Starship tilħaq l-orbita b’magna waħda mitfija

Starship ta’ SpaceX laħqet l-orbita tad-Dinja għall-ewwel darba fit-28 ta’ Settembru u ħarġet 26 satellita Starlink, minkejja li waħda mill-magni tagħha waqfet kmieni waqt it-tlugħ (CNN, SpacePolicyOnline). Il-kontrolluri fuq l-art iddeċidew li jkomplu, iżda temmew it-titjira diversi sigħat qabel ma kien ippjanat. Kull missjoni futura ta’ din il-vettura tiddependi fuq li tasal fl-orbita: mit-tnedija tas-satelliti sa mar-riforniment tal-fjuwil għal vettura tal-inżul fi triqitha lejn il-Qamar.

Għaliex l-orbita hija kruċjali

Li tasal fl-ispazju u li tibqa’ hemm huma żewġ kisbiet differenti. Jekk titfa’ ballun ’il fuq b’forza biżżejjed, jgħaddi minn fuq il-ħajt, iżda mbagħad xorta jaqa’ lura. Vettura spazjali tibqa’ fl-arja billi timxi mal-ġenb tant malajr li, waqt li tkun qed taqa’, il-wiċċ tad-Dinja jitgħawweġ ’il bogħod minn taħtha bl-istess ħeffa. Għadha qed taqa’, iżda ddur mal-pjaneta minflok taqa’ lejha.

L-istadju ta’ fuq ta’ Starship qatt ma kien irnexxielu jagħmel dan. It-titjiriet ta’ prova ta’ qabel spiċċaw fuq trajettorji li ġabu l-vettura lura, u l-pjan għal din it-titjira żied tqabbid ieħor tal-magna fl-ispazju biex titlesta t-telgħa lejn l-orbita (SpacePolicyOnline). Aħseb fih bħala l-aħħar spinta li tibdel tefgħa għolja ħafna f’dawra madwar il-pjaneta.

Id-deċiżjoni li żammet it-titjira għaddejja

Dik l-aħħar spinta kellha tingħata mill-magni tal-vettura stess, u għalhekk dak li ġara waqt it-tlugħ kien importanti. Starship għandha tliet magni Raptor ottimizzati għall-vakwu, mibnija biex jaħdmu fl-arja kważi vojta tal-ispazju. Waħda minnhom waqfet kmieni waqt it-tlugħ (Aerospace America). Aħna rrappurtajna dwar din il-waqfa dakinhar tat-tnedija (To Brief).

Għall-ewwel, il-preżentatur tax-xandira diretta qal li t-tim ma kienx se jimpenja ruħu li jipprova jilħaq l-orbita. Imbagħad il-kontrolluri evalwaw il-magni li kienu għadhom jaħdmu u awtorizzaw il-ħruq tal-magna biex il-vettura tidħol fl-orbita, madwar 25 minuta wara t-tnedija (Reuters). Dan jixbah lil pilota li jitlef magna, jiċċekkja l-oħrajn u jiddeċiedi li l-ajruplan xorta jista’ jasal fid-destinazzjoni tiegħu.

Il-vettura ħarġet is-26 satellita kollha, ħaddmet magna biex toħroġ mill-orbita u niżlet fil-Paċifiku tat-Tramuntana madwar 3 sigħat u 9 minuti wara t-tnedija. Il-pjan kien jitlob titjira ta’ kważi għaxar sigħat u sitt orbiti (NPR). SpaceX qalet li l-ħin fl-orbita nżamm qasir «bħala miżura ta’ kawtela żejda» u għadha ma żvelatx għaliex waqfet il-magna (Aerospace America). L-ebda wieħed miż-żewġ stadji ma kien maħsub biex jiġi rkuprat, għalhekk l-inżul tagħhom fil-baħar kien parti mill-pjan u mhux riżultat ta’ tentattivi ta’ rkupru li fallew.

Dwar is-satelliti wkoll jeħtieġ li naqraw bir-reqqa. SpaceX qalet li stabbiliet kuntatt ma’ kull satellita, u Elon Musk separatament qal li kienu «qed jaħdmu b’mod normali», jiġifieri kif mistenni (SpaceX, Musk fuq X). Dawn huma stqarrijiet tal-kumpanija dwar it-tqegħid tas-satelliti fl-orbita u l-istat inizjali tagħhom. Qabel jibdew iġorru traffiku tal-internet għall-klijenti, is-satelliti mistennija jgħaddu minn kontrolli u jgħollu l-orbiti tagħhom (XenoSpectrum). Ir-rappurtaġġ disponibbli għal dan l-artiklu ma sab l-ebda konferma li bdew jintużaw.

It-triq lejn il-Qamar tgħaddi mir-riforniment

L-interess tan-NASA f’dan kollu huwa reali, għalkemm indirett. L-aġenzija għażlet vettura tal-inżul ibbażata fuq Starship bħala parti mir-ritorn tagħha lejn il-Qamar, u vettura kbira daqshekk tuża ħafna mill-propellant tagħha biex tasal fl-orbita. Biex tivvjaġġa aktar ’il bogħod, jeħtieġ li terġa’ timtela bil-fjuwil fl-ispazju, bħalma ajruplani militari jiltaqgħu ma’ ajruplan tanker biex jimlew il-fjuwil f’nofs it-titjira waqt missjonijiet twal.

L-ammont ta’ fjuwil meħtieġ huwa kbir. F’rapport ta’ Marzu 2026, l-ispettur ġenerali tan-NASA ddeskriva pjan li jeħtieġ aktar minn għaxar tnedijiet ta’ vetturi tanker biex jimtela depożitu tal-fjuwil fl-orbita qabel ma titlaq vettura tal-inżul (NASA OIG). Flight 14 ma ngħaqditx ma’ vettura oħra u ma ttrasferiet l-ebda propellant minn vettura għal oħra. Uriet l-ewwel ħolqa f’din il-katina, għax kull tanker irid jasal fl-orbita qabel ma jkun jista’ jwassal xi ħaġa, u wriet ukoll li dik il-ħolqa baqgħet taħdem minkejja li waqfet magna.

Il-pjan tar-riforniment jiddependi fuq vetturi li jibqgħu fl-orbita għal sigħat jew aktar, jiltaqgħu ma’ xulxin u jgħaddu l-fjuwil minn waħda għall-oħra. Iżda l-iskeda mqassra ta’ din it-titjira waqfet qabel dak l-istadju. Starship wasslet satelliti fl-orbita wara li waqfet waħda mill-magni; din it-titjira mqassra ma wrietx li l-vettura setgħet topera fl-orbita għal żmien twil.