Ir-Rumanija tinvestiga nirien f’ibħra orħos

Tanker vojt, il-YARA J, ħa n-nar waqt li kien ankrat fil-baħar territorjali tar-Rumanija, ’il barra minn Sulina, fejn id-Danubju jiltaqa’ mal-baħar. L-ekwipaġġ tefa’ n-nar, irrapporta li kulħadd kien qawwi u sħiħ u qal li ma kellux bżonn aktar għajnuna (stqarrija tal-Gwardja tal-Kosta rrappurtata minn Euronews). Il-ministru interim għad-Difiża, Radu Miruță, jgħid li la r-radar militari u lanqas dak tal-Gwardja tal-Kosta ma wrew drone sejjer lejn il-vapur, li se jmur Constanța għal verifiki tekniċi (AGERPRES). It-tweġiba tgħodd lil hinn minn vapur wieħed, għax xi sidien ibaħħru f’dawn l-ibħra kostali biex jevitaw li jħallsu għal assigurazzjoni addizzjonali kontra r-riskji tal-gwerra.

Drones fl-ajru, iżda l-ebda rabta ppruvata

Is-suspett dwar id-drones għandu bażi konkreta. Il-ministeru tad-Difiża tar-Rumanija rrapporta li żewġ miri mill-ajru daħlu fl-ispazju tal-ajru Rumen għall-ħabta tal-20:04 fl-14 ta’ Ottubru. Ir-radar tilef waħda fuq il-baħar, u l-oħra telqet fl-20:13 fid-direzzjoni tal-belt Ukrena ta’ Vylkove (Radio Constanța). In-nirien ġew irrappurtati ftit wara.

Għadha nieqsa r-rabta bejn dawn iż-żewġ ġrajjiet. Miruță qal li ma hemmx ċertezza li xi wieħed miż-żewġ drones laqat il-YARA J, u ħadd ma identifika min kien qed itajjarhom. S’issa, il-ħinijiet juru li t-tanker kien f’medda perikoluża tal-baħar, iżda ma jurux rotta tat-titjira sal-buq tiegħu.

Din il-medda saret aktar perikoluża fl-aħħar jiem. Il-prim ministru tal-Bulgarija jgħid li drone għereq vapur ’il barra mill-kosta ta’ pajjiżu. Sofia talbet lill-alleati tagħha għal sorveljanza fuq il-baħar u fl-ajru, tagħmir kontra d-drones u għajnuna fl-investigazzjoni tal-attakki (Reuters). Dak l-għarqa, li To Brief irrapporta aktar kmieni din il-ġimgħa (To Brief), huwa l-isfond għan-nirien f’Sulina. Il-Bulgarija ddeskriviet attakk. Ir-Rumanija, s’issa, iddeskriviet biss nirien.

L-istrixxa kostali li ma tidhirx fil-mappa tar-riskju tal-assiguraturi

L-ewwel nett, il-pożizzjoni tal-vapur hija importanti mil-lat legali. Skont il-Konvenzjoni tan-NU dwar il-Liġi tal-Baħar, il-baħar territorjali ta’ pajjiż jestendi sa 12-il mil nawtiku mill-kosta tiegħu. Is-sovranità tal-pajjiż tkopri dawk l-ilmijiet u l-ispazju tal-ajru ta’ fuqhom (UNCLOS). Għalhekk hija r-Rumanija li għandha tmexxi l-investigazzjoni dwar il-YARA J.

Il-pożizzjoni tgħodd ukoll għall-flus. Il-Joint War Committee ta’ Londra huwa kumitat ta’ sottoskritturi tal-assigurazzjoni li jidentifika ż-żoni tal-baħar li l-assiguraturi marittimi jqisu ta’ riskju għoli. F’lista datata s-16 ta’ Settembru 2026, il-kumitat kabbar iż-żona tiegħu fil-Baħar l-Iswed iżda eskluda l-ilmijiet territorjali tar-Rumanija, tal-Bulgarija, tat-Türkiye u tal-Georgia (Lloyd's Market Association).

Dik l-esklużjoni issa qed tiswa dejjem aktar. Fid-9 ta’ Ottubru, sensar wieħed stima li l-primjums indikattivi għall-assigurazzjoni kontra r-riskji tal-gwerra kienu 0.6–1% tal-valur ta’ bastiment, żieda minn 0.2–0.5% fil-ġimgħa ta’ qabel. Qal ukoll li xi sidien jibqgħu fl-ibħra territorjali kostali biex jevitaw li jħallsu għal dik il-kopertura addizzjonali (USM). Għal dawk is-sidien, l-istrixxa tul il-kosta Rumena hija rotta orħos biex jaslu sad-Danubju.

Il-YARA J kien ankrat f’dik l-istrixxa. Jekk l-ispetturi jikkonfermaw li ntlaqat minn drone, dan ikun ifisser li vapur intlaqat f’ilmijiet li tħallew barra mill-mappa tal-assiguraturi u li xi sidien jiddependu fuqhom biex inaqqsu l-ispejjeż. Madankollu, l-ispezzjoni f’Constanța tista’ twieġeb mistoqsija aktar limitata: jekk il-buq jurix ħsara minn drone. Jista’ jkun li ma tidentifikax min itajjar id-drones. Jekk ir-rotta kostali tiswiex aktar se jiddeċiedu s-sottoskritturi tal-assigurazzjoni, mhux l-ispetturi.

Xi fatti diġà huma ċari. In-nirien kienu reali, u d-drones kienu fl-ispazju tal-ajru Rumen ftit minuti qabel. Il-vapur kien vojt u ħadd mill-ekwipaġġ ma weġġa’. S’issa ħadd ma rabat id-drones man-nirien.

Ir-Rumanija għadha ma stabbilixxietx jekk drone laqatx vapur f’dawk l-ilmijiet kostali li xi sidien jużaw biex jevitaw kopertura addizzjonali. Din it-tweġiba jmissha tagħtiha l-ministeru ta’ Miruță, li wiegħed verifiki tekniċi meta t-tanker jasal Constanța (AGERPRES). Sakemm jiġu ppubblikati r-riżultati, in-nirien ’il barra minn Sulina għandhom ħin u post, iżda l-kawża tagħhom għadha mhix ikkonfermata.