Merz jorbot il-baġit tal-UE ma’ self għall-Ukrajna

Il-Kanċillier Ġermaniż Friedrich Merz qal lill-mexxejja tal-UE li ma jistax jintlaħaq qbil dwar il-baġit pluriennali li jmiss sakemm kull Stat Membru, “mingħajr eċċezzjoni”, ma jħallasx is-sehem ġust tiegħu mill-ħtiġijiet ta’ finanzjament tal-Ukrajna għall-2027 (Financial Times, F.A.Z.). Ma għamel veto fuq xejn. Iżda, billi l-baġit jeħtieġ l-approvazzjoni tal-gvernijiet kollha, il-kundizzjoni tiegħu tagħti lill-vot tal-Ġermanja saħħa ta’ pressjoni, u l-kapitali li joqogħdu lura milli jissellfu aktar għall-Ukrajna diġà qed jirrispondu.

L-ittra ntbagħtet lil António Costa, President tal-Kunsill Ewropew, li jmexxi s-summits tal-mexxejja tal-UE. F’konferenza stampa fl-10 ta’ Novembru, Merz qal li qbil dwar il-finanzjament tal-Ukrajna kien kundizzjoni minn qabel biex jintemm il-proċess tal-baġit. Huwa ċaħad ukoll li jerġa’ jsir self bħas-self attwali għall-Ukrajna, li ngħaqdu miegħu 24 gvern filwaqt li tlieta baqgħu barra (traskrizzjoni tal-gvern Ġermaniż). Ilbieraħ ktibna dwar l-ewwel reazzjoni għall-ittra (To Brief).

Il-flus li huma verament fil-qalba tat-tilwima

Hawnhekk hemm żewġ ammonti ta’ flus li huma rilevanti u li faċli jitħawdu. L-ewwel wieħed diġà jeżisti: self sa €90 biljun għall-2026 u l-2027, stabbilit fil-leġiżlazzjoni tal-UE (EUR-Lex). Dan ingħata b’24 gvern jipparteċipaw, u b’hekk intwera li l-UE tista’ tiffinanzja lill-Ukrajna mingħajr ma jkun hemm qbil minn kulħadd (Kunsill).

It-tieni ammont huwa dak li dwaru hemm it-tilwima. L-Ukrajna teħtieġ madwar €70 biljun lil hinn mill-pjanijiet eżistenti (European Pravda). Dan id-distakk huwa dak li jinsab fil-qalba tat-tilwima bħalissa. Valdis Dombrovskis, il-Kummissarju għall-Ekonomija, qal li l-UE qed tikkunsidra li tiffinanzja madwar €45 biljun minn dan l-ammont. Il-Kummissjoni Ewropea, il-fergħa eżekuttiva tal-UE, għadha ma ppreżentat l-ebda għażla.

Il-baġit li jmiss mhux se jkun jista’ jimla dak id-distakk fil-ħin. Ir-Riżerva ddedikata għall-Ukrajna tibda biss fl-2028 (EUR-Lex).

Min jista’ jwaqqaf lil min

Kull gvern irid japprova l-baġit pluriennali li jmiss, li jistabbilixxi l-limiti tan-nefqa tal-UE għall-2028 sal-2034 (EUR-Lex). Għalhekk, il-Ġermanja tista’ żżommu lura, u l-istess jista’ jagħmel kull pajjiż ieħor. Staġnar ma jwaqqafx lill-UE milli tiffunzjona, għax it-Trattat iżomm fis-seħħ il-limiti tal-aħħar sena sakemm jintlaħaq ftehim.

Robert Fico tas-Slovakkja għamel użu minn din is-simetrija. Huwa sejjaħ il-pass ta’ Merz “rikatt” u qal li jekk il-Ġermanja timblokka l-baġit biex iġġiegħel lil kulħadd jipparteċipa f’self għall-Ukrajna, is-Slovakkja timblokkah ukoll (TASR). It-theddida tiegħu tiddependi minn jekk Berlin taġixxix l-ewwel, u ħadd miż-żewġ naħat għadu ma għamel xejn.

Rumen Radev tal-Bulgarija għażel triq opposta. Huwa rrifjuta self ġdid iżda qal li l-Bulgarija ma kinitx se twaqqaf lill-oħrajn milli jipproċedu (Radju Nazzjonali Bulgaru). Huwa semma l-għajnuna li Sofia diġà tagħti permezz tal-provvisti tal-elettriku u tal-appoġġ lill-familji Ukreni.

Iċ-Ċekja u l-Ungerija jinsabu bejn dawn iż-żewġ pożizzjonijiet. Il-Prim Ministru Ċek Andrej Babiš appoġġa l-għajnuna fit-tul tal-UE għall-Ukrajna iżda oppona li l-baġit ikun jiddependi l-ewwel fuq ftehim dwar l-Ukrajna (gvern Ċek). Péter Magyar tal-Ungerija, li kien maġenb Merz f’Berlin, aċċetta l-għajnuna umanitarja iżda rrifjuta li l-Ungerija tieħu self ġdid jew tagħti garanziji (HVG). L-ebda wieħed minnhom ma hedded li juża veto, u l-ebda wieħed ma wiegħed li jħallas.

Dubji qed jitqajmu wkoll minn pajjiżi ħbieb tal-Ukrajna. Ignacy Niemczycki, il-viċi ministru Pollakk għall-affarijiet Ewropej, wissa li r-rabta bejn iż-żewġ negozjati tista’ tagħmilha aktar diffiċli biex jintlaħaq qbil (Euronews Polska). Varsavja trid li l-Ukrajna tingħata l-finanzjament. Iżda tistaqsi jekk iż-żamma tal-baġit ostaġġ hix se tgħin biex dan iseħħ aktar malajr.

Costa qed jipprova jżomm iż-żewġ proċessi separati. Huwa ħalla li ssir diskussjoni ġenerali dwar l-Ukrajna f’Dublin fit-13 ta’ Novembru, iżda mexxa t-taħditiet dettaljati dwar il-finanzjament għal summit speċjali fis-26 u s-27 ta’ Novembru (Euronews, Kunsill).

X’jista’ u x’ma jistax iġiegħel Merz

Merz jista’ jittardja l-baġit li jmiss tal-UE sakemm ikun lest iġarrab l-ispiża politika, u l-kapitali l-oħra kollha jafu dan. Din is-saħħa ta’ pressjoni ma tasalx biex iġġiegħel lil kull gvern jissieħeb f’self. L-arranġament eżistenti ta’ €90 biljun juri li l-liġi tal-UE tippermetti lil grupp ta’ pajjiżi lesti jagħtu self filwaqt li l-oħrajn jibqgħu barra. Għalhekk, l-insistenza tiegħu li jipparteċipa kull pajjiż tiddependi biss mill-politika.

Hemm punt li jillimita liż-żewġ naħat. Qabel ma l-Kummissjoni tippreżenta l-pjan tagħha għall-finanzjament addizzjonali tal-2027, l-ebda gvern ma jaf kemm se jiswielu “sehem ġust”. In-negozjati reali jibdew minn hemm, u Merz diġà għamel ċar kemm se tiswa politikament li wieħed jirtira mill-ftehim.