Il-baġit tal-Portugall inaqqas l-investiment pubbliku b’31%

Il-baġit tal-Portugall għall-2027 jipprevedi €9.687 biljun f’investiment pubbliku, inqas mill-€14.035 biljun ta’ din is-sena. Dan huwa tnaqqis ta’ 31% f’termini nominali, jiġifieri qabel ma jitqies l-effett tal-inflazzjoni (CFP, ECO). L-istess baġit iwiegħed bilanċ pożittiv ta’ 0.1% tal-PDG (Anness tal-baġit), iżda dan it-tbassir jiddependi fuq tkabbir ekonomiku aktar mgħaġġel minn dak mistenni mill-korp Portugiż li jissorvelja l-finanzi pubbliċi.

Il-ministru tal-Finanzi Joaquim Miranda Sarmento ppreżenta l-proposta lill-parlament fit-8 ta’ Ottubru, u l-membri parlamentari għadhom ma approvawhiex (Gvern).

Għaliex jieqfu l-flus

L-investiment pubbliku jkopri t-toroq, l-isptarijiet, l-iskejjel u assi oħra li jdumu, li l-istat jibni jew jixtri. Fil-proposta, is-sehem tiegħu mill-PDG jonqos minn madwar 4.3% għal 2.8% (Anness tal-baġit).

It-tnaqqis jiġi wara t-tmiem tal-PRR, is-sehem tal-Portugall mill-Faċilità tal-UE għall-Irkupru u r-Reżiljenza ta’ wara l-pandemija. Din il-faċilità ħallset għotjiet biss meta ntlaħqu l-miri miftiehma, u l-liġi tal-UE tat lill-pjanijiet nazzjonali sal-31 ta’ Awwissu 2026 biex jilħquhom (Regolament tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza). F’Awwissu, Lisbona ddikjarat li lesta l-pjan tagħha, wara li Brussell għamel l-aħħar ħlas (To Brief).

L-investiment iffinanzjat minn barra l-PRR jikber b’6.8% f’termini nominali, skont Jornal Económico. Madankollu, jibda minn bażi iżgħar, għalhekk jissostitwixxi biss parti mill-fondi għall-irkupru li se jintilfu.

Il-gvern jgħid li se jnaqqas aktar id-distakk billi jħaffef l-implimentazzjoni tal-Portugal 2030, il-programm ta’ koeżjoni tal-UE li jiffinanzja proġetti f’reġjuni ifqar (Gvern). Fuq il-karta, dan il-programm għandu fondi disponibbli. Il-proġetti «approvati» jkollhom fondi allokati għalihom, filwaqt li l-fondi «eżegwiti» jkunu fil-fatt intefqu. Sal-31 ta’ Awwissu, il-Portugal 2030 kien approva proġetti li jiswew madwar €14.3 biljun, iżda kien nefaq €5 biljun biss (Daxxbord tal-Portugal 2030).

Dak il-bilanċ mhux minfuq mhuwiex fond liberu. Il-fondi ta’ koeżjoni huma allokati għal reġjuni u għanijiet speċifiċi, u r-regoli jippermettu li n-nefqa eliġibbli ssir sal-31 ta’ Diċembru 2029 (Regoli tal-koeżjoni tal-UE). Nefqa aktar mgħaġġla tista’ tgħin, iżda l-programm ma jistax sempliċement jieħu post il-ħidma mfassla għall-fond tal-irkupru.

Bilanċ pożittiv li jiddependi mit-tkabbir

It-tbassir ta’ bilanċ pożittiv ta’ 0.1% tal-PDG mhuwiex riżultat diġà miksub. Il-gvern jassumi tkabbir reali (tkabbir fil-produzzjoni wara li jitneħħa l-effett tal-inflazzjoni) ta’ 2.1% fl-2027 (Anness tal-baġit). Il-Conselho das Finanças Públicas (CFP, il-korp indipendenti tal-Portugall li jissorvelja l-finanzi pubbliċi) jistenna tkabbir ta’ 1.8% (CFP). L-ewwel Perspettivi Ekonomiċi tal-OECD għall-2026 bassru tkabbir saħansitra aktar baxx, ta’ 1.7% (OECD).

Il-CFP xorta qieset iċ-ċifra tal-gvern bħala statistikament probabbli. Madankollu, wissiet li r-riskji huma mxaqilba lejn tkabbir aktar dgħajjef (ECO).

It-tkabbir jaffettwa d-dħul permezz ta’ mezzi speċifiċi. Il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, jiġifieri l-ħlasijiet li l-ħaddiema u min iħaddimhom jagħmlu fuq il-pagi, huma mistennija jiżdiedu b’7.8%, skont SAPO. Il-baġit jistenna 1.4% aktar impjiegi u żieda ta’ 4.5% fil-paga għal kull ħaddiem. Dawn il-kontribuzzjonijiet jiddependu fuq l-impjiegi u l-pagi qabel ma jitqies l-effett tal-inflazzjoni, u għalhekk ċifra aktar baxxa tal-PDG ma tnaqqashomx awtomatikament. Iżda tnaqqis fir-ritmu li jrażżan ir-reklutaġġ jew iż-żidiet fil-pagi jnaqqashom.

It-tnaqqis fl-investiment jillibera inqas spazju fil-baġit milli wieħed jista’ jaħseb mill-kobor tiegħu. Ħafna min-nefqa li qed tisparixxi kienet imħallsa minn għotjiet tal-UE, u dak id-dħul minn għotjiet jintemm fl-istess waqt. Għalhekk, in-nefqa aktar baxxa fil-biċċa l-kbira tagħha tkun ikkumpensata minn dħul aktar baxx, minflok ma żżid il-bilanċ pożittiv. B’marġni ta’ 0.1% tal-PDG, anki nuqqas modest fit-tkabbir jew fil-kontribuzzjonijiet ibiddel il-bilanċ pożittiv f’defiċit.

X’għad iridu jkunu jafu l-membri parlamentari

It-tnaqqis fil-finanzjament huwa ċar. L-effett tiegħu fuq proġetti individwali mhuwiex. It-tabelli ġenerali tal-baġit juru kemm jonqos l-investiment, iżda mhux jekk għadx hemm proġetti ffinanzjati mill-fond tal-irkupru li ma tlestewx, jew kif se jitħallsu.

Qabel il-votazzjoni finali, il-Ministeru tal-Finanzi għandu jagħti tweġiba lill-membri parlamentari. Dawn jeħtieġ ikunu jafu liema proġetti, jekk hemm, għadhom jeħtieġu fondi, u liema linja baġitarja se tkopri l-ispiża tagħhom.

Skont l-evidenza s’issa, il-proposta tnaqqas sew l-investiment pubbliku hekk kif jintemmu l-fondi tal-UE għall-irkupru, u fondi oħra jieħdu post parti minnhom biss. Il-bilanċ pożittiv żgħir jiddependi fuq tkabbir aktar mgħaġġel milli jistennew kemm il-korp ta’ sorveljanza kif ukoll l-OECD. Jekk it-tkabbir ikun eqreb lejn it-tbassir tagħhom, ftit li xejn jibqa’ marġni.