Il-Litwanja titlob flessibbiltà għad-difiża

Il-Litwanja trid aktar żmien u aktar flessibbiltà fir-regola tal-UE li tippermettilha tonfoq aktar fuq id-difiża. Il-Ministru għall-Finanzi Taurimas Valys qal li talab lill-Kummissarji Ewropej jestendu l-flessibbiltà attwali lil hinn mill-2028 u jgħollu l-limitu tagħha ta’ 1.5% tal-PDG (il-prodott domestiku gross, jiġifieri l-valur ta’ dak kollu li tipproduċi l-ekonomija f’sena), għalkemm ma semmiex ċifra ġdida jew data ġdida ta’ tmiem (BNS permezz ta’ TV3). L-abbozz tal-baġit tiegħu stess jispjega din it-talba: jipproġetta defiċit (id-differenza bejn dak li tonfoq l-istat u dak li jiġbor, u li tiġi koperta permezz tas-self) ta’ 3.8% tal-PDG fl-2027 u 4.6% fl-2028, ogħla mil-limitu ta’ 3% tal-UE (Ministeru għall-Finanzi).

Il-qbiż ta’ dan il-limitu għandu konsegwenzi. Jekk jaqbżu, Brussell jista’ jniedi proċedura formali biex jagħmel pressjoni fuq gvern ħalli jnaqqas is-self tiegħu.

Baġit miġbud f’żewġ direzzjonijiet

L-abbozz, approvat mill-gvern fis-16 ta’ Ottubru, jalloka €4.8 biljun għad-difiża fl-2027, jew 5% tal-PDG ipproġettat. F’euro, dan huwa kemxejn aktar minn din is-sena, iżda jirrappreżenta sehem iżgħar mill-ekonomija mill-5.38% tal-2026 (LRT, Ministeru għall-Finanzi). Għalhekk, is-sehem tad-difiża qed jonqos meta mqabbel mal-ekonomija, iżda d-defiċit xorta qed jikber.

Id-difiża mhijiex l-unika talba fuq il-flus. L-istess abbozz iżid il-pagi fis-settur pubbliku, il-pensjonijiet u l-benefiċċji tal-familji, u jalloka madwar €1.8 biljun aktar għas-sigurtà soċjali (Ministeru għall-Finanzi). Fis-6 ta’ Ottubru, l-għassies indipendenti tal-baġit tal-Litwanja wissa li l-marġni għall-infiq fuq id-difiża li l-UE kienet diġà tat lill-pajjiż kien prattikament intuża kollu (Lrytas).

X’tibdel ir-regola tal-UE, u x’ma tbiddilx

Kull gvern tal-UE għandu limitu miftiehem dwar kemm tista’ tikber in-nefqa tiegħu kull sena. Il-“klawżola nazzjonali ta’ eżenzjoni” għad-difiża tippermetti lil pajjiż jaqbeż dak il-limitu, iżda biss biex iħallas għal infiq addizzjonali fuq id-difiża (rakkomandazzjoni tal-Kunsill). Din hija permess biex wieħed jonfoq, mhux flus mill-UE.

Il-Litwanja kisbet l-approvazzjoni fit-8 ta’ Lulju 2025. Sal-2028, tista’ taqbeż il-limitu tal-infiq tagħha bl-inqas minn dawn it-tnejn: iż-żieda fl-infiq tagħha fuq id-difiża mill-2021, jew 1.5% tal-PDG (rakkomandazzjoni tal-Kunsill). S’issa, 18-il pajjiż attivaw il-klawżola, u ħadd ma ngħata limitu ogħla (Kunsill).

Il-klawżola tbiddel biss kif Brussell jevalwa t-tkabbir fl-infiq tal-Litwanja. Ma tnaqqasx id-defiċit. It-tankijiet u l-kwartieri xorta jgħoddu fih, u s-self li jiffinanzjahom xorta jżid id-dejn. Għalhekk, defiċit li jaqbeż il-limitu jibqa’ ’l fuq minnu, ikun kemm ikun il-limitu tal-klawżola.

Il-Kummissjoni kkalkulat x’jiswa l-eżenzjoni attwali jekk il-Litwanja tużaha kollha. Meta mqabbel mal-pjan li l-Litwanja kienet issegwi mingħajr il-klawżola, fl-2028 id-defiċit tagħha jispiċċa 1.3 punti perċentwali tal-PDG ogħla, u d-dejn 2.7 punti ogħla (Kummissjoni). Din l-istima tirreferi għal-limitu li għandha l-Litwanja diġà, mhux għal dak ogħla li jrid Valys.

Min jispiċċa jħallas

Parti mill-flus għad-difiża tas-sena d-dieħla se jintużaw biex il-Litwanja tħejji ruħha tilqa’ brigata Ġermaniża, minbarra li tibni d-diviżjoni tagħha stess tal-armata (LRT). Vilnius jista’ bir-raġun jargumenta li t-truppi barranin stazzjonati fit-territorju tiegħu jaqdu s-sigurtà tal-alleati, mhux biss is-sigurtà tiegħu stess. Il-klawżola ma taqsamx din l-ispiża. Tagħti aktar flessibbiltà, iżda s-self jibqa’ fil-kontijiet tal-Litwanja.

L-ispiża ma tieqafx fl-2028. L-IMF jistenna li l-ispejjeż tad-difiża u tat-tixjiħ tal-popolazzjoni tal-Litwanja — il-pensjonijiet u l-kura tas-saħħa għal popolazzjoni akbar fl-età — jibqgħu jikbru. Jgħid li dawn se jeħtieġu dħul ogħla jew tnaqqis fl-infiq f’oqsma oħra (IMF).

Ma hemm l-ebda dokument li juri li gvernijiet oħra jappoġġaw limitu ogħla, u l-Kummissjoni ma ressqet l-ebda proposta biex tgħollih. Il-Kummissjoni se tagħti l-opinjoni formali tagħha dwar l-abbozz tal-baġit f’Novembru (Kummissjoni).

Dan għadu abbozz tal-baġit, u Valys ma qalx liema limitu jew data ta’ tmiem irid. Madankollu, iċ-ċifri tal-Kummissjoni stess iwasslu għal konklużjoni ċara. Klawżola usa’ jew itwal tagħti aktar żmien lill-Litwanja skont ir-regola tal-UE dwar l-infiq, iżda ma tħallasx għall-ispiża ta’ armata li tibqa’ akbar. Din l-ispiża taqa’ fuq il-Litwani, permezz ta’ aktar self issa jew permezz ta’ deċiżjonijiet dwar it-taxxi u l-infiq fil-baġits ta’ wara.