Il-kontroll ta’ Trump fuq Greenland bla ftehim

Donald Trump ħabbar fit-18 ta’ Settembru li l-Istati Uniti kienu kisbu “kontroll permanenti fuq is-sigurtà u l-ħtiġijiet l-oħra kollha” fi Greenland (Politico). Id-Danimarka u Greenland qalu li kien intlaħaq ftehim politiku, iżda li kien għad m’hemm l-ebda test vinkolanti. Huwa mistenni li jsir iffirmar waqt l-Assemblea Ġenerali tan-NU, u mbagħad isiru votazzjonijiet parlamentari f’Kopenħagen u Nuuk (Reuters). Erbat ijiem wara, l-ebda test iffirmat jew termini legalment vinkolanti ma ġew ippubblikati. Il-mistoqsija hija jekk Washington kisbitx verament setgħat li ma kellhiex diġà.

Dak li Washington diġà għandha

It-tweġiba tibda bil-ftehim ta’ difiża bejn l-Istati Uniti u d-Danimarka tal-1951, innegozjat fil-qafas tan-NATO. Dak it-trattat diġà jagħti lill-Istati Uniti awtorità militari wiesgħa fi Greenland: id-dritt li tibni u tħaddem faċilitajiet, tqiegħed truppi u tagħmir, tikkontrolla l-inżul u l-iżbark, u tiċċaqlaq liberament madwar il-gżira bl-art, bil-baħar u bl-ajru (US Government treaty scan, Avalon Project). Il-ftehim jibqa’ fis-seħħ sakemm jibqa’ fis-seħħ it-trattat fundatur tan-NATO. Aġġornament tal-2004 żied drittijiet ta’ konsultazzjoni għall-gvern ta’ Greenland, iżda ħalla aċċess ewlieni tal-Istati Uniti intatt (US State Department).

Peter Viggo Jakobsen, riċerkatur fl-Akkademja tad-Difiża Daniża, ippreżenta l-aktar qari ċar: it-tħabbira ma dehritx li biddlet sostanzjalment id-drittijiet militari tal-Istati Uniti, għax il-qafas eżistenti diġà kien jipprovdi spazju operattiv wiesa’ ħafna (Ilta-Sanomat). Ħafna mit-tnaqqis fil-preżenza tal-Istati Uniti wara l-Gwerra Bierda kien għażla ta’ Washington stess, mhux restrizzjoni Daniża.

Dak li issa qed isostni Trump — u dak li jonqos

Skont uffiċjal tal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin tal-Istati Uniti li ma ngħatax ismu, it-termini l-ġodda rrappurtati jinkludu awtorità tal-Istati Uniti mingħajr data ta’ tmiem speċifikata, is-setgħa li timblokka bażijiet u truppi tal-avversarji, u vuċi dwar investiment barrani sensittiv (NBC News). Trump żied jgħid li attività minn pajjiżi li mhumiex membri tan-NATO ma setgħetx isseħħ mingħajr approvazzjoni bil-miktub mill-Istati Uniti. Dak ir-rakkont uniku u mhux ivverifikat minn uffiċjal huwa l-unika deskrizzjoni ta’ x’fih il-ftehim.

Jekk dawn l-informazzjonijiet huma korretti, dawn id-dispożizzjonijiet imorru lil hinn mill-qafas tal-1951 f’aspett kruċjali wieħed: jestendu l-awtorità tal-Istati Uniti minn operazzjonijiet militari għar-relazzjonijiet ekonomiċi ta’ Greenland. It-trattat eżistenti jirregola ż-żoni tad-difiża. Setgħa tal-Istati Uniti li timblokka investiment barrani tidħol f’oqsma li Greenland tmexxi hi stess, inklużi r-riżorsi minerali u l-infrastruttura.

L-ebda klawżola operattiva ma ġiet ippubblikata biex tikkonferma xi waħda minn dawn l-affarijiet.

Min jiddeċiedi

Il-Prim Ministru Daniż Mette Frederiksen u l-Prim Ministru ta’ Greenland Jens-Frederik Nielsen it-tnejn sostnew li l-arranġament jippreżerva s-sovranità Daniża u l-awtodeterminazzjoni ta’ Greenland (The Guardian, Reuters). Biex dawn l-assigurazzjonijiet isiru liġi hemm bżonn żewġ approvazzjonijiet distinti. Skont il-Kostituzzjoni Daniża, trattati li joħolqu obbligi jew jeħtieġu nfiq iridu l-kunsens tal-Folketing (il-parlament tad-Danimarka) (Danish Constitution). L-Att tal-2009 dwar l-Awtonomija ta’ Greenland iżomm id-difiża f’idejn Kopenħagen, iżda jeħtieġ li Greenland tkun “involuta” fi kwistjonijiet tal-politika barranija li jolqtuha b’mod partikolari (Greenland Self-Government Act).

Il-pożizzjoni ta’ Greenland mhijiex veto formali fuq it-trattat innifsu. Iżda jekk il-ftehim jolqot id-drittijiet minerali, ir-regolamentazzjoni ambjentali jew l-ippjanar tal-infrastruttura, dawn huma oqsma li Greenland diġà tmexxi taħt awtorità devoluta. Kopenħagen ma tistax tiffirmahom lil hinn mingħajr il-kunsens ta’ Greenland.

Xi jfisser dan għall-Ewropa

Ġimagħtejn qabel it-tħabbira ta’ Trump, il-President tal-Kummissjoni Ursula von der Leyen żaret Nuuk b’pakkett ta’ €200 miljun għall-infrastruttura, il-konnettività u l-materja prima kritika (EU Sustainable Energy Week, EU Perspectives). Brussell qed tibni sħubijiet li jistgħu jagħtuha influwenza fuq ir-riżorsi tal-Artiku u l-ktajjen tal-provvista. Greenland ħarġet mill-Komunità Ewropea fl-1985, iżda l-UE tiffinanzja l-gżira permezz tal-qafas tagħha għat-territorji extra-Ewropej, u l-Groenlandiżi għandhom in-nazzjonalità Daniża.

L-interess Ewropew huwa limitat iżda konkret. Jekk il-ftehim mhux ippubblikat jagħti lil Washington is-setgħa li tiskrinja jew timblokka investiment fi Greenland, dan jista’ jillimita proġetti ffinanzjati mill-UE u kumpaniji Ewropej li joperaw f’oqsma li inkella huma taħt il-kontroll ta’ Greenland. Dik hija l-klawżola li t-test irid iwieġeb dwarha — u ħadd barra mill-kamra tan-negozjati ma raha.

L-ebda strument ippubblikat ma jagħti lil Washington kontroll permanenti fi Greenland. Jista’ jeżisti abbozz kunfidenzjali, iżda t-tliet gvernijiet issa għandhom jagħtu lill-pubbliku l-klawżoli li jistabbilixxu x’inbidel u min jista’ jimblokkah.