Siġġu wieħed jifred lill-blokki Żvediżi

B’madwar 80% tad-distretti magħduda fil-lejl tal-elezzjoni, l-oppożizzjoni fl-Iżvezja kellha 175 siġġu, filwaqt li n-naħa fil-gvern kellha 174, fir-Riksdag (il-parlament) b’349 siġġu. SVT irrapporta dawn iċ-ċifri preliminari, iżda d-distakk għadu proviżorju. Siġġu wieħed biss jifred liż-żewġ koalizzjonijiet, u l-partiti għadhom ma jaqblux dwar min jista’ jidħol fil-gvern. L-aħħar siġġu jista’ jiddetermina min ikun jista’ jwaqqaf il-ħatra ta’ prim ministru. L-ebda blokk ma għandu ftehim intern li jista’ jwassal għal ħatra bħal din.

L-għadd li se jiddeċiedi

L-Awtorità Elettorali tal-Iżvezja se tibda tgħodd il-voti bil-quddiem li jkun għad fadal u l-voti minn barra l-pajjiż li jaslu tard nhar l-Erbgħa 16 ta’ Settembru, u l-għadd jista’ jkompli sal-Ħamis (l-Awtorità Elettorali). Wara, il-bordijiet elettorali tal-kontej jagħmlu għadd mill-ġdid u spezzjoni separati. Ir-riżultat isir uffiċjali biss meta l-Awtorità Elettorali tiċċertifikah formalment, kif mistenni madwar tmiem il-ġimgħa tad-19 u l-20 ta’ Settembru (l-Awtorità Elettorali).

Dak in-numru huwa importanti għax l-Iżvezja titmexxa permezz tal-parlamentariżmu negattiv: prim ministru jibqa’ fil-kariga sakemm 175 deputat ma jivvutawx attivament kontrih. L-Ispeaker tar-Riksdag (talman) jinnomina kandidat għal vot fil-parlament. Il-blokk b’175 siġġu jista’ jwaqqaf kwalunkwe kandidat rivali, iżda biss jekk kull wieħed mid-deputati tiegħu jivvota le. It-tensjoni ewlenija hija proprju din: l-ebda naħa ma tista’ tassumi li s-sħab tagħha se jżommu dixxiplina bħal din.

Il-problema ta’ Andersson, il-problema ta’ Kristersson

Fuq ix-xellug, il-mexxejja Soċjal-Demokratika Magdalena Andersson qalet li kienet lesta tikkoopera ma’ kull partit minbarra d-Demokratiċi Żvediżi (TT/Hallands Nyheter). Iżda lill-Partit tax-Xellug qaltlu li kien għad fadallu “triq twila x’jagħmel” qabel jidħol fil-gvern. Andersson tirnexxi jekk inqas minn 175 deputat jopponuha. Dan jirrikjedi żewġ konċessjonijiet minn sħab li ma jridux jagħmluhom: ix-Xellug irid jaċċetta li jitħalla barra mill-kabinett, u l-Partit taċ-Ċentru jrid jittollera l-influwenza tax-Xellug minn barra l-kabinett. Fil-lejl tal-elezzjoni, l-ebda wieħed miż-żewġ partiti ma kien qabel pubblikament ma’ dan.

Fuq il-lemin, il-Prim Ministru Ulf Kristersson wiegħed siġġijiet fil-kabinett lid-Demokratiċi Żvediżi għall-ewwel darba (AP, BBC). Bejn l-2022 u l-2026, SD influwenza l-politika tal-gvern mingħajr ma kellu ministeri. Kristersson irid ibiddel dan, iżda ma jistax jobbliga lis-sħab tiegħu fil-koalizzjoni. Il-Liberali, li kienu fil-kabinett tiegħu matul l-istess perjodu, qatt ma aċċettaw pubblikament li joqogħdu maġenb ministri ta’ SD (SVT). Anki jekk il-voti li jaslu tard jagħtu 175 siġġu lil-lemin, ir-reżistenza tal-Liberali għall-preżenza ta’ SD fil-kabinett tista’ twaqqaf lil dawk is-siġġijiet milli jwasslu għall-formazzjoni ta’ gvern.

Il-veto fuq il-baġit tal-UE

Il-kalkoli tal-koalizzjonijiet Żvediżi rari jispiċċaw fl-aħbarijiet ewlenin Ewropej. L-aktar raġuni b’saħħitha għaliex issa għandhom jagħmlu dan hija l-flus. F’Awwissu, l-Iżvezja ngħaqdet mal-Ġermanja, l-Awstrija, id-Danimarka, il-Finlandja u n-Netherlands biex titlob tnaqqis ta’ diversi mijiet ta’ biljuni ta’ ewro mill-proposta tal-Kummissjoni ta’ kważi €2 triljuni għall-baġit ta’ seba’ snin tal-UE (il-Kanċellerija Ġermaniża). Dak il-baġit jeħtieġ l-unanimità tal-Istati Membri kollha skont l-Artikolu 312 tat-TFUE, u għalhekk jagħti lill-Iżvezja veto individwali (l-Artikolu 312). Il-biċċa l-kbira tal-partiti Żvediżi jopponu baġit akbar tal-UE (l-Università ta’ Gothenburg), għalhekk l-oppożizzjoni għal infiq ogħla aktarx tibqa’ anki jekk jinbidel il-gvern. Dak li jista’ jinbidel huwa liema programmi Stokkolma tipproteġi fi ħdan total iżgħar. Gvern immexxi mix-xellug u dipendenti fuq il-Partit taċ-Ċentru u l-Ħodor ikun taħt pressjoni biex jipproteġi l-infiq fuq il-klima. Gvern immexxi mil-lemin bl-influwenza ta’ SD ikun taħt pressjoni biex inaqqsu.

Dwar id-difiża, sebgħa mit-tmien partiti tar-Riksdag jappoġġjaw infiq ogħla, u f’Marzu l-parlament approva unanimament pakkett ta’ għajnuna ta’ SEK 12.9 biljun għall-Ukrajna (ir-Riksdag). L-impenn tal-Iżvezja lejn in-NATO u l-għajnuna lill-Ukrajna jgawdi kunsens wiesa’ li l-ebda eżitu possibbli tal-koalizzjoni mhu se jreġġa’ lura.

L-għadd tal-Erbgħa se juri liema huwa l-akbar blokk. Iżda biex ikun jista’ jitmexxa l-pajjiż, il-Partit tax-Xellug, il-Partit taċ-Ċentru, id-Demokratiċi Żvediżi jew il-Liberali xorta se jkollhom iwarrbu pożizzjoni li ħadu fil-lejl tal-elezzjoni. Sakemm wieħed minnhom jagħmel dan, l-Iżvezja għandha parlament iżda ebda triq lejn il-formazzjoni ta’ kabinett.