Thwaites jista’ jgħolli l-livell tal-baħar 30 millimetru sal-2100

Ħafna mudelli bil-kompjuter tal-Antartika ma jqisux tip wieħed ta’ tidwib: l-ilma baħar inaqqar glaċier minn taħt, f’żoni fejn is-silġ għadu jistrieħ fuq qiegħ il-baħar. Meta studju ġdid inkluda dan il-proċess, il-mudell ipproġetta li l-glaċier ta’ Thwaites, il-ġgant tal-Antartika tal-Punent li hu mlaqqam il-“Glaċier ta’ Jum il-Ġudizzju”, jista’ jżid madwar 30 millimetru mal-livell globali tal-baħar sal-2100, kważi d-doppju tal-medja ta’ 15.2-il millimetru fil-mudelli preċedenti (Nature Communications). Jeħtieġ noqogħdu attenti b’dan it-“doppju”. Il-mudelli preċedenti kienu jvarjaw ħafna minn xulxin, u għalhekk it-tqabbil iqiegħed każ wieħed, ikkalibrat bir-reqqa, mal-punt tan-nofs ta’ firxa mifruxa.

L-istudju, li għadda minn evalwazzjoni minn esperti indipendenti u li twettaq minn Mattia Poinelli, Eric Rignot u kollegi, ġie ppubblikat fit-12 ta’ Ottubru (PubMed). Dan huwa tbassir minn mudell wieħed, u l-aktar evidenza b’saħħitha tiegħu ġejja mit-tqabbil bejn verżjonijiet tal-istess mudell li jinkludu jew iħallu barra t-tidwib moħbi.

Fejn jinqala’ s-silġ

Immaġinaw ċattra tqila miexja ’l isfel fuq rampa għal ġol-għadira. In-naħa ta’ wara għadha tagħfas mar-rampa, waqt li n-naħa ta’ quddiem qiegħda f’wiċċ l-ilma. Il-glakjoloġi jsejħu l-punt ta’ firda bejn it-tnejn il-linja ta’ kuntatt mal-qiegħ, u l-mudelli standard jittrattawha bħala tarf ċar, fejn l-oċean idub is-silġ l-aktar fuq in-naħa li qiegħda f’wiċċ l-ilma.

F’Thwaites, dak it-tarf mhuwiex ċar. Hekk kif il-marea titla’ u tinżel, is-silġ jitgħawweġ u l-ilma baħar jista’ jidħol taħt is-silġ li, f’ċirkostanzi oħra, jibqa’ jistrieħ fuq qiegħ il-baħar. Riċerka preċedenti bir-radar bis-satellita mill-grupp ta’ Rignot irreġistrat it-tgħawwiġ tas-silġ mal-mareat f’żona wiesgħa u kkonkludiet li l-ilma baħar kien miexi taħtu (PNAS). Xi wħud mill-istess riċerkaturi ħadmu fuq iż-żewġ studji, għalhekk dak l-osservazzjoni hija l-bażi li fuqha nbena l-mudell il-ġdid. Mhijiex verifika indipendenti tiegħu.

It-tidwib f’dik iż-żona jraqqa’ s-silġ eżatt fejn dan jaqbad ma’ qiegħ il-baħar. Hekk kif jiddgħajjef dan il-qabda, il-glaċier jista’ jitlef il-kuntatt mal-partijiet għoljin ta’ qiegħ il-baħar li jżommuh lura, u s-silġ warajh jibda jiċċirkola aktar liberament lejn il-baħar. Dan huwa importanti għax il-biċċa l-kbira tal-kontribut ta’ glaċier għal-livell tal-baħar ġej mis-silġ li kien jistrieħ fuq qiegħ il-baħar qabel ma daħal fl-oċean. Is-silġ li diġà qiegħed f’wiċċ l-ilma jixbah kubu tas-silġ f’tazza: fil-biċċa l-kbira, ikun diġà ċċaqlaq ammont ta’ ilma li jiżen daqsu.

L-ittestjar tal-mudell fuq il-passat

Qabel ma ħarsu ’l quddiem, ir-riċerkaturi ċċekkjaw jekk il-mudell setax jirriproduċi dak li kienu diġà rreġistraw is-satelliti bejn l-1996 u l-2023. Kull simulazzjoni ġiet evalwata skont il-veloċità osservata tas-silġ, it-tnaqqis fil-ħxuna tiegħu u l-pożizzjoni tal-linja ta’ kuntatt mal-qiegħ (Research Square). Huwa ferm aktar diffiċli li mudell jaqbel mat-tlieta f’daqqa milli ma’ wieħed biss. Mudell tat-temp jiffaċċja l-istess prova meta jrid jirriproduċi flimkien it-temperatura, ir-riħ u x-xita tal-jum ta’ qabel.

Il-verżjonijiet li kienu jinkludu żona wiesgħa ta’ tidwib qablu aħjar ma’ dak li kien ġara milli dawk li ma kinux jinkluduha. Imbagħad, ir-riċerkaturi ħaddmu ż-żewġ verżjonijiet biex jagħmlu tbassir, filwaqt li żammew il-klima fil-medja tal-1996–2023. Mingħajr dik iż-żona, Thwaites iżid 8.3 millimetru sal-2100. B’żona wiesgħa diversi kilometri, iżid 30.1 ± 5.7 millimetru; is-sinjal plus-or-minus jindika l-firxa ta’ inċertezza madwar il-valur ċentrali (Nature Communications). Iż-żamma tal-klima stabbli hija intenzjonata. B’hekk jiġi iżolat l-effett tal-proċess ta’ tidwib nieqes, minflok ma jsir tbassir dwar kemm se jisħon malajr l-oċean.

Xi jfisser għall-kosti tal-Ewropa

Iċ-ċifra għal Thwaites hija s-sehem ta’ glaċier wieħed fil-medja globali, mhux iż-żieda li se tara xi kosta partikolari. Il-livelli lokali tal-baħar jiddependu wkoll minn jekk l-art tkunx qiegħda togħla jew tegħreq, u mill-kundizzjonijiet reġjonali tal-oċean (NASA). Għall-Ewropa, ir-riskju jinħass permezz taż-żieda fil-livell tal-baħar ikkawżata mill-maltempati u mill-mareat għoljin. Mingħajr difiżi aktar b’saħħithom, l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent tistenna li ż-żieda fil-livell tal-baħar tagħmel ħafna aktar frekwenti l-livelli estremi tal-ilma kostali tul parti kbira mill-kosta tal-kontinent (EEA).

L-aktar sejbiet ċari tal-istudju joħorġu mit-tqabbil bejn is-simulazzjonijiet tiegħu stess. Il-glaċier huwa l-istess, u l-klima tinżamm stabbli bl-istess mod fit-tnejn. Meta l-mudell jippermetti lill-oċean idub is-silġ li għadu jistrieħ fuq qiegħ il-baħar, jaqbel aħjar mal-passat reċenti u jipproġetta kontribut ferm akbar għaż-żieda fil-livell tal-baħar. Dan jagħti raġuni konkreta lill-ħafna mudelli tal-folji tas-silġ li jħallu barra dik iż-żona biex jinkluduha.