Il-veto Latvjan jhedded 2,600 sanzjoni

L-estensjoni ta’ emerġenza li qed iżżomm fis-seħħ madwar 2,600 entrata ta’ sanzjonijiet marbuta mar-Russja tiskadi f’nofsillejl tat-22 ta’ Settembru. Ftehim propost biex jiġu salvati waqa’ filgħaxija tal-21 ta’ Settembru, meta l-Latvja rrifjutat tapprovah, u ħalliet lill-ambaxxaturi tal-UE jiġru biex jerġgħu jiltaqgħu sigħat qabel l-iskadenza (Kyiv Independent, BB.lv).

Kif irrapportajna l-ġimgħa l-oħra, Franza u s-Slovakkja kienu mblukkaw it-tiġdid ta’ rutina għal sitt xhur fil-bidu ta’ Settembru, u dan ġiegħel estensjoni ta’ tranżizzjoni għal sebat ijiem sat-22 ta’ Settembru (Euronews, The Straits Times). Din kellha tagħti ż-żmien biex jintlaħaq kompromess. Il-kompromess intlaħaq. Imbagħad il-Latvja għamlet veto għalih.

L-iskambju propost

Il-ftehim li kien fuq il-mejda kien ineħħi lill-biljunarji Mikhail Fridman u Alisher Usmanov mil-lista tas-sanzjonijiet. Bi tpattija, id-deżinjazzjonijiet l-oħra kellhom jiġu estiżi għal 36 xahar minflok is-sitt xhur tas-soltu (Kyiv Independent, Euronews). Il-biċċa l-kbira tal-ambaxxaturi fil-Coreper (il-kumitat fejn l-ambaxxaturi tal-Istati Membri jippreparaw id-deċiżjonijiet tal-Kunsill) appoġġaw it-test, u l-presidenza Irlandiża, li tmexxi n-negozjati bejn l-Istati Membri, iċċirkolat it-test għall-approvazzjoni permezz ta’ proċedura bil-miktub (BB.lv).

L-uffiċċju tal-prim ministru tal-Latvja oġġezzjona (BB.lv). Oġġezzjoni waħda kienet biżżejjed. Is-sanzjonijiet jaqgħu taħt il-politika estera u ta’ sigurtà komuni tal-UE, fejn kull gvern irid jaqbel skont l-Artikolu 31 tat-TUE. L-istess regola tal-unanimità li Franza u s-Slovakkja kienu użaw biex jisfurzaw it-tneħħija ta’ dawn iż-żewġ ismijiet tat lill-Latvja s-setgħa twaqqafhom.

Kif eskala n-negozjar dwar il-veto

L-imblokk beda fl-4 ta’ Settembru, meta s-Slovakkja ma tatx il-kunsens tagħha għal ċiklu itwal ta’ tiġdid (TA3). Il-pożizzjoni pubblika ta’ Bratislava kienet li riedet iżżomm ir-ritmu ta’ rieżami kull sitt xhur. Mezzi tax-xandir Slovakki rrappurtaw li t-talba sottostanti kienet it-tneħħija kemm ta’ Fridman kif ukoll ta’ Usmanov (Pravda). Sal-11 ta’ Settembru, Franza kienet ingħaqdet magħha, u semmiet raġunijiet ta’ sigurtà nazzjonali li ma ġewx żvelati (Euronews).

It-tattika issa tista’ tiġi applikata wkoll minn oħrajn: torbot il-kunsens tiegħek għal lista li tkopri eluf ta’ persuni mat-trattament ta’ isem wieħed jew tnejn. Kull gvern li jkun lest jibqa’ sod fil-mument opportun jista’ jbiddel ir-riżultat.

Il-qrati għamlu distinzjoni bejn iż-żewġt irġiel

Li ż-żewġ tneħħijiet jiġu ppreżentati bħala konċessjoni waħda jinjora distinzjoni legali li stabbilixxa l-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE stess. Fi Frar 2024, il-Qorti Ġenerali (il-qorti inferjuri tal-UE għat-tilwim amministrattiv) ikkonfermat l-inklużjoni ta’ Usmanov fil-lista, u aċċettat li kien jopera f’setturi li jiġġeneraw dħul sostanzjali għall-Istat Russu (CURIA, T-237/22).

Il-każ ta’ Fridman mar fid-direzzjoni opposta. F’April 2024, l-istess qorti annullat id-deżinjazzjoni tiegħu, u ddeċidiet li l-ġid u r-rabtiet kummerċjali waħedhom ma kinux prova tal-appoġġ meħtieġ għal dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fir-Russja (CURIA, T-301/22). Il-Kunsill reġa’ inkludah fil-lista fit-tiġdidiet sussegwenti. L-avviżi ta’ tiġdid disponibbli għall-pubbliku ma juru l-ebda evidenza ġdida li tindirizza l-oġġezzjonijiet tal-qorti (EEAS), għalkemm ir-rekord sħiħ tal-Kunsill jista’ jkun fih materjal li għadu mhux pubbliku.

Iż-żamma ta’ Usmanov fil-lista għandha l-appoġġ ġudizzjarju. Iż-żamma ta’ Fridman mingħajr evidenza pubblika ġdida ġġorr magħha riskju ta’ litigazzjoni. Li t-tnejn jitqiesu bħala interkambjabbli jdgħajjef il-każ favur kwalunkwe wieħed miż-żewġ riżultati.

Xi tfisser l-iskadenza

Jekk l-estensjoni ta’ tranżizzjoni tiskadi mingħajr sostitut, ir-restrizzjonijiet fuq l-ivvjaġġar marbuta mad-deċiżjoni sottostanti tal-politika estera jitilfu l-bażi legali tagħhom fl-UE. L-iffriżar tal-assi huwa bbażat fuq strument separat, ir-Regolament 269/2014, li ma jiskadix skont l-istess skeda. Iżda dan jimplimenta d-deċiżjoni li tkun qed tiskadi, u għalhekk ikun espost għal sfida legali.

It-terminu propost ta’ tliet snin kien jipposponi l-opportunità li jmiss għal gvern wieħed li jimblokka l-lista kollha. Dan l-iskambju jġorr riskju tiegħu stess: tiġdid itwal mingħajr rieżami perjodiku vinkolanti jista’ jħalli deżinjazzjonijiet dgħajfa mingħajr eżami għal snin sħaħ. L-ebda verżjoni ppubblikata tal-pakkett diplomatiku ma kkonfermat li kienet teżisti salvagwardja bħal din (Deċiżjoni 2014/145/PESK).

Franza u s-Slovakkja użaw l-unanimità biex jisfurzaw il-ftehim. Il-Latvja użat l-unanimità biex twaqqfu. Tiġdid fl-aħħar mument xorta jista’ jżomm il-lista fis-seħħ, iżda jħalli lil kull gvern ikun jista’ jerġa’ jiftaħ l-istess tilwima fl-iskadenza li jmiss.