Starship twassal 26 satelliti u ttemm il-missjoni kmieni

Starship ta’ SpaceX ħarġet 26 satellita tal-internet Starlink V3 fl-orbita tad-Dinja fit-28 ta’ Settembru. Kienet l-ewwel darba li r-rokit ġgant ħalla tagħbija fl-orbita biex tibqa’ hemm (ABC News, SpacePolicyOnline). Waħda mill-magni tal-istadju ta’ fuq waqfet waqt it-telgħa, u l-vettura niżlet wara madwar tliet sigħat minflok l-għaxar sigħat ippjanati (WXXI/NPR). Il-vettura ppjanata għan-NASA biex tinżel fuq il-Qamar hija mibnija fuq l-istess vettura, għalhekk dan il-pass għandu importanza ferm akbar mill-internet b’banda wiesgħa.

Għaliex titla’ fl-ispazju mhux l-istess bħal tibqa’ fl-orbita

Li titla’ ’l fuq hija l-parti faċli. Rokit li ma jiċċaqlaqx biżżejjed malajr lejn il-ġenb idur lura ’l isfel, bħal ballun mitfugħ f’għalqa. Vettura spazjali fl-orbita għadha taqa’, iżda timxi lejn il-ġenb tant malajr li l-wiċċ tad-Dinja jitgħawweġ ’il bogħod minn taħtha bl-istess rata li biha tinżel, u għalhekk qatt ma tasal mal-art. Fl-altitudni fil-mira ta’ Starship, hemm bżonn ta’ madwar 7.8 kilometri fis-sekonda (Aviation Week).

It-titjiriet kollha preċedenti ta’ Starship baqgħu apposta fuq trajettorja li kienet se twassalhom lura ’l isfel, anki dawk li vvjaġġaw kważi madwar il-pjaneta kollha. Fit-Titjira 13, il-vettura ħarġet 20 verżjoni tat-test tas-satelliti V3, li kienu mistennija jinħarqu meta jerġgħu jidħlu fl-atmosfera (Space.com). Fit-Titjira 14 kellha żżid l-aħħar spinta fil-veloċità lejn il-ġenb, xi ħaġa li ħadd ma kien ipprova qabel.

Magna waqfet, u s-satelliti nħarġu

Ir-rokit telaq minn Starbase, f’Texas. Fi ftit minuti, il-booster Super Heavy ssepara u mexa lejn inżul ippjanat fil-Golf tal-Messiku. Fl-istadju ta’ fuq, imsejjaħ Ship 41, waħda mis-sitt magni waqfet kmieni; din kienet magna Raptor mibnija biex taħdem fil-vakwu tal-ispazju (CNN). SpaceX ma qalitx għaliex waqfet.

Għall-ewwel, il-kummentaturi ta’ SpaceX qalu li t-tim ma kienx se jikkonferma li l-vettura kienet se tidħol fl-orbita. Imbagħad, madwar 25 minuta wara t-tnedija, il-vettura ħarqet il-magna biex tidħol fl-orbita, u b’hekk kisbet l-aħħar spinta lejn il-ġenb li kellha bżonn biex tibqa’ hemm (Reuters).

Madwar nofs siegħa wara t-tnedija, apparat beda joħroġ is-satelliti wieħed wieħed, u fit-tletin minuta ta’ wara kollha kemm huma, 26 b’kollox, kienu barra mill-vettura (SpacePolicyOnline). SpaceX qalet li stabbiliet kuntatt ma’ kull satellita, u Elon Musk qal li kienu qed jaħdmu kif mistenni (CNN). Dan il-kuntatt jagħti l-ewwel indikazzjoni dwar il-qagħda tas-satelliti. S’issa ħadd ma wera li dawn qed iġorru traffiku tal-klijenti.

Is-satelliti huma parti min-network tal-internet b’banda wiesgħa Starlink ta’ SpaceX stess. Id-daqs ta’ Starship huwa importanti għal dan in-network: il-kumpanija ddiskutiet il-possibbiltà li titla’ sa 60 satellita V3 fuq titjira futura (Aviation Week).

Ritorn kmieni, u r-riforniment tal-fjuwil għad irid jintwera

Il-pjan tat-titjira kien jipprevedi madwar sitt dawriet fuq medda ta’ kważi għaxar sigħat, u jispiċċa fin-Nofsinhar tal-Oċean Paċifiku, fil-punent taċ-Ċilì (WXXI/NPR). Minflok, il-kontrolluri xegħlu l-magna biex joħorġu mill-orbita, u b’hekk naqqsu r-ritmu tal-vettura biex terġa’ tidħol fl-atmosfera. Ship 41 laqtet il-baħar wieqfa, imbagħad inqalbet u splodiet (AP via WRAL). L-ebda wieħed miż-żewġ stadji ma ġie rkuprat biex jerġa’ jintuża.

L-isfida li jmiss hija l-fjuwil. SpaceX trid tagħmel missjoni orbitali itwal din is-sena biex tkejjel kif il-propellanti tagħha, li jinżammu f’temperaturi baxxi ħafna, jisħnu u joħorġu bħala gass waqt li jkunu maħżuna fl-ispazju. Qed tippjana wkoll l-ewwel tentattiv tagħha biex tippompja l-propellant minn vettura għal oħra (SpaceX).

Dan it-trasferiment jinsab fil-qalba tal-pjan Lunar tan-NASA. Starship tonfoq ħafna mill-propellant tagħha biex titla’ sal-orbita, għalhekk il-verżjoni li se tinżel fuq il-Qamar trid timtela mill-ġdid hemmhekk qabel ma tkun tista’ titlaq lejn il-Qamar. L-ispettorat ġenerali tan-NASA ddeskriva depożitu tal-fjuwil li jimtela b’aktar minn għaxar tnedijiet ta’ vetturi tanker qabel ma tkun tista’ titlaq vettura li se tinżel fuq il-Qamar (NASA OIG). SpaceX trid li Starship tibda tintuża regolarment aktar tard fl-2026 (Reuters).

Issa n-NASA qed tippjana li Artemis III tkun test bl-ekwipaġġ fl-orbita tad-Dinja fl-2027, u li l-inżul fuq il-Qamar iseħħ bħala parti minn Artemis IV fl-2028 (NASA). It-Titjira 14 kisbet riżultat ċar fit-triq lejn dik id-data. Starship laħqet l-orbita u ħarġet satelliti reali minkejja li waqfet magna. Imbagħad il-vettura niżlet kmieni, u SpaceX għad trid turi li tista’ tagħmel titjiriet ripetuti u riforniment tal-fjuwil fl-orbita.