Id-defiċit jonqos, iżda Awwissu jiggrava

Il-gvern tar-Rumanija nefaq 59.42 biljun lei aktar milli daħħal bejn Jannar u Awwissu 2026. Dan id-distakk fi flus kontanti kien 26.94 biljun lei iżgħar minn sena qabel, skont ċifri tal-Ministeru tal-Finanzi rrappurtati minn AGERPRES. It-titjib huwa reali. Iżda żewġ affarijiet jagħmlu r-riżultat ta’ tmiem is-sena inqas ċert: Awwissu waħdu mar agħar minn sena qabel, u l-pagamenti tal-imgħax qed jiżdiedu malajr. Dan kollu jseħħ hekk kif kabinett ġdid qed jitlob lill-Parlament il-voti meħtieġa biex jiggverna.

Defiċit imkejjel skont il-flussi ta’ flus huwa d-differenza bejn il-flus li joħorġu mill-baġit pubbliku u dawk li jidħlu, ikkalkulata meta jsiru l-pagamenti. Bħala sehem mill-PGD, niżel minn 4.51% għal 2.89% (Digi24). Dan il-proporzjon jista’ jagħti stampa aktar favorevoli, għax hawn il-PGD jitkejjel bil-prezzijiet kurrenti, u l-inflazzjoni waħedha tkabbru. Iċ-ċifra f’lei tikkonferma li d-distakk naqas ukoll f’lei.

Aktar dħul mit-taxxi, kont tal-pagi iżgħar, l-investiment imħares

Id-dħul għamel parti kbira mix-xogħol. Id-dħul mill-VAT, it-taxxa imposta fuq il-bejgħ, żdied b’25.2% meta mqabbel ma’ sena qabel (Știrile ProTV). Iċ-ċifri ppubblikati ma jurux kemm minn din iż-żieda ġejja minn rati ogħla, prezzijiet ogħla, aktar bejgħ jew ġbir aħjar. Għalhekk, għadhom ma jurux min ġarrab il-piż addizzjonali, jew jekk xi titjib fil-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa hux se jdum.

Għenet ukoll in-nefqa. Il-kont totali tal-pagi tal-Istat naqas b’4.26 biljun lei (Știrile ProTV). Iċ-ċifra totali ma turix jekk dan kienx riżultat ta’ inqas impjegati jew pagi iżgħar.

Il-gvern ma naqqasx id-distakk billi waqqaf il-kostruzzjoni. Il-pagamenti għall-investiment telgħu minn 71.95 biljun għal 97.05 biljun lei (Digi24). Dawn il-flus imorru għand kuntratturi u fornituri, u jagħmluha aktar diffiċli biex it-titjib matul it-tmien xhur jitwarrab bħala nefqa sempliċement posposta.

Awwissu mar għall-agħar u l-kont tal-imgħax qed ikompli jikber

It-total għat-tmien xhur jaħbi bidla fl-aħħar xahar. Meta jitnaqqsu ċ-ċifri kumulattivi fir-rapport ta’ Lulju tal-ministeru minn dawk fir-rapport ta’ Awwissu, id-defiċit għal Awwissu biss joħroġ 11.34 biljun lei, kontra 9.92 biljun sena qabel. B’hekk, dak ix-xahar kien 1.42 biljun lei agħar (AGERPRES, Digi24). Xahar wieħed b’riżultat ħażin huwa twissija, iżda għadu mhux xejra. Il-ministeru għadu ma ppubblikax tqassim li jispjega r-riżultat.

L-imgħax huwa l-problema l-aktar diffiċli, għax reviżjoni tal-baġit ma tistax tnaqqsu. Il-pagamenti tal-imgħax laħqu 42.05 biljun lei fi tmien xhur, żieda ta’ 26.7% f’sena (Știrile ProTV). Kull lei misluf biex ikopri defiċits tal-passat jibqa’ jġorr l-imgħax. Snin ta’ defiċits bħal dawn wasslu biex id-dejn pubbliku laħaq madwar 60.1% tal-PGD fl-ewwel kwart (Eurostat). Defiċit iżgħar inaqqas ir-ritmu li bih jikber dak id-dejn. Ma jbiddel xejn mill-imgħax li diġà huwa dovut, li jitħallas lid-detenturi tal-bonds u jrid jiġi kopert b’iffrankar f’oqsma oħra.

Erba’ xhur, limitu wieħed, u għadha ma hemmx maġġoranza

Il-mira għas-sena sħiħa hija defiċit fi flus kontanti ta’ 6.2% tal-PGD, jew madwar 127–128 biljun lei (Spotmedia, Bursa). B’dawk iċ-ċifri, id-defiċit minn Settembru sa Diċembru jista’ jkun akbar minn dak tat-tmien xhur sħaħ ta’ qabel, u xorta tintlaħaq il-mira. Dan il-marġni jonqos kull xahar li fih id-defiċit ikun ogħla minn dak tal-istess xahar tas-sena l-oħra, kif ġara f’Awwissu.

Siegfried Mureșan, maħtur biex ikun prim ministru, iżomm il-limitu ta’ 6.2%, iwiegħed li ma jkunx hemm taxxi ġodda u qed jippjana reviżjoni tal-baġit fi żmien 30 jum minn meta jieħu l-kariga (ZF). Bl-imgħax dejjem jiżdied u taxxi ġodda esklużi, dik ir-reviżjoni trid issib marġni fin-nefqa u fil-ġbir. Fost dawn hemm il-liġi dwar il-pagi fis-settur pubbliku li qasmet il-koalizzjoni preċedenti (To Brief). L-ewwel jeħtieġ maġġoranza: dawk li jappoġġawh jistgħu jiġbru madwar 170 vot, meta huma meħtieġa 233, u b’hekk id-Demokratiċi Soċjali jsiru kruċjali (Mediafax).

Għalissa, id-dejta tagħti konklużjoni ċara. Id-defiċit tar-Rumanija fi flus kontanti huwa iżgħar wara tmien xhur, kemm f’lei kif ukoll bħala proporzjon, u t-titjib ġie minn dħul mit-taxxi u minn tnaqqis fil-kont tal-pagi, mhux minn tnaqqis fl-investiment. Awwissu waħdu ma jurix jekk il-mira ta’ 6.2% hix se tintlaħaq. Iċ-ċifri tax-xhur li ġejjin jistgħu jagħtu t-tweġiba. Jekk Settembru wkoll ikun agħar mis-sena l-oħra, id-difiża tal-mira taqa’ f’idejn gvern li għadu ma għandux il-voti biex jgħaddi reviżjoni tal-baġit.