Orlen ttemm ftehim tal-GNL mal-Qatar waqt l-istaġnar f’Hormuz

Il-Gwardjani Rivoluzzjonarji tal-Iran qalu nhar it-Tlieta li tliet tankers taż-żejt kienu qed jaqbdu fl-Istrett ta’ Hormuz, tnejn minnhom wara li laqtu mini navali (Press TV, Anadolu). Żewġ rapporti indipendenti mill-istess jum jiddeskrivu attakki fuq tankers fir-reġjun. L-ebda wieħed ma jsemmi mina, u l-ebda wieħed ma jidentifika xi vapur li l-Iran jgħid li ntlaqat.

Din id-differenza hija importanti għas-sidien tal-vapuri u għall-assiguraturi tagħhom, għax ma jistgħux jagħmlu prezz għal periklu li ma jistgħux jidentifikaw. Għax-xerrejja Ewropej tal-enerġija, il-ħsara li setgħet titkejjel aktar faċilment kienet diġà saret qabel it-Tlieta.

X’sostna l-Iran, u x’ħalla barra

It-talba saret f’żewġ stqarrijiet. L-ewwel waħda qalet li supertanker kien laqat mina u li tanker ieħor kien ħa n-nar, mingħajr ma qalet x’ikkawża n-nar (Press TV, n-tv). It-tieni waħda, maħruġa sigħat wara, żiedet tanker ieħor li kien qed jaqbad wara li ntlaqat minn mina fil-parti tal-lvant tal-istrett (Anadolu).

L-ebda waħda miż-żewġ stqarrijiet ma semmiet vapur b’ismu jew tat il-bandiera, il-pożizzjoni jew in-numru ta’ vittmi. Il-mezzi tax-xandir Ġermaniżi li xandru l-ewwel talba qalu li ma setgħux jivverifikawha (n-tv).

X’juru r-rapporti indipendenti

UK Maritime Trade Operations (UKMTO) huwa servizz navali Brittaniku li jiġbor rapporti dwar inċidenti u jwissi l-vapuri merkantili. It-twissija tiegħu għal nhar it-Tlieta tgħid li l-kaptan ta’ tanker bla isem irrapporta li ntlaqat minn “projettili mhux magħruf” madwar 19-il mil nawtiku fil-Grigal ta’ Lima, fl-Oman (UKMTO).

L-ekwipaġġ kien qawwi u ma ġiet irrappurtata l-ebda tniġġis. It-twissija ma ssemmix isem ta’ vapur, ma ssemmix mina u ma twaħħal f’ħadd.

It-tieni rapport ġie minn ADNOC Logistics & Services, il-grupp marittimu tal-istat tal-Emirati. Il-grupp qal li wieħed mill-vapuri tiegħu ġarrab ħsarat f’attakk dak in-nhar waranofsinhar fl-ibħra tal-Emirati Għarab Magħquda, ġewwa l-Golf, mingħajr ma ta isem, tip ta’ arma jew stima tal-ħsara (ADNOC).

AP irrapportat li ma kienx ċar jekk ir-rapporti mill-Iran, l-Oman u l-Emirati kinux marbuta bejniethom (AP). Għaldaqstant, l-ebda rapport ma jivverifika l-attakki bil-mini li semma l-Iran, u li wieħed jgħodd xi wieħed minn dawn iż-żewġ vapuri fost it-tlieta msemmija mill-Iran ikun qed jivvinta rabta li ma jagħmel ebda sors. Lanqas ma jeskludu t-talbiet. Jiddeskrivu xi ħaġa oħra.

Min kien diġà qed iħallas

Ftit li xejn vapuri kienu qed jagħmlu l-vjaġġ xorta waħda. Skont id-data ta’ IMF PortWatch, fit-traffiku kien hemm madwar 3.9 qsim kuljum fil-ġimgħa sas-8 ta’ Novembru, meta mqabbel ma’ madwar 85 kuljum fl-2025 (IMF PortWatch, Overwatts).

Is-sidien li xorta jsalpaw jixtru kopertura għar-riskju tal-gwerra, jiġifieri assigurazzjoni żejda għal vjaġġ minn żona ta’ kunflitt. Fl-aħħar ta’ Awwissu, l-assoċjazzjoni Olandiża tal-assiguraturi rrappurtat li l-primjums kienu 3–8% tal-valur tal-buq (il-valur assigurat tal-vapur innifsu), u qalet li l-assiguraturi jqisu jekk il-mini jkunux tneħħew tassew, kemm għaddew vapuri mingħajr inċident u liema rotta tintgħażel (Verbond van Verzekeraars). Dik iċ-ċifra eqdem turi x’jinfluwenza l-prezz. Attakk bil-mina kkonfermat ikollu effett dirett fuq l-ewwel żewġ fatturi, u għalhekk l-assiguraturi jridu jkunu jafu x’ġara nhar it-Tlieta. S’issa ma ħarġet l-ebda bidla fil-primjums datata għal nhar it-Tlieta.

Ix-xerrejja Ewropej tal-gass ħassew it-tfixkil ferm qabel l-aħħar allegazzjonijiet. Nhar it-Tlieta, Orlen tal-Polonja nnotifikat li kienet qed ittemm wieħed miż-żewġ kuntratti tagħha fit-tul għax-xiri tal-LNG (gass naturali likwifikat, imkessaħ u mibdul f’likwidu biex jinġarr) mingħand QatarEnergy, ftehim li jkopri madwar 1 miljun tunnellata fis-sena (Puls Biznesu).

Fl-avviż tagħha, Orlen tattribwixxi t-tmiem għal xhur mingħajr kunsinni u għal perjodu twil ta’ forza maġġuri (klawżola li tissospendi kuntratt meta avvenimenti lil hinn mill-kontroll ta’ parti jwaqqfu l-kunsinna). L-avviż ma jsemmix l-allegati attakki bil-mini.

Orlen mhijiex l-unika xerrejja milquta. Il-kumpanija Taljana Edison kienet diġà qalet li ssostitwiet 27 mit-38 kunsinna Qatari ppjanata (Edison).

Ir-rekord ta’ nhar it-Tlieta jikkonferma żewġ attakki: attakk bi projettili ’l barra mill-kosta tal-Oman (UKMTO) u ħsarat lil vapur tal-Emirati. Ma jivverifikax l-allegati attakki bil-mini tal-Iran, u ma jorbot magħhom l-ebda prezz, primjum jew kunsinna mitlufa ġdida fl-Ewropa. Jista’ jkun li aktar ’il quddiem jirriżulta li r-rapporti huma marbuta. Għalissa, Hormuz qed jiswa lill-Ewropa kuntratti kkanċellati u kunsinni sostituti, u din l-ispiża kienet qed tiżdied ħafna qabel it-Tlieta.