S&P iżżomm il-klassifikazzjoni tar-Rumanija waqt staġnar fil-baġit

Fit-2 ta’ Ottubru, S&P Global Ratings żammet il-klassifikazzjoni tar-Rumanija f’BBB−, l-iktar klassifikazzjoni baxxa li għadha fil-grad ta’ investiment, u ħalliet il-perspettiva negattiva. Din hija twissija formali li l-klassifikazzjoni tista’ titbaxxa (BURSA). Grad wieħed inqas, il-bonds tal-gvern Rumen jitqiesu spekulattivi, u l-investituri li r-regoli tagħhom jesiġu grad ta’ investiment ikollhom jevitawhom. S&P qed tistenna li l-partiti jiffurmaw gvern li jkun jista’ jgħaddi baġits li jkomplu jnaqqsu d-defiċit fl-2027 u fl-2028. Twissi li staġnar fit-tul li jxekkel dan jista’ jwassal għal tnaqqis fil-klassifikazzjoni (News.ro). Din il-ġimgħa, il-parlament ċaħad l-aħħar tentattiv biex jiġi ffurmat dak il-gvern.

Il-progress li S&P diġà tista’ tara

Ir-raġuni biex tinżamm il-klassifikazzjoni hija li d-defiċit kompla jonqos taħt gvern interim. Fl-ewwel tmien xhur tas-sena, id-defiċit fuq bażi ta’ flus kontanti — id-differenza bejn kemm ġabar l-istat u kemm ħareġ — niżel għal 2.89% tal-PDG minn 4.51% fl-istess perjodu sena qabel (Digi24).

Dan huwa rendikont sal-lum. S&P tevalwa s-sena kollha skont il-kejl usa’ użat fir-regoli fiskali tal-UE, li jkopri s-settur pubbliku kollu u jqis il-pagamenti b’mod differenti. Fuq din il-bażi, tistenna li d-defiċit jonqos minn 7.9% tal-PDG fl-2025 għal 6.25% din is-sena u għal 5.0% sal-2028 (Agerpres, BURSA). Iċ-ċifra għat-tmien xhur turi l-progress li diġà sar. Iċ-ċifri għas-snin ta’ wara huma tbassir li jitwettaq biss jekk il-baġits futuri jwasslu għalih.

L-imgħax qed inaqqas parti mill-iffrankar. Minn Jannar sa Awwissu, l-istat ħallas 42.05 biljun lei f’imgħax, 26.7% aktar minn sena qabel (Știrile ProTV). Kull leu mħallas lid-detenturi tal-bonds ma jistax jintefaq fuq skejjel, toroq jew pagi. Għalhekk, biex jintlaħaq l-istess mira tad-defiċit, it-tnaqqis f’oqsma oħra jrid ikun akbar.

Is-selliefa kienu diġà qed jitolbu aktar. Reuters irrapportat fl-1 ta’ Ottubru li, fil-ġimagħtejn qabel id-deċiżjoni, ir-rendimenti fuq il-bonds ta’ għaxar snin — ir-redditu annwali li jitolbu l-investituri biex isellfu lill-istat — telgħu għall-ogħla livell tal-2026 (Reuters permezz ta’ Yahoo Finance). Rendimenti ogħla jagħmlu aktar għali self ġdid meta d-djun il-qodma jiġu rifinanzjati. Ma jispjegawx il-kont tal-imgħax ta’ din is-sena, li jirrifletti l-aktar dejn li nħareġ diġà. S&P ħabbret id-deċiżjoni l-Ġimgħa filgħaxija, għalhekk is-swieq għadhom ma rreaġixxewx.

Baġit li ħadd ma għandu l-voti biex jgħaddi

Fit-30 ta’ Settembru, il-parlament ċaħad il-gvern ta’ Siegfried Mureșan b’182 vot, inqas mit-233 li kellu bżonn (AGERPRES). Is-Soċjal Demokratiċi ma tawhx l-appoġġ tagħhom, u l-mexxej tagħhom, Sorin Grindeanu, qal li lest jinnegozja gvern b’direzzjoni ekonomika differenti (Gândul).

Il-liġi baġitarja tar-Rumanija tagħti lill-gvern sal-15 ta’ Novembru biex jibgħat il-proġett tal-baġit għas-sena d-dieħla lill-parlament (Liġi 500/2002). Din l-iskadenza tikkonċerna s-sottomissjoni tal-abbozz, mhux l-approvazzjoni tiegħu. Madankollu, sa dik id-data l-partiti se jkunu wrew jekk hemmx min jista’ jiġbor il-voti biex jgħaddi baġit. Gvern interim jista’ jżomm l-istat għaddej, iżda ma jistax jgħaddi baġit ġdid mingħajr ma jkollu maġġoranza.

L-istaġnar diġà qed jiswa l-flus. Ilie Bolojan qal li r-Rumanija tilfet madwar €770 miljun minn fondi Ewropej għall-irkupru marbuta ma’ liġi dwar il-pagi fis-settur pubbliku li waqfet milli timxi ’l quddiem (HotNews).

Min se jġorr il-piż tal-aġġustament

S&P tistenna li l-baġit tal-2027 inaqqas in-nefqa kapitali u li ż-żidiet fil-pagi fis-settur pubbliku u fil-pensjonijiet ikunu kawti biss (News.ro). In-nefqa kapitali tħallas għal sptarijiet, toroq u ferroviji. It-tnaqqis tagħha jolqot lill-kumpaniji tal-kostruzzjoni issa u lin-nies li setgħu jużaw dawn il-proġetti aktar ’il quddiem.

Iż-żidiet kawti jolqtu aktar direttament lill-familji. Kull sena, l-istat jiddeċiedi kemm jgħolli l-pensjonijiet u s-salarji fis-settur pubbliku; dan il-proċess jissejjaħ indiċjar. Żidiet iżgħar mir-rata tal-inflazzjoni jfissru li l-pensjonanti u l-impjegati tal-istat jistgħu jixtru inqas bl-istess dħul. Jekk jgħaddi baġit fuq din il-linja, dawn il-gruppi jġorru parti kbira mill-aġġustament. Għadu ma ġiex ivvutat pakkett, għalhekk għadu mhux magħruf kif se jinqasam il-piż bejniethom.

S&P żammet lir-Rumanija fil-grad ta’ investiment għal żewġ raġunijiet: it-tnaqqis fid-defiċit li diġà seħħ, u ftehim dwar il-baġit li l-parlament għadu ma laħaqx. Iċ-ċifri tagħha għad-defiċit fis-snin ta’ wara huma tbassir, mhux riżultati. Jiddependu mill-qbil bejn il-partiti li issa qed jinnegozjaw mal-President Nicușor Dan dwar min se jġorr ir-rawnd li jmiss ta’ restrizzjonijiet. Jekk ma jaslux għal ftehim, S&P diġà qalet x’jiġri: it-tnaqqis fil-klassifikazzjoni li twissi dwaru l-perspettiva negattiva.