L-Italja reġgħet approvat il-vjeġġ wara waqfien Pollakk

Id-dwana Taljana ħarġet vjeġġ lejn ir-Russja taħt eżenzjoni mis-sanzjonijiet. Uffiċjali Pollakki waqqfuh fil-fruntiera tal-UE u bagħtuh lura. Imbagħad, l-Italja ħarġet il-vjeġġ mid-dwana għat-tieni darba u ħallietu jitlaq lejn ir-Russja minn port Taljan, skont rapport ippubblikat fl-10 ta’ Novembru mill-Qorti Ewropea tal-Awdituri (rapport tal-QEA). Is-sanzjonijiet tal-UE naqqsu sew il-kummerċ dirett mar-Russja, iżda s-servizz doganali ta’ kull pajjiż għadu jiddeċiedi waħdu, u l-Kummissjoni tgħid li ma tistax tħassar deċiżjoni individwali ta’ rilaxx.

Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri hija l-korp indipendenti tal-UE li jivverifika l-kontijiet. Teżamina kif jintefqu l-flus tal-UE u kif jiġu applikati r-regoli tagħha, iżda s-sejbiet tagħha m’għandhomx saħħa legali u dan ir-rapport ma jipprovax li twettaq xi reat. Ir-rapport pubbliku ma jsemmi la l-merkanzija, la l-esportatur, la l-utent finali u lanqas l-uffiċjali Taljani li approvaw ir-rilaxx. Barra minn hekk, l-ebda penali jew deċiżjoni tal-qorti ma sabet li l-esportazzjoni mill-ġdid kienet illegali.

Il-vjeġġ twaqqaf fi fruntiera waħda u ħareġ mid-dwana f’oħra

L-esportatur ibbaża ruħu fuq eżenzjoni fir-Regolament 833/2014, il-liġi ewlenija tal-UE li tirrestrinġi l-kummerċ mar-Russja u tippermetti xi użi mhux militari limitati. L-esportaturi jiddikjaraw huma stess li japplikaw għal dawn l-eżenzjonijiet minflok japplikaw għal liċenzja minn qabel (mistoqsijiet frekwenti tal-Kummissjoni dwar id-dwana). Id-dwana Taljana aċċettat id-dikjarazzjoni, u għalhekk ma kinitx meħtieġa liċenzja individwali għall-esportazzjoni (rapport tal-QEA).

Il-merkanzija tibqa’ taħt is-sorveljanza doganali sakemm toħroġ fiżikament mill-UE. Din ir-regola tippermetti lill-uffiċjali fil-punt tal-ħruġ iwaqqfu merkanzija li tkun diġà ħarġet mid-dwana ta’ pajjiż ieħor (mistoqsijiet frekwenti tal-Kummissjoni dwar id-dwana). L-uffiċjali Pollakki għamlu proprju hekk, u l-vjeġġ irritorna lejn l-Italja. Id-dwana Taljana ħassret id-dikjarazzjoni oriġinali, approvat il-merkanzija mill-ġdid u ħallietha tgħaddi.

Ir-rapport ippubblikat ma jgħidx għaliex l-uffiċjali Pollakki oġġezzjonaw, jew jekk l-Italja qisitx dik l-oġġezzjoni qabel ma approvat il-vjeġġ għat-tieni darba. L-approvazzjonijiet Taljani ltaqgħu ma’ reżistenza f’postijiet oħra wkoll. Skont Rapporteur, id-dwana Litwana waqqfet vjeġġ ieħor li l-Italja kienet approvat taħt l-istess eżenzjoni, iżda ma ġiex irrappurtat x’ġara wara.

L-awdituri jwissu dwar l-għażla tal-uffiċċju doganali l-aktar favorevoli: jiġifieri, meta l-esportaturi jgħaddu l-merkanzija minn uffiċċju doganali li jkun aktar lest jaċċettaha. Ir-rotta waħedha ma tipprovax li dan l-esportatur għamel hekk. Meta l-uffiċjali Pollakki u Taljani ma qablux, ħadd ’il fuq minnhom ma solva n-nuqqas ta’ qbil. Il-Kummissjoni qalet lill-awdituri li r-rilaxxi individwali huma f’idejn l-Istati Membri u li ma kellhiex il-mandat biex tintervjeni (Bursa).

Il-kummerċ waqa’, iżda l-kontrolli qatt ma tqabblu

Is-sanzjonijiet kellhom effett. Il-kummerċ tal-merkanzija bejn l-UE u r-Russja naqas minn €252.8 biljun fl-2021 għal €58.3 biljun fl-2025, u l-esportazzjonijiet diretti ta’ merkanzija li hija l-aktar utli għall-industrija tad-difiża Russa kważi waqfu mill-2023 ’l hawn (rapport tal-QEA). L-awdituri ma jattribwux it-tnaqqis kollu lis-sanzjonijiet, u ma jistgħux jgħidu kemm batiet il-kapaċità tar-Russja li tagħmel il-gwerra.

Il-pajjiżi ma jagħmlux il-kontrolli bl-istess mod. Mill-2022 ’l hawn, il-Bulgarija rreġistrat żero ksur fost il-merkanzija li kienet ġejja minn Stati Membri oħra u ħarġet mill-UE mid-dwana tagħha, filwaqt li l-Latvja rreġistrat madwar 2,100 vjeġġ irregolari bħal dan fl-2024 biss (rapport tal-QEA, Eurocom). Peress li m’hemmx għadd komuni tal-vjeġġi spezzjonati, din id-differenza ma tipprovax li l-Bulgarija tħalli l-merkanzija tgħaddi mingħajr kontroll. Iżda tfisser li ħadd ma jista’ jqabbel b’ċertezza kif jiġu infurzati r-regoli f’kull pajjiż.

Parti mill-problema tinsab fil-kliem użat. Il-liġi doganali u dik dwar is-sanzjonijiet kultant jużaw termini differenti, u l-gwida tal-Kummissjoni hija parir, mhux liġi vinkolanti. Eżenzjoni li tidher valida f’uffiċċju wieħed tista’ tqajjem dubji fil-fruntiera li jmiss.

Min għandu l-aħħar kelma

It-tqassim tas-setgħat jispjega l-istaġnar. Il-gvernijiet jadottaw is-sanzjonijiet flimkien fil-Kunsill (fejn jiddeċiedu l-ministri nazzjonali), iżda huma l-uffiċjali nazzjonali li jispezzjonaw il-merkanzija, jiddeċiedu jekk japplikawx l-eżenzjonijiet u jressqu l-każijiet ta’ ksur quddiem il-qorti. L-awdituri jirrakkomandaw li l-Kummissjoni tiċċara r-regoli ambigwi u teżamina d-differenzi bejn il-pajjiżi sal-2027, u mbagħad tistabbilixxi kriterji komuni ta’ monitoraġġ sal-2028 (rapport tal-QEA, Paperjam). Dawn huma rakkomandazzjonijiet, u l-awdituri ma jistgħux jordnaw lil ħadd biex isegwihom.

Il-Kummissjoni twieġeb li diġà saħħet il-koordinazzjoni u l-gwida, u tindika l-Uffiċċju tal-UE għas-Sanzjonijiet li għadu kif inħoloq (ANSA). Il-koordinazzjoni u l-gwida jgħinu lill-uffiċjali jifhmu kif jaqraw ir-regoli. Iżda ma jbiddlux il-punt li l-Kummissjoni stess qalet lill-awdituri: id-deċiżjoni li jinħeles vjeġġ tibqa’ f’idejn l-uffiċjali nazzjonali.

Is-sanzjonijiet naqqsu sew il-kummerċ dirett mar-Russja, iżda l-effett ta’ eżenzjoni jista’ jkun biss daqs kemm tkun stretta l-aktar awtorità doganali lesta taċċettaha. Oġġezzjoni Pollakka ma waqqfitx ir-rilaxx Taljan, u skont ir-regoli attwali l-ebda korp tal-UE ma kellu s-setgħa jsolvi n-nuqqas ta’ qbil bejniethom.