Veto jhedded l-allokazzjoni ta’ Portugal

L-Irlanda pproponiet li tnaqqas il-baġit tal-UE għall-2028–2034 b’madwar 8% meta mqabbel mal-pjan tal-Kummissjoni, billi tieħu l-biċċa l-kbira tal-flus mill-programmi konġunti minflok minn dawk nazzjonali (qafas ta’ negozjar Irlandiż). Skont sors diplomatiku Portugiż ikkwotat minn Lusa, fl-abbozz Irlandiż l-allokazzjoni tal-Portugall irriżultat akbar, mhux iżgħar (ECO/Lusa). Il-gvernijiet li qed jitolbu baġit iżgħar riedu li t-tnaqqis isir f’oqsma oħra, u kull wieħed minnhom jista’ jivvota kontra l-ftehim finali (l-Artikolu 312 tat-Trattat).

Għaliex iċ-ċifra tal-Portugall qed tinbidel

Il-qarrejja se jiltaqgħu ma’ tliet ċifri għall-Portugall, li kollha jirreferu bejn wieħed u ieħor għall-istess ammont. Il-proposta tal-Kummissjoni ta’ Lulju 2025 kienet tagħti lill-Portugall €33.5 biljun bil-prezzijiet attwali, li jinkludu l-inflazzjoni prevista (tabella tal-allokazzjonijiet tal-Kummissjoni). Wara li l-Irlanda ppubblikat id-dokument tagħha fl-10 ta’ Ottubru, is-sors ta’ Lusa qal li l-pakkett kien jammonta għal €35.1 biljun (ECO/Lusa). Ir-raġuni probabbli hija l-flus żejda li żiedet l-Irlanda għall-pajjiżi li rċevew fondi ta’ koeżjoni, l-għajnuna tal-UE għar-reġjuni l-aktar foqra, fil-perjodu baġitarju attwali (qafas ta’ negozjar Irlandiż).

Iċ-ċifra ta’ €31.5 biljun ta’ Expresso x’aktarx tirreferi għall-istess pakkett bil-prezzijiet tal-2025, qabel ma tiżdied l-inflazzjoni ta’ seba’ snin (Expresso). Din hija inferenza, għax id-dokument Irlandiż ma jagħtix ċifra għall-Portugall. S’issa xejn minn dan mhu flus disponibbli. Il-Portugall jonfoqhom permezz ta’ pjan nazzjonali u reġjonali wieħed li jgħaqqad fondi għall-agrikoltura, ir-reġjuni, is-sajd u l-fruntieri. Il-pagamenti jinħarġu hekk kif jintlaħqu l-istadji stabbiliti (ħarsa ġenerali tal-Kunsill dwar il-QFP).

Fejn naqqset l-Irlanda, u min qed joġġezzjona

L-Irlanda tfassal il-kompromessi għax din il-ħarifa qed tippresjedi l-laqgħat tal-ministri nazzjonali, bħala parti mill-presidenza b’rotazzjoni tal-UE. Il-proposta tagħha hija €141.045 biljun inqas minn dik tal-Kummissjoni (qafas ta’ negozjar Irlandiż). Is-servizz ta’ riċerka tal-Parlament Ewropew jinnota li t-tnaqqis iħalli intatti l-fondi nazzjonali għall-agrikoltura u l-koeżjoni u jolqot programmi li l-UE tmexxi flimkien (ħarsa ġenerali tas-servizz ta’ riċerka tal-Parlament). In-nefqa fuq il-kompetittività u s-sigurtà tonqos b’madwar 12.8%, u n-nefqa esterna b’madwar 17.4%, filwaqt li l-fondi għall-koeżjoni jiżdiedu (qafas ta’ negozjar Irlandiż).

Dublin targumenta li t-total għadu madwar 30% ogħla mill-baġit attwali (tħabbira tal-gvern Irlandiż). In-negozjaturi ewlenin tal-Parlament iwieġbu li, wara l-inflazzjoni u l-ħlas lura tad-dejn li nħoloq minħabba l-pandemija, dan il-baġit jippermetti inqas nefqa minn dik tal-lum (negozjaturi ewlenin tal-Parlament).

L-oġġezzjoni l-aktar qawwija ġejja mill-gvernijiet li jridu jonfqu inqas. Il-Ġermanja, in-Netherlands, l-Awstrija, id-Danimarka, il-Finlandja u l-Iżvezja talbu flimkien għal baġit ferm iżgħar u li l-fondi jiġu diretti mill-ġdid lejn id-difiża u l-kompetittività (dikjarazzjoni tas-sitt gvernijiet). Il-Prim Ministru Netherlandiż Rob Jetten ilmenta li l-Irlanda naqqset proprju dawn l-oqsma prijoritarji (dibattitu parlamentari Netherlandiż). Il-Kanċillier Ġermaniż Friedrich Merz wissa li, mingħajr tnaqqis, il-kontribuzzjoni tal-Ġermanja tista’ tiżdied b’40–50% mill-2028 (Bundestag).

Hawnhekk jista’ jitlef il-Portugall. F’ittra ta’ Mejju, il-gvern Netherlandiż talab li jsir kull tnaqqis possibbli fil-parti tal-baġit li tinkludi l-pjanijiet nazzjonali għall-agrikoltura u r-reġjuni (ittra tal-gvern Netherlandiż). Jekk din il-fehma tirbaħ, parti mill-flus tista’ tittieħed mill-pjanijiet li jinkludu l-allokazzjoni ta’ Lisbona, għalkemm s’issa ebda dokument ma jagħti ċifra għal telf Portugiż.

Id-deċiżjoni tgħaddi f’idejn il-mexxejja

Il-kapijiet tal-gvernijiet iddiskutew iċ-ċifri tal-Irlanda fis-summit tal-15 u s-16 ta’ Ottubru, iżda ma qablux u għaddew il-kwistjoni f’idejn António Costa, il-president tal-Kunsill Ewropew li jmexxi dawn is-summits (laqgħa tal-Kunsill Ewropew). Summit straordinarju huwa skedat għas-26 u s-27 ta’ Novembru, u warajh se jkun hemm summit regolari fis-17 u t-18 ta’ Diċembru (ħarsa ġenerali tas-servizz ta’ riċerka tal-Parlament). Il-baġit finali jeħtieġ il-qbil ta’ kull gvern u l-kunsens tal-Parlament Ewropew (l-Artikolu 312 tat-Trattat).

Skont iċ-ċifri rrappurtati minn Lisbona, l-Irlanda pproteġiet l-allokazzjoni proposta għall-Portugall billi naqqset il-programmi konġunti li Berlin u L-Aja jridu jkabbru, u ż-żewġ gvernijiet jistgħu jimblukkaw il-ftehim. Il-Portugall issa għandu ċifra inizjali b’saħħitha, iżda mhux wegħda. Biex iżommha, Costa jrid isib tnaqqis li l-gvernijiet Netherlandiż u Ġermaniż jaċċettaw mingħajr ma jnaqqas mill-pjanijiet nazzjonali għall-agrikoltura u r-reġjuni.