Il-pjan Irlandiż ta’ €141bn inaqqas l-infiq għas-sigurtà

Il-proposta tal-Irlanda għall-baġit tal-UE għall-2028–34 kienet tnaqqas €141.045 biljun, madwar 8%, mill-pjan tal-Kummissjoni Ewropea (dokument ta’ negozjar tal-Kunsill). Il-mexxejja nazzjonali ddiskutewha għall-ewwel darba fil-15 ta’ Ottubru, iżda temmew il-laqgħa mingħajr qbil (Euronews). Id-dokument kixef kunflitt. Il-gvernijiet li qed jitolbu baġit iżgħar iridu wkoll aktar flus għas-sigurtà, filwaqt li grupp kbir ta’ gvernijiet oħra qed jiddefendi l-infiq li jkollu jitnaqqas biex jitħallas għal dan.

L-Irlanda għandha l-presidenza tal-Kunsill, ir-rwol ta’ sitt xhur li jdur bejn il-pajjiżi u jinvolvi t-tmexxija tal-laqgħat tal-ministri nazzjonali. Fl-10 ta’ Ottubru ċċirkolat “dokument ta’ negozjar”, dokument biċ-ċifri totali u l-allokazzjonijiet li ma jdaħħal ebda deċiżjoni fis-seħħ. Dan kien jipproponi €1,622.011 biljun f’impenji ta’ nfiq fuq seba’ snin, bi prezzijiet tal-2025, meta mqabbla mal-€1,763.056 biljun proposti mill-Kummissjoni (dokument ta’ negozjar tal-Kunsill).

Ħadd ma vvota kontra d-dokument. Il-mexxejja qiesu li ma setax iressaqhom eqreb lejn qbil u stiednu lil António Costa, li jmexxi l-Kunsill Ewropew (is-summit tal-mexxejja nazzjonali), biex ifittex “qbil fil-ħin” (Euronews).

Dawk li jħallsu l-aktar iridu baġit iżgħar, iżda mhux inqas sigurtà

Sitta mill-gvernijiet li jikkontribwixxu l-aktar għall-baġit tal-UE, fosthom il-Ġermanja, in-Netherlands u l-Iżvezja, kitbu lill-Irlanda fit-28 ta’ Settembru u talbu tnaqqis ta’ bosta mijiet ta’ biljuni ta’ ewro (RTÉ). Fis-summit, il-Kanċillier Friedrich Merz sejjaħ it-tnaqqis propost mill-Irlanda pass fid-direzzjoni t-tajba, iżda qal li kien għadu ’l bogħod ħafna mit-talba tal-Ġermanja (Gvern Ġermaniż). Ulf Kristersson tal-Iżvezja qal li pajjiżu kien se jirrifjuta d-dokument għax baqa’ kbir wisq (Reuters).

Madankollu, dan l-istess grupp irid li Brussell jagħmel aktar għas-sigurtà. Il-Prim Ministru Netherlandiż Rob Jetten qal lill-parlament li t-tnaqqis propost mill-Irlanda jolqot il-kompetittività, l-innovazzjoni u d-difiża, jiġifieri l-oqsma li jrid li l-UE ssaħħaħ (Tweede Kamer).

Id-dokument juri dan b’mod ċar. L-Irlanda naqqset ftit mill-fondi għall-bdiewa u għar-reġjuni l-ifqar, iżda naqqset ħafna aktar mill-fondi tal-UE għall-industrija, id-difiża u l-politika barranija. Il-partita baġitarja li tiġbor il-fondi għall-bdiewa u r-reġjuni naqset b’3.4%, meta mqabbla ma’ tnaqqis ta’ 12.8% għall-kompetittività u s-sigurtà, u ta’ 17.4% għall-azzjoni esterna (dokument ta’ negozjar tal-Kunsill).

Il-Parlament Ewropew, li jrid jagħti l-kunsens tiegħu għall-baġit finali, joġġezzjona mill-perspettiva opposta. L-erba’ negozjaturi ewlenin tiegħu qalu li t-tnaqqis ta’ 8% kien se jħalli lill-UE b’inqas kapaċità li tinvesti fid-difiża jew tappoġġa s-sħab tagħha barra mill-pajjiżi tal-UE (Parlament Ewropew). Għall-pajjiżi fuq il-linja ta’ quddiem, it-telf huwa konkret. Il-President Litwan Gitanas Nausėda oġġezzjona għat-tnaqqis fil-mobilità militari, il-fondi għat-toroq u l-linji ferrovjarji li jintużaw biex jiġu ttrasferiti t-truppi (15min).

Dawk li jiddefendu l-fondi għall-biedja u r-reġjuni

L-Italja u r-Rumanija ġabru 17-il gvern fil-grupp “Ħbieb tal-Koeżjoni”, imsejjaħ hekk minħabba l-fondi tal-UE għar-reġjuni l-ifqar (Gvern Taljan). Iridu jipproteġu kemm il-volum ta’ dawn il-fondi kif ukoll ir-regoli li jirregolaw kif jintefqu. Iridu wkoll itemmu r-roħsijiet, jiġifieri t-tnaqqis fil-kontribuzzjonijiet ta’ xi pajjiżi għonja, u dan ipoġġihom f’kunflitt dirett ma’ diversi pajjiżi li jħallsu l-aktar.

L-Irlanda żammet l-ammont ġenerali allokat lil kull pajjiż, iżda għaqqdet il-fondi fi pjan nazzjonali wieħed għal kull pajjiż (dokument ta’ negozjar tal-Kunsill). Dan jagħti aktar kontroll lill-kapitali nazzjonali. Ir-reġjuni li ilhom jittrattaw direttament ma’ Brussell jibżgħu li se jitilfu leħinhom. Għalhekk, il-grupp tal-Koeżjoni jinsisti li jinżammu kemm ir-regoli tal-infiq kif ukoll l-ammonti (Gvern Taljan).

Kull kapital għandha veto, iżda ma hemmx skadenza f’daqqa

Il-qafas finanzjarju ta’ seba’ snin jeħtieġ l-unanimità tal-gvernijiet nazzjonali, jiġifieri kull wieħed minnhom jista’ jimblokkah, kif ukoll il-kunsens tal-Parlament (EUR-Lex). Dan jagħti liż-żewġ gruppi s-setgħa li jdewmu l-qbil. L-iskeda ftit iżżid il-pressjoni. Jekk ma jiġix adottat qafas sal-1 ta’ Jannar 2028, it-Trattat ikompli japplika l-limiti massimi tan-nefqa tal-aħħar sena tal-qafas attwali (EUR-Lex).

Il-fatti jippermettu konklużjoni limitata. Kif inhu miktub, l-abbozz tal-Irlanda ma jistax jissodisfa fl-istess ħin it-talbiet għal baġit totali iżgħar u għal aktar nefqa fuq is-sigurtà, għax it-tnaqqis li ġab l-iffrankar laqat l-aktar lis-sigurtà. Għalhekk, biex jintlaħaq qbil, xi ħadd irid iċedi xi ħaġa. Il-pajjiżi li jħallsu l-aktar jistgħu jaċċettaw baġit totali akbar, il-grupp tal-Koeżjoni jista’ jaċċetta tnaqqis aktar qawwi fil-fondi għall-biedja u r-reġjuni, jew iż-żewġ gruppi jistgħu jimxu xi ftit lejn xulxin. Costa jista’ jfassal dan il-kompromess, iżda ma jistax jimponih fuq gvernijiet li kull wieħed minnhom għandu veto. Merz, Jetten u Kristersson għandhom jgħidulu liema ċifra jkunu lesti jaċċettaw bi skambju għall-fondi għas-sigurtà li jgħidu li jridu. Il-Ħbieb tal-Koeżjoni għandhom iwieġbuh jekk tistax tiġi trasferita xi parti mill-fondi tagħhom.