Il-Montenegro jagħlaq tliet kapitoli; il-Kroazja tinsisti

Fit-12 ta’ Ottubru, il-Montenegro għalaq proviżorjament tliet kapitoli oħra fin-negozjati tiegħu għas-sħubija fl-UE: il-politika ekonomika u monetarja, l-istatistika u l-politika soċjali. B’hekk, 21 mit-33 kapitolu li nfetħu issa huma magħluqa (Kunsill, Kummissjoni Ewropea). Il-Kroazja, pajjiż ġar li l-kunsens tiegħu huwa meħtieġ għal kull għeluq, ippubblikat talbiet li trid li jiġu sodisfatti minn qabel. Ir-rekords pubbliċi ma jurux li Zagreb imblukkat xi kapitolu li għadu miftuħ.

Kapitolu huwa qasam ta’ politika li fih pajjiż kandidat irid juri li kapaċi japplika r-regoli tal-UE. “Proviżorju” jfisser li l-qbil huwa għalissa, għax l-UE tista’ terġa’ tiftaħ kapitolu sakemm jintlaħaq il-ftehim sħiħ (Kummissjoni Ewropea). Il-Prim Ministru Milojko Spajić irid li l-kapitoli li fadal jingħalqu sa tmiem l-2026, li t-trattat jiġi ffirmat fl-2027 u li l-Montenegro jsir membru fl-2028 (gvern tal-Montenegro).

X’qed titlob Zagreb

Il-biċċa l-kbira tat-talbiet tal-Kroazja huma marbuta mal-gwerra tad-disgħinijiet. Il-ministeru għall-affarijiet barranin tagħha jrid kumpens għall-eks detenuti tal-kamp ta’ detenzjoni ta’ Morinj, il-protezzjoni ta’ plakka ta’ tifkira hemmhekk, tweġibiet dwar 14-il persuna nieqsa u prosekuzzjonijiet għal delitti tal-gwerra (ministeru għall-affarijiet barranin Kroat). Irid ukoll li jiġu riżolti t-talbiet għall-proprjetà minn familji Kroati.

Talbiet oħra juru kemm tista’ twassal ’il bogħod lista bilaterali. Zagreb trid li l-pixxina f’Kotor li ssemmiet għal Zoran Gopčević tingħata isem ġdid. Trid li jkomplu t-taħditiet dwar il-fruntiera marittima u li jingħata lura l-bastiment tat-taħriġ Jadran, li l-Kroazja tgħid li huwa tagħha. Is-sorsi eżaminati hawn ma jirreġistraw ebda deċiżjoni dwar din it-talba ta’ sjieda. Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Gordan Grlić Radman jirrifjuta l-kelma “imblokk” u jgħid li l-Kroazja qed tinsisti fuq kwistjonijiet fundamentali (HRT).

Il-Kummissjoni Ewropea, l-istituzzjoni eżekuttiva tal-UE, tevalwa l-progress ta’ pajjiż kandidat u tirrakkomanda meta kapitolu jkun lest. Ma tistax tagħlaq kapitolu waħedha. Skont il-qafas tan-negozjati tal-Montenegro tal-2012, kull gvern tal-UE jrid jaqbel minn qabel (qafas tan-negozjati). Il-Kroazja tivvota għal darb’oħra fl-aħħar, għax l-Artikolu 49 tat-trattat tal-UE jitlob li kull Stat Membru japprova d-dħul u jirratifika t-trattat ta’ adeżjoni (EUR-Lex).

Parti minn din il-lista taqbel ma’ dak li titlob l-UE stess. Fir-rapport tal-2025 tagħha, il-Kummissjoni eżaminat kif il-Montenegro ttratta d-delitti tal-gwerra fil-Kapitolu 23, il-kapitolu dwar l-istat tad-dritt, il-qrati u d-drittijiet fundamentali (rapport tal-Kummissjoni). Il-qafas tal-2012 jitlob relazzjonijiet tajbin mal-ġirien u soluzzjoni paċifika għall-kwistjonijiet dwar il-fruntieri. Ma jgħid xejn dwar min għandu bastiment jew kif tissejjaħ pixxina (qafas tan-negozjati).

Oġġezzjonijiet irrappurtati, mhux imblukkar ikkonfermat

L-aktar stqarrija wiesgħa waslet fl-24 ta’ Settembru, meta Euronews irrapporta li l-Kroazja kienet qed iżżomm lura erba’ kapitoli: it-trasport (14), il-qrati u d-drittijiet (23), il-ġustizzja u s-sigurtà (24) u l-politika barranija (31) (Euronews). Rapporti sussegwenti taw stampa aktar limitata. Vijesti tal-Montenegro kienet irrapportat l-oġġezzjoni dwar it-trasport f’Lulju, iżda fid-9 ta’ Ottubru qalet li l-istatus tagħha ma kienx ċar (Vijesti). Fir-rapport tagħha ta’ Ottubru dwar it-tmien talbiet tal-Kroazja, RTCG torbot sitta minnhom mal-Kapitolu 23, u l-kwistjonijiet dwar il-bastiment u l-fruntiera mal-Kapitolu 31 (RTCG).

Ir-rekords uffiċjali jgħidu saħansitra inqas. Ir-rekord tal-Kunsill tat-12 ta’ Ottubru jelenka l-kapitoli li ngħalqu; il-kapitolu tat-trasport baqa’ miftuħ mingħajr ma ngħatat raġuni (Kunsill). Il-Kapitolu 24 għandu ostakli tiegħu marbuta mar-rekwiżiti tal-UE, fosthom li l-politika dwar il-viżi tkun konformi mar-regoli tal-UE (valutazzjoni tal-Kummissjoni). Is-sorsi ċċitati hawn ma jipprovawx li l-Kroazja bħalissa qed iżżommu lura. Il-fatt li kapitolu għadu miftuħ waħdu ma jipprovax li ngħata veto.

Din il-kwistjoni tgħodd lil hinn mill-Montenegro. Fis-6 ta’ Ottubru, il-Kummissjoni pproponiet votazzjoni b’maġġoranza kwalifikata għal deċiżjonijiet waqt in-negozjati, minflok ma tkun meħtieġa l-unanimità; b’dan il-metodu, pajjiż wieħed ma jkunx jista’ jimblokka deċiżjoni (komunikazzjoni tal-Kummissjoni). Il-vot finali dwar id-dħul skont l-Artikolu 49 xorta jkun jeħtieġ il-qbil ta’ kull gvern. Pajjiżi kandidati oħra jafu bir-riskju. L-ilmenti tal-Bulgarija kontra l-Maċedonja ta’ Fuq iddaħħlu fil-qafas tal-UE tal-2022 għal Skopje, u b’hekk tilwima bilaterali saret kundizzjoni għall-adeżjoni (OSW).

Fit-12 ta’ Ottubru, Zagreb qablet mal-għeluq tat-tliet kapitoli, kif kellu jagħmel kull gvern (Kunsill). Skont l-aktar rapporti reċenti, it-talbiet tagħha jolqtu l-aktar lill-Kapitoli 23 u 31 (RTCG). Il-Kroazja qed tinsisti bit-talbiet bilaterali tagħha u għandha l-voti biex tagħtihom piż, kemm f’kull għeluq ta’ kapitolu kif ukoll fid-deċiżjoni finali dwar id-dħul. Ir-rekords hawn ma jipprovawx li użat dawk il-voti biex timblokka kapitolu li għadu miftuħ.