navali Amerikan tal-portijiet tiegħu u li jinħelsu l-bejgħ taż-żejt u l-fondi ffriżati tiegħu. Għadu mhux stabbilit jekk dan il-pjan u l-lista ta’ Rezaei humiex l-istess sett ta’ talbiet.

Washington irid l-ordni bil-kontra. Uffiċjali Amerikani jsostnu li l-ewwel irid ikun hemm progress tanġibbli dwar in-nukleari, għax il-wegħdiet Iranjani ma wrewx li wieħed jista’ joqgħod fuqhom wara li ftehim interim ta’ Ġunju sfaxxa (AP). L-ordni huwa importanti għax il-kontroll fuq ir-rotta tat-tbaħħir huwa l-akbar għodda ta’ pressjoni tal-Iran. Skont is-sekwenza ta’ Araghchi, Tehran jieħu dak li qed jitlob qabel ma jċedi din l-għodda.

Għaliex kaptan xorta jistenna

L-inċident tas-Sibt huwa dak li dwaru hemm l-aktar tagħrif dokumentat. UK Maritime Trade Operations (UKMTO), servizz Brittaniku li jgħaddi r-rapporti tal-bastimenti lil bastimenti oħra, irreġistra li tanker bla isem, li kien ħiereġ mill-Istrett, intlaqat fuq in-naħa tax-xellug minn projettili mhux magħruf fid-19:20 UTC. It-tanker ħa n-nar, u ġie rrappurtat li l-ekwipaġġ tiegħu kien qawwi u sħiħ (UKMTO).

Il-ħsarat tal-Ħadd huma inqas ċari. UKMTO rrapporta ħsarat fuq in-naħa tax-xellug ta’ tanker ieħor li kien ħiereġ mill-Istrett, iżda ma semmax l-isem tal-bastiment jew il-kawża. Separatament, il-ministru tat-tbaħħir tal-Indja identifika bastiment milqut dakinhar bħala l-VALTHERA u qal li l-11-il membru Indjan tal-ekwipaġġ kienu qawwijin u sħaħ (UKMTO, Sonowal). Il-Gwardja Rivoluzzjonarja tal-Iran qalet li supertanker li kien qed juża rotta li sejħitilha mhux awtorizzata kien tefa’ t-tagħmir tan-navigazzjoni u laqat mina tal-baħar (Tasnim). Il-Gwardja ma tatx isem jew pożizzjoni, UKMTO ma identifikat ebda mina, u l-Gwardja diġà għamlet allegazzjonijiet ta’ attakki li ma ġewx ivverifikati (To Brief).

Għall-kaptan ta’ bastiment, il-kawża tal-inċident ma tagħmilx differenza daqs ir-riskju. L-Organizzazzjoni Marittima Internazzjonali għadha qed tgħid lill-bastimenti biex jevitaw ir-rotot rikonoxxuti fejn ġew irrapportati mini (IMO). Ebda verżjoni ppubblikata tal-pjan tal-Iran ma tispjega kif jista’ jiġi vverifikat li l-ilma huwa sikur wara li jitħabbar il-ftuħ mill-ġdid tal-Istrett.

Il-vjaġġi li għadhom isiru

Xi merkanzija għadha tiċċaqlaq, iżda ftit li xejn. Id-ditta tad-dejta Kpler għaddiet seba’ passaġġi ta’ bastimenti li jġorru komoditajiet fis-6 ta’ Ottubru, l-inqas ċifra ta’ kuljum minn Lulju (Reuters).

Ħafna minnha tinġarr f’dak li s-sensara jsejħu “shuttle run”. Tanker kbir jidħol fil-Golf, jitgħabba u jitlaq, u spiss jgħaddi l-merkanzija tiegħu lil bastiment ieħor li jkun qed jistennieh barra. Skont stimi ta’ sensara kkwotati mill-pubblikazzjoni Griega OT, kull vjaġġ jiswa $30–40 miljun, jew $15–20 kull barmil, mingħajr ma tinkludi l-assigurazzjoni (OT). Min iqabbad it-tanker iħallas dik l-ispiża. Ma tkejjilx kemm minnha tgħaddi fil-kontijiet tal-fjuwil Ewropej.

Ix-xerrejja tal-gass jiffaċċjaw problema differenti: xi kunsinni ma jsirux xejn. Edison tal-Italja qalet li l-kunsinni mill-Qatar se jibqgħu sospiżi sal-bidu ta’ Diċembru minħabba forza maġġuri, dikjarazzjoni ta’ fornitur li ċirkostanzi lil hinn mill-kontroll tiegħu ma jħalluhx iwettaq il-kunsinna (Edison). Il-kumpanija tgħodd 35 kunsinna ta’ gass naturali likwifikat (LNG) milquta minn April ’l hawn, ekwivalenti għal 4.6 biljun metru kubu. Tgħid li ssostitwiet 23 minnhom fit-terminal Adrijatiku tagħha u li tista’ tkompli tforni lill-klijenti. Dan juri reżiljenza taħt pressjoni. Edison ma qaletx kemm swew il-kunsinni sostituti, u l-kunsinni mill-Qatar ma reġgħux bdew.

Minkejja t-talba ta’ Rezaei dwar ftehim parzjali, Hormuz għadha rotta skarsa u għalja, u l-kontenut tat-tweġiba tal-Istati Uniti għadu mhux ivverifikat. It-traffiku marittimu jerġa’ lura meta jieqfu l-attakki u jiġu ppubblikati r-rotot li jkunu ġew approvati bħala sikuri, mhux meta Tehran jew Washington iħabbar ftehim.