Glaċieri Żvizzeri tilfu 5.5%, taw ilma lix-xmajjar

Meta s-sajf ikun sħun u niexef, ix-xmajjar li jibdew fl-Alpi jiddependu mill-ilma tat-tidwib tal-glaċieri: ilma li niżel bħala borra matul ħafna xtiewi u nħażen bħala silġ. Din is-sena, l-Iżvizzera għamlet użu qawwi minn dik ir-riżerva. Fis-sena glaċjali 2025/26, il-glaċieri tagħha tilfu madwar 5.5% tal-volum tagħhom, jiġifieri madwar 2.5 kilometri kubi ta’ silġ (NZZ), u kważi 20% f’ħames snin (GLAMOS/SLF).

Iċ-ċifri ġejjin minn GLAMOS, in-Netwerk Żvizzeru għall-Monitoraġġ tal-Glaċieri, li jaħdem flimkien mal-ETH Zurich u mal-Universitajiet ta’ Fribourg u Zurich. In-netwerk ippubblikahom permezz tal-Akkademja Żvizzera tax-Xjenzi fl-1 ta’ Ottubru (ETH Zurich). Ma jitkejlux il-glaċieri kollha wieħed wieħed. Ir-riċerkaturi kejlu fid-dettall 23 glaċier ta’ referenza, imbagħad użaw ir-riżultati biex jagħmlu stima għall-madwar 1,300 glaċier li għad fadal fl-Iżvizzera (AFP). Dan jixbah stħarriġ tal-opinjoni li juża kampjun magħżul bir-reqqa biex jagħti stampa ta’ pajjiż sħiħ.

Bħala proporzjon tal-volum tas-silġ, l-2022 biss kienet agħar, b’telf ta’ madwar 6% (PBS/AP). Imma f’kilometri kubi, l-2026 tinsab fit-tielet post, wara l-2022 u l-2003 (NZZ). Iż-żewġ klassifiki jagħmlu sens għax fl-2003 kien hemm aktar silġ, u għalhekk proporzjon iżgħar seta’ xorta jfisser volum akbar. Fuq il-glaċieri nfushom, il-wiċċ niżel b’medja ta’ bejn 2.5 u 4 metri (University of Fribourg).

Depożitu żgħir, imbagħad is-sħana

Aħseb fi glaċier bħal f’kont tat-tfaddil. Il-borra tax-xitwa hi d-depożitu. Jekk biżżejjed minnha tibqa’ sas-sajf, bil-mod il-mod tagħfas u tinbidel f’silġ ġdid.

Ix-xitwa tal-2025/26 kienet fost l-għaxar xtiewi bl-inqas borra fir-rekords tal-osservazzjonijiet (GLAMOS/SLF). Għalhekk, il-glaċieri daħlu fis-sajf b’depożitu żgħir. Il-kopertura tas-silġ tipproteġi wkoll lill-glaċier, għax il-wiċċ ċar tagħha jirrifletti d-dawl tax-xemx, filwaqt li s-silġ skur jassorbih.

Il-kopertura sparixxiet kmieni. Skont ETH Zurich, sa Ġunju kienet diġà mifruda f’irqajja’, u sa Settembru l-borra kienet għebet anki f’madwar 3,500 metru altitudni. Il-livell tal-iffriżar, jiġifieri l-altitudni fejn l-arja tiksaħ għal żero gradi, kien ’il fuq minn 4,000 metru f’76 jum, skont l-istess stqarrija istituzzjonali, imqassma minn EurekAlert. Fi kliem sempliċi, matul ħafna mis-sajf arja mhux tas-soltu sħuna laħqet altitudnijiet għoljin fil-muntanji.

Din ix-xejra f’żewġ stadji taqbel ma’ dak li juru r-rekords Żvizzeri ta’ bosta snin. Studju xjentifiku rivedut minn esperti, ibbażat fuq dejta ta’ kuljum mill-2010 sal-2024, sab li xtiewi b’aktar borra b’mod konsistenti ġabu aktar akkumulazzjoni ta’ borra fuq il-glaċieri, u li sjuf aktar sħan b’mod konsistenti wasslu għal telf akbar ta’ silġ (The Cryosphere). Dan jiddeskrivi x-xejra fit-tul; s’issa għadu ma ġiex stmat kemm mit-telf ta’ din is-sena kien ġej mix-xitwa b’inqas borra u kemm mis-sħana.

Min jibbenefika mit-tidwib, u kemm

Bejn Lulju u Settembru, il-glaċieri ħarġu madwar 2,200 biljun litru ilma mit-tidwib (GLAMOS/SLF). Kemm dan jgħin jiddependi minn fejn tkun tul ix-xmara.

Ir-riċerkaturi studjaw kif 88 baċir idrografiku fl-Iżvizzera, mitmugħa mill-ilma tal-glaċieri, affaċċjaw in-nixfa tal-2022. Sabu li l-ilma addizzjonali mit-tidwib għamel tajjeb għal sa 70% tan-nuqqas ta’ ilma fir-Rhône f’Porte du Scex, iżda għal mhux aktar minn 5% f’Basel, fuq ir-Rhine (Hydrology and Earth System Sciences). Baċir idrografiku jiġbor l-art kollha li minnha l-ilma jiskula lejn punt partikolari fi xmara, bħal lembut. Qrib il-muntanji, il-glaċier jagħti sehem kbir mill-ilma li jinġabar fil-baċir. Sakemm ix-xmara tasal Basel, ikunu ngħaqdu magħha ħafna tributarji oħra, u s-sehem tal-glaċier jonqos.

L-istess studju sab li ħafna mill-ilma mit-tidwib f’dik is-sena ta’ nixfa ġie minn silġ li nħall u ntilef għal dejjem. Fi kliem il-metafora tal-kont tat-tfaddil, l-ilma fix-xmajjar kien ġej mill-kapital, mhux mill-imgħax.

L-istudju qabbel ukoll iż-żewġ sjuf b’sħana kbira. F’żewġ terzi tal-baċiri, fl-2022 wasal inqas ilma mit-tidwib fix-xmajjar milli fl-2003, minkejja li kull metru kwadru ta’ glaċier inħall aktar malajr (Hydrology and Earth System Sciences). L-aktar spjegazzjoni sempliċi hi li kien fadal inqas metri kwadri ta’ silġ biex jinħallu, għalkemm id-differenzi fit-temp bejn iż-żewġ sjuf jinfluwenzaw ukoll dan it-tqabbil.

Il-kejl ta’ din is-sena juri li r-riżerva fil-kont reġgħet naqset. Kemm ilma jieħdu x-xmajjar mit-tidwib tal-glaċieri f’sajf niexef jiddependi minn kemm jgħaddu qrib is-silġ, u r-riżerva li tipprovdi din l-għajnuna qed tonqos wara kull sena bħal dik tal-2026.