Il-bonus elettorali jista’ ma jagħtix maġġoranza

Fit-8 ta’ Ottubru, il-Kamra tad-Deputati tal-Italja approvat b’mod definittiv ir-riforma elettorali ta’ Giorgia Meloni, b’227 vot kontra 164 f’vot sigriet (Votazzjoni uffiċjali tal-Kamra, AGI). Il-liġi tagħti aktar kontroll lill-mexxejja tal-koalizzjonijiet fuq min jidħol fil-Parlament. Il-wegħda ewlenija tagħha hija bonus ta’ siġġijiet maħsub biex iwassal għal gvern stabbli, iżda d-dossier tekniku tal-Parlament stess juri li min jirbaħ b’riżultat eżatt fil-limitu jispiċċa siġġu wieħed ’il bogħod minn maġġoranza fis-Senat (Dossier uffiċjali tal-Kamra u tas-Senat).

Meloni tgħid li issa l-votanti se jagħżlu partit, koalizzjoni, programm, kandidat għall-Prim Ministru u d-deputat tagħhom (AGI). Il-mexxejja tal-oppożizzjoni Elly Schlein u Giuseppe Conte jgħidu li din hija bidla fir-regoli biex il-gvern jieħu vantaġġ qabel l-elezzjoni li jmiss. Id-deputati tal-oppożizzjoni wiegħdu li se jikkontestaw il-liġi (AP).

Bonus li jista’ ma jkunx biżżejjed

Il-liġi tneħħi s-sistema mħallta tal-Italja, li kienet tgħaqqad il-listi tal-partiti ma’ elezzjonijiet f’distretti b’siġġu wieħed. Minflok, is-siġġijiet jitqassmu skont il-proporzjon tal-voti, u r-rebbieħ jieħu bonus ta’ siġġijiet (Reuters permezz ta’ Internazionale). Biex partit jew koalizzjoni jikseb dan il-bonus, irid jirbaħ mill-inqas 42% tal-voti validi (Dossier uffiċjali tal-Kamra u tas-Senat).

Il-limitu waħdu mhux biżżejjed. L-istess partit jew koalizzjoni jrid ukoll jiġi l-ewwel kemm fil-Kamra kif ukoll fis-Senat. Jekk ma jiġix l-ewwel f’waħda minnhom, l-ebda waħda miż-żewġ kmamar ma tagħtih il-bonus; ma jkunx hemm it-tieni rawnd (De Standaard). Ir-riżultat fis-Senat huwa importanti għax gvern Taljan jeħtieġ l-appoġġ taż-żewġ kmamar biex jidħol fil-kariga u jgħaddi liġijiet.

Il-bonus jiswa 70 siġġu fil-Kamra u 35 fis-Senat, meħuda mit-total fiss ta’ 400 u 200 siġġu rispettivament (Dossier uffiċjali tal-Kamra u tas-Senat). Il-Parlament ma jikbirx. Kull siġġu tal-bonus ikun siġġu li kieku ngħata lil partit ieħor.

Hawnhekk id-disinn idgħajjef il-wegħda ta’ stabbiltà. Fl-eżempju sempliċi fid-dossier, blokk li jilħaq il-limitu eżatt jirbaħ fil-Kamra iżda ma jkunx biżżejjed fis-Senat. Jieħu 202 mill-400 siġġu tad-deputati, iżda 100 biss mill-200 siġġu tas-senaturi, wieħed inqas mill-101 meħtieġa għal maġġoranza (Dossier uffiċjali tal-Kamra u tas-Senat). Ir-riżultati reali jinbidlu skont kif jiġu arrotondati l-voti, kif jinqasmu bejn ir-reġjuni, u kemm ikun hemm voti għal partiti li ma jirbħu l-ebda siġġu.

Il-mexxejja tal-koalizzjonijiet jiksbu l-aktar

L-aktar effett ċert jolqot lil dawk li jibnu l-koalizzjonijiet. Il-voti għal-listi alleati li ma jilħqux il-limitu ta’ 3% xorta jgħoddu għall-42% tal-koalizzjoni, għalkemm dawn il-listi żgħar normalment ma jirbħu l-ebda siġġu ordinarju (Reuters permezz ta’ Internazionale). Għalhekk ikun jaqbillu jakkwista lil kull alleat żgħir, ikunu kemm ikunu ftit iċ-ċansijiet tiegħu waħdu.

Is-siġġijiet tal-bonus imorru lil lista fissa ta’ kandidati li n-negozjaturi tal-koalizzjoni jfasslu qabel jum il-votazzjoni (De Morgen). Il-votanti ma jistgħux ibiddlu l-ordni ta’ din il-lista. B’vot għall-koalizzjoni jintgħażel min poġġew fiha l-mexxejja tagħha. Għalhekk, is-siġġijiet maħsuba biex jiżguraw maġġoranza jimtlew skont id-deċiżjoni tat-tmexxija tal-partiti, mhux skont l-għażla tal-votanti.

Il-midja barranija semmiet punt li ż-żewġ kampijiet spiss iħallu barra. De Standaard ikkwotat lix-xjenzat politiku Giovanni Orsina, li nnota li oppożizzjoni magħquda wkoll tista’ tirbaħ il-bonus (De Standaard). Ir-regoli jippremjaw lil min jibni l-aktar alleanza wiesgħa. Dan għandu konsegwenzi lil hinn minn Ruma, għax l-alleanza rebbieħa tiddeċiedi min jirrappreżenta lill-Italja fin-negozjati bejn il-gvernijiet tal-UE.

X’għad fadal qabel tidħol fis-seħħ

Il-liġi ma tirregola l-ebda elezzjoni qabel ma l-president jiffirmaha u jippubblikaha uffiċjalment (Kostituzzjoni Taljana, Artikolu 73). Il-Qorti Kostituzzjonali għadha ma tatx deċiżjoni dwarha. F’deċiżjonijiet preċedenti, il-Qorti annullat bonus mingħajr limitu minimu u fl-2017 laqgħet limitu ta’ 40% (Qorti Kostituzzjonali, sentenza 35/2017).

Il-wegħda tal-oppożizzjoni li tikkontesta l-liġi tiltaqa’ ma’ ostaklu proċedurali. Il-partiti ma jistgħux jressqu l-liġi huma stess quddiem il-Qorti. L-ewwel irid ikun hemm imħallef li, waqt li jisma’ kawża konkreta, jirreferi l-kwistjoni lill-Qorti. Għalhekk, kull stħarriġ jiddependi minn tilwima li tasal quddiem qorti Taljana.

Fl-eżempju tal-Parlament, il-bonus jagħti maġġoranza fil-Kamra iżda mhux fis-Senat, u għalhekk ma jistax jiggarantixxi l-istabbiltà li twiegħed Meloni. L-effett tiegħu fuq l-għażla tal-kandidati huwa aktar ċert: il-mexxejja tal-koalizzjonijiet, mhux il-votanti, se jiddeċiedu min jimla s-siġġijiet li jqassam il-bonus.