Il-vot dwar il-lobby f’Spanja jipperikola €260m

Il-parlament ta’ Spanja vvota kontra l-liġi tal-gvern dwar it-trasparenza tal-lobbying fis-16 ta’ Settembru, u ħalla mira tal-pjan ta’ rkupru tal-UE mhux imwettqa u, skont rapporti, poġġa f’riskju €260 miljun fi trasferimenti Ewropej. It-telfa b’179 vot kontra 155 twarrab riforma li Madrid kienet wiegħdet lil Brussell bi skambju għal fondi mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (il-fond tal-UE ta’ wara l-pandemija li l-ħlasijiet tiegħu jiddependu fuq il-prova li l-pajjiżi wettqu r-riformi miftiehma). Tikxef ukoll tensjoni demokratika inerenti fis-sistema: il-gvern jimpenja ruħu għal riforma, il-parlament jirrifjuta li jgħaddiha, u l-kont jaqa’ fuq il-kontribwenti Ewropej.

Il-miżura miċħuda, Real Decreto-ley 21/2026, kienet toħloq l-ewwel reġistru komprensiv u obbligatorju ta’ gruppi ta’ interess li jfittxu jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet tal-gvern (La Vanguardia, The Objective). Ir-reġistru kien diġà beda jopera fl-4 ta’ Settembru, b’aktar minn 250 entità rreġistrata fih. Il-Kungress ħassru tnax-il jum wara.

Għaliex il-Kungress qal le

L-oġġezzjonijiet tal-oppożizzjoni kienu kemm proċedurali kif ukoll sostantivi, u ma kinux sempliċement kontra t-trasparenza. PP, Vox, Junts u UPN sostnew li liġi li terġa’ tfassal il-parteċipazzjoni demokratika għandha tgħaddi mill-proċedura leġiżlattiva ordinarja, b’emendi, minflok ma tiġi bħala digriet ta’ emerġenza li jitlob vot sempliċi favur jew kontra (20minutos). Huma oġġezzjonaw ukoll għall-fatt li s-sindakati u l-federazzjonijiet tal-impjegaturi kienu kklassifikati bħala gruppi ta’ interess ordinarji. Dan ma kienx sempliċi dettall tekniku: il-Kostituzzjoni ta’ Spanja tagħti lill-imsieħba soċjali rwol formali fin-negozjar kollettiv u fid-djalogu soċjali, differenti minn dak ta’ lobby korporattiv li jfittex aċċess.

Il-gvern stess ammetta dan il-punt. Il-Ministru għat-Trasformazzjoni Diġitali, Óscar López, wiegħed miżura riveduta sa Ottubru li teskludi lis-sindakati u lill-impjegaturi — ammissjoni li l-portata tad-digriet ma setgħetx tibqa’ l-istess (La Vanguardia). Il-Prim Ministru Pedro Sánchez qal li l-vot kien juri li PP u Vox kienu qed jaħbu r-rabtiet tagħhom mal-lobbyists. Din kienet stqarrija politika, mhux prova tal-motiv. Dak li hu dokumentat jindika qari aktar ristrett: il-Kungress ċaħad dan l-istrument, din il-proċedura u din id-definizzjoni ta’ min jitqies bħala lobbyist. Għadu ma ġiex ittestjat jekk id-179 li opponew kinux jimblukkaw ukoll abbozz ordinarju mfassal aħjar.

Il-mistoqsija tal-€260 miljun

Stimi preċedenti tal-gvern kienu wissew li kienu f’riskju bejn €800 miljun u €1.5 biljun. Il-€260 miljun irrappurtati huma inqas minħabba li l-Kummissjoni għaddet ukoll riformi oħra li tlestew u li kienu inklużi fl-istess pagament, u b’hekk iżolat in-nuqqas fil-qasam tal-lobbying minflok tikkanċella l-pagament kollu (20minutos). Meta l-aħħar irrapportajna dwar il-progress tal-irkupru ta’ Spanja, il-Kummissjoni kienet għadha kemm ħarġet €6.234 biljun marbuta ma’ miri dwar l-akkomodazzjoni, il-kura tas-saħħa u t-trasport (To Brief), u b’hekk il-fondi totali riċevuti laħqu madwar €78 biljun. L-intopp fil-lobbying iseħħ hekk kif Madrid qed tħejji t-talba finali tagħha għal madwar €25.9 biljun marbuta ma’ 148 mira (La Voz de Galicia).

Għadu mhux ċar jekk il-€260 miljun humiex diġà telf definittiv. Skont l-Artikolu 24 tar-regolament tal-RRF, il-Kummissjoni tista’ tissospendi pagament għal miri mhux imwettqa u tagħti lill-pajjiż sitt xhur biex jirranġa l-problema. Huwa biss wara li jagħlaq dan il-perjodu ta’ korrezzjoni li sospensjoni ssir tnaqqis permanenti. S’issa ma dehret pubblikament l-ebda deċiżjoni ta’ implimentazzjoni tal-Kummissjoni li tikkonferma ċ-ċifra ta’ €260 miljun.

X’juru pajjiżi oħra

L-esperjenza tal-UE turi li l-fondi sospiżi ma jintilfux awtomatikament. Il-Bulgarija kellha €214.5 miljun miżmuma minħabba mira kontra l-korruzzjoni li ma twettqitx; wara reviżjoni tal-pjan u azzjoni korrettiva, il-Kummissjoni neħħiet is-sospensjoni (Valutazzjoni tal-Kummissjoni tat-talba għar-raba’ pagament tal-Bulgarija). Il-Portugall kellu madwar €714 miljun iffriżati temporanjament minħabba riformi fis-servizzi professjonali u fil-kura tas-saħħa, u mbagħad irkupra parti minnhom wara li ppreżenta evidenza ġdida (ECO). Ir-Rumanija isservi ta’ twissija: madwar €458.7 miljun spiċċaw bħala tnaqqis definittiv wara li l-miżuri korrettivi fallew (Agerpres).

Spanja xorta tista’ tgħaddi liġi dwar il-lobbying permezz tal-proċedura parlamentari ordinarja. Madankollu, l-iskadenza għat-tlestija tal-RRF skadiet fil-31 ta’ Awwissu, u t-talbiet finali għall-ħlas iridu jitressqu sa tmiem Settembru. Liġi li tgħaddi wara l-iskadenza ma tissodisfax awtomatikament mira li kellha titwettaq qabel. Il-gvern Olandiż qal dan ukoll lill-parlament tiegħu: diffikultà politika interna mhijiex ċirkustanza oġġettiva li tiġġustifika li impenn jinkiteb mill-ġdid (Il-Parlament Olandiż).

Il-mudell aktar profond

Il-vot juri tensjoni strutturali li s-sistema tal-irkupru tal-UE ħolqot madwar il-kontinent. Il-gvernijiet nazzjonali jfasslu l-impenji ta’ riforma u jinnegozjaw mal-Kummissjoni l-piż finanzjarju tagħhom. Il-parlamenti mbagħad jintalbu jgħaddu l-leġiżlazzjoni mwiegħda, xi drabi taħt proċedura ta’ emerġenza, bit-theddida li jekk jirrifjutaw, jintilfu flus tal-UE. Il-poter kostituzzjonali tal-parlament li jgħid le jibqa’ intatt. Iżda l-konsegwenza fiskali ta’ dak il-le tibqa’ hemm.

Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri wissiet li l-verifika tal-miri tista’ tikkonferma li ġie mwettaq dak li kien mitlub mingħajr ma tipprova li r-riforma kisbet ir-riżultat maħsub (Rapport Speċjali 26/2023 tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri). Il-każ ta’ Spanja jqajjem tħassib differenti: mhux jekk ir-riforma ħadmitx, iżda jekk il-metodu tal-Kummissjoni biex tikkalkula l-ammont marbut ma’ riforma li falliet huwiex trasparenti biżżejjed biex jgħaddi minn skrutinju pubbliku. Iċ-ċifra ta’ €260 miljun ħarġet minn metodoloġija li l-Kummissjoni ppubblikat fl-2023 u li tuża fatturi ta’ aġġustament għall-importanza, għall-ambizzjoni u għat-twettiq parzjali. Hija flessibbli biżżejjed biex ma tikkastigax pagament sħiħ għal nuqqas wieħed. Fl-istess ħin, hija opaka biżżejjed biex ebda osservatur estern ma jkun jista’ jirriproduċi l-kalkolu b’mod indipendenti. Din il-lakuna bejn l-infurzar u l-possibbiltà li l-kalkolu jinftiehem hija l-mistoqsija li l-Kummissjoni għadha trid twieġeb — mhux biss lil Spanja, iżda lil kull Stat Membru li qed joqrob lejn tmiem il-programm.