Il-pjan Irlandiż inaqqas il-baġit tal-UE b’€141 biljun

L-Irlanda pproponiet li l-UE tonfoq mhux aktar minn €1.622 triljun bejn l-2028 u l-2034, bil-prezzijiet tal-2025. Dan huwa madwar €141 biljun, jew 8%, inqas minn dak li talbet il-Kummissjoni Ewropea (Dokument ta’ negozjar tal-Kunsill, CAP Reform). Il-proposta tħares il-fondi għall-agrikoltura u r-reġjuni, u tnaqqas aktar min-nefqa għar-riċerka, is-sigurtà u l-attivitajiet barra mill-UE. Il-mexxejja se jiddiskutuha fis-summit tagħhom tal-15–16 ta’ Ottubru, li jibda llum (Presidenza Irlandiża).

L-Irlanda fasslet il-proposta għax bħalissa għandha l-presidenza tal-Kunsill, fejn il-gvernijiet nazzjonali jinnegozjaw. Il-presidenza tista’ tressaq ċifri, iżda d-deċiżjoni hi tal-gvernijiet. Ir-rapporti fil-midja jagħtu totali differenti għax xi wħud jinkludu l-inflazzjoni prevista. Jekk jingħadd b’dan il-mod, il-limitu massimu propost mill-Irlanda jitla’ għal madwar €1.826 triljun (Brussels Signal).

Tingħata prijorità lill-agrikoltura, filwaqt li s-sigurtà u r-riċerka jitilfu

L-oqsma ewlenin kollha jonqsu meta mqabbla mal-pjan tal-Kummissjoni, iżda mhux bl-istess mod. Il-fondi għall-agrikoltura u r-reġjuni l-aktar foqra jonqsu bi 3.4%, dawk għall-kompetittività u s-sigurtà jonqsu bi 12.8%, u n-nefqa barra mill-fruntieri tal-UE tonqos l-aktar (Euronews). Fil-livell tal-programmi, l-appoġġ għad-dħul tal-bdiewa jibqa’ ta’ madwar €261 biljun, filwaqt li l-finanzjament għal Horizon Europe, il-fond tal-UE għar-riċerka, jonqos minn €154.882 biljun għal €140 biljun (Tabella tal-Kunsill).

Din id-distribuzzjoni taqbel ma’ dak li talbu 17-il mexxej f’ittra tat-2 ta’ Ottubru: li jinżammu l-fondi għall-agrikoltura u dawk ta’ koeżjoni, jiġifieri t-trasferimenti lejn ir-reġjuni l-aktar foqra. Giorgia Meloni tal-Italja u Nicușor Dan tar-Rumanija mexxew l-inizjattiva (Politico). Minn dak iż-żmien, kibret ir-reżistenza għat-tnaqqis, kif irrappurtajna din il-ġimgħa (To Brief).

Iż-żewġ talbiet tal-Ġermanja jmorru kontra xulxin

Il-Ġermanja trid baġit iżgħar. Fl-10 ta’ Ottubru, il-Kanċillier Friedrich Merz qal li d-daqs tal-proposta ma kien jagħti ebda bażi għal qbil, u li l-Ġermanja u ħames gvernijiet oħra jridu tnaqqis ta’ bosta mijiet ta’ biljuni ta’ ewro (Gvern Ġermaniż, dikjarazzjoni tas-sitt gvernijiet).

Merz irid ukoll li s-sigurtà u l-kompetittività jingħataw prijorità. Dawn huma l-oqsma li fihom l-Irlanda għamlet l-akbar tnaqqis biex tħares l-agrikoltura. Baġit iżgħar b’aktar fondi għas-sigurtà jkun ifisser li jerġa’ jinfetaħ id-dibattitu dwar il-fondi għall-agrikoltura u r-reġjuni li 17-il gvern ingħaqdu biex jiddefendu.

Il-Finlandja tinsab fl-istess dilemma. Il-Prim Ministru Petteri Orpo jrid baġit iżgħar, iżda joġġezzjona għat-tnaqqis fl-infiq għad-difiża u r-riċerka (Gvern Finlandiż).

Il-Parlament Ewropew għandu pożizzjoni differenti, u l-kunsens tiegħu hu meħtieġ biex jgħaddi l-baġit. Il-limitu massimu diġà jinkludi €149.296 biljun għall-ħlas lura tas-self li l-UE ħadet biex tiffinanzja l-irkupru mill-pandemija; dawn il-flus ma jiffinanzjaw ebda proġett ġdid (Dokument ta’ negozjar tal-Kunsill). In-negozjaturi ewlenin tal-Parlament jgħidu li, wara dak il-ħlas lura u l-inflazzjoni, il-pjan jippermetti inqas nefqa mill-baġit attwali (Parlament Ewropew).

Kull kapitali għandha s-setgħa tal-veto

Is-27 gvern kollha jridu japprovaw il-baġit. L-MPE jistgħu jirrifjutawh, iżda ma jistgħux ifassluh mill-ġdid. Sorsi ġodda ta’ dħul għall-UE jeħtieġu qbil unanimu u ratifika f’kull Stat Membru (Artikolu 312, Artikolu 311).

Id-dħul jaffettwa min iħallas. Il-proposta tal-Irlanda żżomm ħames imposti tal-UE, fosthom fuq it-tabakk u l-importazzjonijiet b’intensità għolja ta’ karbonju, li mistennija jġibu madwar €55 biljun fis-sena (Presidenza Irlandiża). Ikun kemm ikun id-dħul li jiġġeneraw, it-teżori nazzjonali mhumiex obbligati jikkontribwixxu. Il-ministru Franċiż għall-Affarijiet Ewropej, Benjamin Haddad, qal li Pariġi mhix se tappoġġa baġit mingħajr pakkett sostanzjali ta’ sorsi ġodda ta’ dħul (BFMTV). F’Awwissu, kelliem għall-gvern Ġermaniż qal li kien hemm bżonn ta’ tnaqqis, ikun xi jkun id-dħul (Briefing tal-gvern Ġermaniż).

Il-proposta tirriżerva wkoll sa €88.869 biljun għall-adeżjoni tal-Ukrajna u r-rikostruzzjoni tagħha. Dawn il-fondi jinsabu barra mil-limiti massimi normali tal-baġit u għadhom indikati bħala mhux deċiżi (Dokument ta’ negozjar tal-Kunsill). Deċiżjoni separata turi kif jintuża l-veto f’kwistjonijiet oħra. Fl-14 ta’ Ottubru, Robert Fico tas-Slovakkja qal li pajjiżu kien se jitlob li ma jipparteċipax f’self ieħor tal-UE lil Kyiv, u oġġezzjona li l-parteċipazzjoni ssir kundizzjoni biex jingħata appoġġ lit-talbiet tas-Slovakkja dwar il-baġit (TASR). Dak is-self għad m’għandux ammont jew forma legali, u għalhekk formalment m’hemm xejn li jgħaqqdu mal-baġit. Xorta waħda, Fico qed jużah bħala mezz ta’ pressjoni.

L-Irlanda u António Costa, li jmexxi s-summits tal-mexxejja, iridu ftehim politiku sa tmiem l-2026 (Presidenza Irlandiża). Il-proposta Irlandiża turi kif jidher baġit aktar ristrett li jipproteġi l-agrikoltura u r-reġjuni: it-tnaqqis jaqa’ fuq is-sigurtà u r-riċerka. Il-Ġermanja trid baġit iżgħar u li s-sigurtà tkun protetta, iżda ma qaletx pubblikament fejn għandhom isiru t-tnaqqisiet żejda. Skont iċ-ċifri tal-Irlanda, dawn iż-żewġ talbiet ma jistgħux jintlaħqu flimkien sakemm Berlin ma tkunx lesta tnaqqas il-fondi għall-agrikoltura u r-reġjuni.