Sitt pajjiżi jitolbu tnaqqis; il-Finlandja tiddefendi s-sussidji

Il-Ġermanja, in-Netherlands, l-Awstrija, id-Danimarka, il-Finlandja u l-Iżvezja jridu li jitneħħew “diversi mijiet ta’ biljuni ta’ euro” mill-proposta tal-Kummissjoni għall-baġit tal-UE tal-2028–34. F’ittra datata t-28 ta’ Settembru, talbu li dan it-tnaqqis jiddaħħal fl-abbozz li l-Irlanda qed tfassal bħalissa (Euronews, Irish Times). L-ittra ma tgħidx liema programmi għandhom jitilfu l-fondi, u l-prim ministru tal-Finlandja diġà qed jiddefendi s-sehem ta’ pajjiżu fil-fondi għall-agrikoltura.

Il-mexxejja bagħtu l-ittra lill-prim ministru Irlandiż Micheál Martin. Bħalissa, l-Irlanda tippresjedi t-taħditiet bejn il-gvernijiet dwar il-baġit; din ir-responsabbiltà tgħaddi minn Stat Membru għal ieħor. Ma ġiet ippubblikata l-ebda kopja uffiċjali, u għalhekk dak li nafu dwar il-kontenut tagħha ġej minn mezzi tal-aħbarijiet li rawha.

It-talba hija wiesgħa. Skont Euronews, is-sitta jridu li kull qasam tan-nefqa jsib fejn jiffranka, filwaqt li l-fondi jiġu diretti lejn id-difiża, il-kompetittività, l-innovazzjoni u l-kontroll tal-migrazzjoni. Skont ir-rappurtaġġ, l-ittra ma ssemmix ċifra preċiża jew programm li għandu jinqata’. Lanqas ma għamlet hekk dikjarazzjoni konġunta li l-istess sitt pajjiżi ħarġu fis-27 ta’ Awwissu (Gvern Ġermaniż).

Ċifra inizjali aktar baxxa, u kull gvern għandu veto

L-Irlanda tistabbilixxi l-ewwel ċifra. Il-pass li jmiss tagħha huwa “kaxxa ta’ negozjar” riveduta, jiġifieri abbozz ta’ ħidma li jistabbilixxi kemm jista’ jkun kbir il-baġit u fejn għandhom imorru l-fondi. Il-mexxejja se jiddiskutuha fis-summit tagħhom tal-15 u s-16 ta’ Ottubru (Irish Times). Fit-22 ta’ Settembru, Dublin kienet diġà talbet lill-ministri jgħidu liema programmi jqisu bħala essenzjali (Presidenza Irlandiża).

Iċ-ċifra li s-sitta jridu jnaqqsu hija l-proposta tal-Kummissjoni ta’ €1,763.1 biljun fuq seba’ snin. Din iċ-ċifra hija kkalkulata bil-prezzijiet tal-2025, li jfisser li ma tinkludix l-inflazzjoni futura, u tinkludi wkoll il-ħlas lura tas-self li l-UE ħadet għall-irkupru mill-pandemija (Parlament Ewropew).

Kull gvern jista’ jirrifjuta l-baġit finali. Jeħtieġ il-qbil unanimu, u għalhekk kwalunkwe wieħed mis-27 gvern jista’ jimblokkah (EUR-Lex). Dan il-veto jagħti lis-sitta s-saħħa fin-negozjati. Il-gvernijiet li jiddependu mill-fondi għall-agrikoltura u r-reġjuni għandhom l-istess setgħa li jirrifjutaw tnaqqis kbir. Jeħtieġ ukoll il-kunsens tal-Parlament Ewropew, li l-pożizzjoni tiegħu stess hija favur baġit ogħla minn dak propost mill-Kummissjoni.

Il-fondi għall-agrikoltura u r-reġjuni huma l-oqsma fejn tnaqqis jista’ jolqot l-aktar, għalkemm l-ittra ma tgħidx hekk. Il-fond uniku tal-Kummissjoni għall-koeżjoni (fondi tal-UE għal reġjuni aktar foqra), l-agrikoltura u s-sajd jammonta għal kważi nofs il-proposta (Kunsill). Il-ministeru tal-iżvilupp tal-Polonja jistenna li l-pajjiż jirċievi aktar minn €123 biljun (Gvern Pollakk), u dan jgħin jispjega għaliex Varsavja bdiet tfassal linji ħomor (To Brief).

Il-Finlandja tiddefendi s-sehem tagħha fl-agrikoltura

Xi rapporti ddeskrivew l-ittra bħala “ultimatum”, kelma li ġiet minn diplomatiku li ma ssemmiex b’ismu u mhux mill-ittra nnifisha. Petteri Orpo, il-prim ministru tal-Finlandja, ċaħad din id-deskrizzjoni. Huwa qal li l-Finlandja ma kinitx qed titlob tnaqqis fis-sussidji għall-biedja, u sejjaħ il-protezzjoni tas-sehem agrikolu tagħha għan ċentrali (Yle).

Il-pożizzjoni ta’ Orpo ma tantx taqbel ma’ ittra li titlob li kull qasam jikkontribwixxi. Jekk in-nefqa għall-agrikoltura, waħda mill-akbar partijiet tal-baġit, tkun protetta, l-iffrankar irid jiġi minn programmi li s-sitta ma semmewx. Firmatarju wieħed ma jistax waħdu jeżenta l-agrikoltura mit-tnaqqis. Madankollu, huwa indika pubblikament x’se jiddefendi pajjiżu.

Li jdewmu ftit li xejn jgħin lis-sitta. Jekk ma jintlaħaqx qbil dwar baġit ġdid sal-1 ta’ Jannar 2028, il-limiti massimi tal-aħħar sena tal-baġit attwali jibqgħu fis-seħħ sakemm jiġi adottat baġit ġdid (EUR-Lex). Il-fondi jibqgħu għaddejjin. Il-programmi ġodda għad-difiża u l-kompetittività li s-sitta stess jappoġġaw ikollhom jistennew.

Is-sitta jistgħu jimbuttaw ’l isfel iċ-ċifra tal-abbozz Irlandiż. Biex jgħaddu baġit aktar baxx minkejja l-veto ta’ kwalunkwe wieħed mis-27 gvern u l-Parlament li jrid aktar fondi, ikollhom jgħidu lil sħabhom liema programmi se jitilfu l-fondi u b’kemm.