Għarqa ta’ vapur qrib ir-Rumanija: kawża mhux ikkonfermata

Bastiment tal-merkanzija ħa n-nar u għereq ’il barra mill-kosta Rumena tal-Baħar l-Iswed nhar it-Tnejn, u żewġ persuni mietu filwaqt li 11 ġew salvati (Ministeru għall-Intern Rumen). Il-President tal-Ukrajna jgħid li għereq minħabba drones Russi. Ir-Rumanija mexxiet l-operazzjoni ta’ salvataġġ, iżda għadha ma qaletx x’qabbad in-nar; dan in-nuqqas ta’ ċarezza jinfluwenza x’jista’ jagħmel wara kull min fl-Ewropa.

Il-Ministeru għall-Intern poġġa lill-Royad Mammadov madwar 30 mil nawtiku fin-nofsinhar ta’ Sfântu Gheorghe, raħal fejn id-Danubju jiltaqa’ mal-baħar (Ministeru għall-Intern Rumen). Dan ifisser li l-fdalijiet tal-bastiment jinsabu lil hinn mill-ibħra territorjali tar-Rumanija, fiż-żona tal-baħar usa’ magħrufa bħala ż-żona ekonomika esklużiva tagħha. Il-bastiment kellu sid Tork, iżda kien ibaħħar taħt il-bandiera ta’ Saint Kitts u Nevis (Al-Monitor/Reuters).

Żewġ verżjonijiet dwar l-istess nirien

Volodymyr Zelenskyy ta verżjoni speċifika tal-ġrajjiet. Qal li żewġ drones Russi laqtu bastiment ċivili, proprjetà ta’ sid Tork, li kien qed iġorr il-qamħirrum. Sostna li nqatel il-kaptan u li abbord kien hemm ċittadini tal-Ażerbajġan u tal-Indja (Digi24, AFP). Huwa sostna li r-Russja tippreferi tegħreq bastimenti ċivili milli tħalli lin-navigazzjoni tkompli b’mod normali, u appella għal pressjoni biex tiġi protetta s-sigurtà tal-ikel.

Kyiv għandha raġuni ċara biex tinsisti fuq din il-kwistjoni. Jekk id-drones Russi qed jegħrqu bastimenti bil-qamħ qrib pajjiż membru tal-UE u tan-NATO, isir aktar diffiċli li titwarrab it-talba tal-Ukrajna għal għajnuna Ewropea biex tipproteġi l-esportazzjonijiet tagħha bil-baħar. Il-Ministeru tad-Difiża Russu sostna li dakinhar wettaq attakki fuq żewġ bastimenti tal-merkanzija, iżda l-istqarrija tiegħu ma identifikatx lil dan il-bastiment (Reuters). Dik l-istqarrija ma tgħidilniex min laqat lill-Royad Mammadov.

Bukarest qalet ħafna inqas. Il-Ministeru għall-Intern jiddeskrivi nirien, għarqa u operazzjoni ta’ salvataġġ. L-Awtorità Navali Rumena tikklassifika l-każ bħala inċident marittimu serju barra l-ibħra territorjali (AGERPRES). L-ebda uffiċjal Rumen ma semma drone, post minn fejn tnieda attakk jew lir-Russja.

Għalissa, il-fatti magħrufa huma dawn: Kyiv tgħid li r-Russja laqtet bastiment qrib ir-Rumanija, iżda r-rakkont pubbliku tar-Rumanija għadu ma stabbilixxiex x’ikkawża n-nirien. L-akkuża tal-Ukrajna hija dettaljata u serja. Iżda għadha mhijiex konklużjoni kkonfermata.

Għaliex il-post waħdu ma jagħmilx minn dan kwistjoni tan-NATO

Skont il-Konvenzjoni tan-NU dwar il-Liġi tal-Baħar, is-sovranità ta’ pajjiż tkopri l-baħar territorjali tiegħu, li jasal sa 12-il mil nawtiku mill-kosta (UNCLOS, Parti II). Il-bastiment għereq ferm lil hinn minn dik il-linja. It-Trattat fundatur tan-NATO jiggarantixxi d-difiża kollettiva — il-prinċipju li attakk fuq alleat wieħed jitqies bħala attakk fuq kulħadd — biss fil-każ ta’ attakk armat (Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana).

Il-post fejn għereq il-bastiment ma jagħmilx, waħdu, minn dan attakk armat fuq ir-Rumanija. Il-bastiment ma kienx Rumen, għereq barra l-ibħra sovrani Rumeni u l-kawża għadha mhix ikkonfermata. S’issa, ir-Rumanija mexxiet operazzjoni ta’ salvataġġ u ma talbitx pubblikament l-għajnuna tal-alleati tagħha.

Min iġorr il-piż tan-nuqqas ta’ ċertezza

L-aktar konsegwenza ċara għall-Ewropa tolqot it-trasport marittimu. Id-dejta tat-traċċar uriet li l-bastiment telaq mill-port Ukren ta’ Izmail fuq id-Danubju fit-18 ta’ Settembru, mgħobbi kompletament, u qabad rotta lejn Ravenna fl-Italja, għalkemm l-ebda manifest ma kkonferma x’kien il-merkanzija (AFP). Dakinhar stess, l-assiguraturi marittimi ta’ Londra kabbru ż-żona ta’ riskju għoli fil-Baħar l-Iswed biex tkopri l-baħar kollu barra l-ibħra territorjali tal-pajjiżi kostali, u dan żied mijiet ta’ eluf ta’ dollari mal-ispiża ta’ xi vjaġġi ta’ ġimgħa (Reuters).

Il-Royad Mammadov għereq f’dik iż-żona. Is-sidien tal-bastimenti u dawk li jikruhom biex iġorru l-qamħ Ukren lejn il-portijiet tal-UE kienu diġà jħallsu primjums għar-riskju tal-gwerra qabel ma beda dan il-vjaġġ. L-ebda assiguratur ma rabat żieda ġdida fil-primjum ma’ dan l-għarqa, u ma ngħalqet l-ebda rotta.

Il-pressjoni tidher ukoll fil-kapitali tal-pajjiżi ġirien. Il-President tal-Bulgarija, Iliana Yotova, qalet nhar it-Tnejn li l-assiguraturi ewlenin isibuha diffiċli biex jagħtu kopertura għall-merkanzija fir-reġjun (Presidenza Bulgara). Ħeġġet lill-pajjiżi tal-Baħar l-Iswed biex jaqblu dwar miżuri konġunti għas-sikurezza tan-navigazzjoni.

Ir-Rumanija kkonfermat għarqa fatali qrib il-kosta tagħha. Ir-rakkont pubbliku tagħha għadu ma stabbilixxiex li kien hemm attakk Russu. Għall-bastimenti li jaqsmu l-Baħar l-Iswed miftuħ, il-qagħda għalhekk hija familjari: l-assiguraturi diġà jitolbu primjums li jirriflettu riskju tal-gwerra, filwaqt li l-gvern l-eqreb ta’ dan il-fdal għadu ma qalx pubblikament x’ikkawża l-għarqa.