Id-defiċit tar-Rumanija jonqos, Settembru jogħla

L-istat Rumen nefaq 78.52 biljun lei aktar milli ġabar bejn Jannar u Settembru 2026, meta mqabbel ma’ 102.47 biljun lei fl-istess xhur tal-2025, skont il-Ministeru tal-Finanzi (AGERPRES). It-titjib jirrappreżenta iffrankar reali. F’Settembru waħdu, madankollu, id-defiċit kien akbar minn sena qabel, u għalhekk il-progress jidher inqas sod milli jissuġġerixxi t-total tad-disa’ xhur.

Il-gvernijiet normalment jesprimu d-defiċits bħala sehem mill-PGD (il-prodott domestiku gross, jiġifieri l-valur totali ta’ dak kollu li tipproduċi ekonomija f’sena). Dan il-proporzjon jista’ jonqos sempliċement għax tikber l-ekonomija, anki jekk il-gvern jissellef daqs qabel. Fil-każ tar-Rumanija, l-ammont f’lei nnifsu naqas b’23.95 biljun, jew b’23.4% (Mediafax).

Minn fejn ġie l-marġni żejjed

L-istat ma naqqasx in-nefqa. Id-dħul żdied bi 11.8% fuq sena, waqt li n-nefqa żdiedet b’5.5%, skont iċ-ċifri tal-ministeru (Economica.net). Id-dħul sempliċement kiber aktar mill-ħruġ.

Sors wieħed ta’ dan id-dħul huwa l-VAT, it-taxxa fuq il-bejgħ li hija inkluża fil-biċċa l-kbira tal-prezzijiet. Il-ministeru jattribwixxi ż-żieda fid-dħul mill-VAT għaż-żidiet fir-rati stabbiliti fil-Liġi 141/2025 (HotNews). Iċ-ċifri juru li l-istat ġabar aktar. Ma jurux kemm ħallsu aktar ix-xerrejja minħabba l-prezzijiet ogħla u kemm assorbew il-bejjiegħa b’marġni ta’ qligħ iżgħar.

It-tieni sors jinsab min-naħa tan-nefqa. In-nefqa fuq il-pagi tas-settur pubbliku niżlet għal 122.14 biljun lei, 4.54 biljun inqas minn sena qabel. Il-ministeru jorbot dan ma’ trażżin fis-salarji u l-bonuses (Profit.ro). Bħala grupp, l-impjegati tal-istat ħadu inqas paga d-dar, għalkemm iċ-ċifri ma jurux jekk dan kienx minħabba paga aktar baxxa għal kull ħaddiem jew inqas ħaddiema.

Il-flus tal-UE żiedu wkoll id-dħul. Ir-rimborsi u d-donazzjonijiet minn Brussell żdiedu b’39.3%, għal 48.79 biljun lei. Il-ministeru jattribwixxi parti minn din iż-żieda għall-użu aktar mgħaġġel tal-pjan ta’ rkupru ffinanzjat mill-UE (Economica.net). Parti kbira minn dawn il-flus tħallas għal proġetti speċifiċi, u għalhekk iġġib magħha nefqa korrispondenti. Ir-rilaxx ma jurix kemm naqqsu d-defiċit nettament.

F’Settembru, ix-xejra nqalbet

F’Settembru waħdu, id-defiċit kien ta’ 19.10 biljun lei, kontra 16.11 biljun f’Settembru 2025. Dan ir-riżultat joħroġ mit-tnaqqis tat-total għall-ewwel tmien xhur (59.42 biljun din is-sena, 86.36 biljun is-sena l-oħra) mit-total għad-disa’ xhur (AGERPRES, tmien xhur, AGERPRES, disa’ xhur). Għal tmien xhur, ir-Rumanija kellha defiċit ferm aktar baxx mir-ritmu tas-sena l-oħra. F’Settembru, kien ogħla.

Iċ-ċifri kumulattivi ma jispjegawx ir-riżultat ta’ Settembru. L-imgħax huwa spiża li ta’ min isegwi: il-pagamenti fuq id-dejn tal-gvern laħqu 50.63 biljun lei fid-disa’ xhur, madwar 26.8% aktar minn sena qabel (HotNews). Defiċit iżgħar inaqqas is-self il-ġdid, iżda ma jnaqqasx l-imgħax dovut fuq id-dejn li jkun diġà nħareġ. It-total għad-disa’ xhur ma jgħidx jekk l-imgħax kienx il-kawża speċifika taż-żieda f’Settembru. Xahar wieħed dgħajjef jagħti raġuni għal tħassib, iżda ma jipprovax li x-xejra nqalbet.

Mhux iċ-ċifra li fuqha tagħmel ġudizzju Brussell

Dawn huma ċifri bbażati fuq il-flus kontanti, li jirreġistraw il-flus meta fil-fatt jgħaddu minn naħa għal oħra. Ir-regoli tal-UE jużaw il-kontabilità bbażata fuq id-dovuti, li tirreġistra n-nefqa meta tinħoloq l-obbligazzjoni, u jkopru s-settur kollu tal-amministrazzjoni pubblika (Eurostat). Fuq dik il-bażi, id-defiċit tar-Rumanija fl-2025 kien 7.9% tal-PGD. Il-pajjiż għadu fil-proċedura ta’ defiċit eċċessiv, il-proċess dixxiplinarju tal-UE għal pajjiżi li jonfqu aktar milli suppost, u għandu l-2030 bħala skadenza biex jikkoreġi d-defiċit (ECB).

Is-selliefa jħarsu lejn l-istess kejl. Fit-2 ta’ Ottubru, S&P żammet il-klassifikazzjoni tar-Rumanija f’BBB−, l-iktar klassifikazzjoni baxxa fil-kategorija ta’ “grad ta’ investiment” (il-livell li ħafna fondi kbar jeħtieġu biex ikunu jistgħu jżommu bonds ta’ pajjiż), bi prospettiva negattiva, jiġifieri li jista’ jkun hemm tnaqqis fil-klassifikazzjoni. L-aġenzija pproġettat defiċit għall-2026, ikkalkulat skont il-kontabilità bbażata fuq id-dovuti, ta’ 6.25% tal-PGD (S&P). Aħna rrapportajna din id-deċiżjoni dak iż-żmien (To Brief).

Id-data tappoġġa konklużjoni ċara. Ir-Rumanija naqqset id-defiċit tagħha f’lei skont il-kontabilità bbażata fuq il-flus kontanti, minkejja li żdiedet in-nefqa totali, għax żieda fid-dħul mit-taxxi u nefqa iżgħar fuq il-pagi ppermettew li d-dħul jikber aktar mill-ħruġ. Id-defiċit akbar ta’ Settembru jfisser li t-titjib għadu ma weriex li huwa stabbli, u l-kejl li jużaw Brussell u S&P għadu juri distakk kbir.