Baġit ta’ €1.622tn: l-Irlanda tnaqqas programmi komuni tal-UE

L-Irlanda pproponiet li l-UE tonfoq sa €1.622 triljun bejn l-2028 u l-2034, bil-prezzijiet tal-2025. Dan huwa €141 biljun inqas milli talbet il-Kummissjoni Ewropea (qafas ta’ negozjar tal-Kunsill). L-abbozz jipproteġi l-fondi li jirċievi kull pajjiż għall-agrikoltura u r-reġjuni, u jagħmel l-akbar tnaqqis fil-programmi ġestiti b’mod konġunt fil-livell tal-UE. Il-gvernijiet li jridu baġit iżgħar għadhom joġġezzjonaw. Ir-riżultat se jsawwar kif l-Ewropa tiffinanzja l-agrikoltura, ir-reġjuni l-ifqar, ir-riċerka u d-difiża sa nofs is-snin 2030.

L-Irlanda tmexxi n-negozjati bejn il-gvernijiet għax għandha l-presidenza b’rotazzjoni tal-Kunsill. Il-“qafas ta’ negozjar” tagħha huwa abbozz li jservi bħala bażi għal ftehim u ma jorbot lil ħadd. Il-baġit fit-tul li jipproponi jistabbilixxi limiti massimi għall-infiq ta’ kull sena. Il-baġits annwali li jintlaħaq qbil dwarhom f’dawn il-limiti jiddeterminaw x’fondi fil-fatt jiġu allokati u mħallsa (l-Artikolu 312 tat-Trattat).

Fejn se jsir it-tnaqqis

L-Irlanda tgħid li l-abbozz jipproteġi l-fondi għall-agrikoltura, ir-reġjuni u s-sajd li talbu l-biċċa l-kbira tal-gvernijiet, filwaqt li xorta jiffinanzja prijoritajiet aktar ġodda (presidenza Irlandiża). Iċ-ċifri jsostnu l-ewwel parti ta’ din it-talba. Meta mqabbel mal-pjan tal-Kummissjoni, il-linja tal-baġit għar-riċerka, l-industrija u d-difiża tonqos bi 12.8%. Il-linja li tinkludi l-pagamenti lill-bdiewa u l-fondi ta’ koeżjoni — fondi tal-UE maħsuba biex inaqqsu d-differenzi bejn ir-reġjuni — tonqos bi 3.4% biss (anness tal-Kunsill).

Dan jaqbel mat-talba ta’ sbatax-il mexxej li appellaw għall-protezzjoni tal-agrikoltura u l-koeżjoni (Politico). Il-livell minimu garantit għall-appoġġ lill-introjtu tal-bdiewa jibqa’ fil-biċċa l-kbira intatt, għal madwar €261 biljun (anness tal-Kunsill). Għad m’hemmx qbil dwar dan, iżda l-prijoritajiet tal-abbozz huma ċari.

Sitt gvernijiet riedu kompromess differenti. F’Awwissu, il-Ġermanja, in-Netherlands, l-Awstrija, id-Danimarka, il-Finlandja u l-Iżvezja talbu baġit ferm iżgħar, u pproponew li d-difiża u l-kompetittività jiġu ffinanzjati billi jiġu trasferiti fondi eżistenti (dikjarazzjoni konġunta). Il-Kanċillier Ġermaniż Friedrich Merz qal li d-daqs tal-proposta tal-Irlanda ma setax iservi bħala bażi għal ftehim (Tagesschau). Oġġezzjona wkoll il-Ministru Daniż għall-Finanzi Peter Hummelgaard. Fil-fehma tiegħu, l-agrikoltura u r-reġjuni qed jiġu affettwati ftit wisq, filwaqt li l-kompetittività u s-sigurtà qed iġorru l-piż (Politiken).

Min jista’ jimblokka u min jista’ biss jinfluwenza

In-negozjaturi ewlenin tal-Parlament Ewropew dwar il-baġit irrifjutaw il-qafas għal raġuni opposta. Huma jsostnu li, meta jitqiesu l-inflazzjoni u l-ħlas lura tad-dejn, il-baġit jixtri inqas minn dak tal-lum (Parlament Ewropew). It-total jinkludi wkoll €149.296 biljun għall-ħlas lura tas-self konġunt li l-UE ħadet biex tiffinanzja l-irkupru mill-pandemija; dawn il-flus ma jiffinanzjaw ebda proġett ġdid (anness tal-Kunsill). Din iċ-ċifra waħedha ma tipprovax it-tqabbil tal-Parlament, iżda tfisser li t-total ewlieni jagħti stampa esaġerata ta’ kemm tista’ tonfoq l-UE fuq proġetti ġodda.

Is-setgħat huma mqassma b’mod żbilanċjat. Kwalunkwe gvern waħdu jista’ jivvota kontra l-ftehim finali. Il-Parlament ma jistax jemendah, iżda jista’ jirrifjuta li jagħti l-kunsens tiegħu (l-Artikolu 312 tat-Trattat). Il-mexxejja se jiddiskutu l-abbozz tal-Irlanda fis-summit tal-15 u s-16 ta’ Ottubru. Is-summit jista’ jagħti direzzjoni lin-negozjati, iżda ma jieħu ebda deċiżjoni (Kunsill Ewropew).

Il-bliet iridu leħen, mhux flus biss

Is-sindki tal-bliet kapitali jqajmu riskju separat. Huma jridu li l-mexxejja juru kif it-tnaqqis se jolqot lill-bliet qabel jiffissaw it-total, u li l-gvernijiet lokali jibqgħu involuti fit-tfassil u fit-tmexxija tal-programmi tal-UE (EUNews). L-ittra tagħhom inkitbet qabel l-abbozz tal-Irlanda u kienet immirata lejn it-talba tas-sitt gvernijiet għal tnaqqis. Is-sindku tal-Aja ffirmaha, għalkemm il-gvern Netherlandiż huwa wieħed mis-sitta.

Illum, kull pajjiż irid jonfoq mill-inqas 8% tal-fond tiegħu għall-iżvilupp reġjonali fuq proġetti urbani li l-awtoritajiet tal-bliet jgħinu biex jagħżlu (ir-Regolament dwar il-FEŻR). Il-Kummissjoni trid tinkludi dawn il-fondi fi pjan wieħed ta’ sħubija għal kull pajjiż, imfassal mill-gvern nazzjonali. Meta s-servizz ta’ riċerka tal-Parlament irreveda dawn il-proposti fi Frar, xhur qabel l-abbozz tal-Irlanda, ma sab xejn li jieħu post il-livell minimu garantit għall-infiq urban (briefing tal-EPRS). Il-bliet jibżgħu li l-fondi reġjonali jibqgħu fil-pakkett nazzjonali, filwaqt li s-sehem garantit tagħhom u r-rwol tagħhom fl-għażla tal-proġetti jisparixxu mingħajr ħafna storbju.

Is-sindki ma għandhomx setgħa ta’ veto u lanqas vot dwar il-kunsens. L-influwenza tagħhom tgħaddi mill-Membri tal-Parlament Ewropew u mill-ministri nazzjonali li se jfasslu flimkien il-liġijiet separati dwar il-fondi, bħalma għamlu bir-regoli attwali għall-fondi reġjonali. L-abbozz tal-Irlanda jipproteġi l-allokazzjonijiet nazzjonali billi jnaqqas il-programmi konġunti, u għadu ma kkonvinċiex lill-gvernijiet li jistgħu jimblokkah. Id-deċiżjoni dwar jekk il-bliet jibqgħux b’sehem garantit hija f’idejn il-leġiżlaturi li qed ifasslu r-regoli għall-pjanijiet ta’ sħubija, mhux f’idejn dan id-dokument ta’ negozjar.