Trump jipproponi tranżitu tal-gass Russu minkejja l-liġi tal-UE

L-emissarji ta’ Donald Trump, Steve Witkoff u Jared Kushner, ħeġġew lill-Ukrajna tikkunsidra li terġa’ tħaddem il-pajpijiet li darba kienu jġorru l-gass Russu lejn l-Ewropa, bħala inċentiv fi ftehim biex tintemm il-gwerra, irrapporta The New York Times. L-UE diġà għamlet liġi li ttemm dan il-kummerċ. Kuntratti ġodda għall-gass Russu huma pprojbiti, u dawk eżistenti għandhom skeda fissa li fi tmiemha jiskadu. Washington jista’ jqiegħed l-idea fuq il-mejda, iżda l-istituzzjonijiet Ewropej biss jiddeċiedu jekk xi ħadd fl-Ewropa jistax jixtri dak il-gass.

The New York Times jiddependi fuq sorsi bla isem li huma familjari mat-taħditiet. Dawn jiddeskrivu konversazzjonijiet ma’ Volodymyr Zelensky fi Kyiv f’Settembru, u ma’ uffiċjali Ukreni u Ewropej f’Miami fil-bidu ta’ Ottubru (New York Times). Ir-rapport ma jsemmix kwantità, pajpijiet partikolari, xerrej jew skeda.

Ir-reazzjonijiet uffiċjali baqgħu vagi. Il-White House qalet biss li kienet qed tfassal pjan għall-paċi b’inċentivi ekonomiċi għaż-żewġ naħat, filwaqt li l-kelliem tal-Kremlin Dmitry Peskov qal li kooperazzjoni mġedda fil-qasam tal-enerġija tkun tajba għar-Russja u possibbilment għall-Ewropa (New York Times). Skont l-istess rapport, uffiċjali Ewropej irreaġixxew b’mod negattiv.

Ix-xandar Ġermaniż n-tv irrapporta li l-konsulent dwar is-sigurtà tal-Kanċillier Friedrich Merz ikkritika l-idea bl-aħrax. Dan huwa rakkont tat-taħditiet. Berlin ma ppubblika l-ebda pożizzjoni.

La Zelensky u lanqas il-Kummissjoni Ewropea ma taw tweġiba uffiċjali li tista’ tiġi attribwita lilhom. Il-proposta ssegwi s-sospensjoni minn Trump ta’ sanzjonijiet ġodda tal-Istati Uniti fuq id-dħul Russu mill-enerġija, ftit qabel ma kellhom jidħlu fis-seħħ (To Brief).

Il-liġi li diġà teżisti

Ir-regola fil-prattika hija sempliċi. L-Ewropa ma tistax tiffirma ftehimiet ġodda għall-gass Russu, kemm jekk jasal bil-pajpijiet kif ukoll jekk jinġarr bil-baħar bħala gass naturali likwifikat. Il-ftehimiet eżistenti għandhom data ta’ skadenza. Ir-Regolament (UE) 2026/261 ilu japplika direttament fl-Istati Membri kollha mit-3 ta’ Frar. Il-kuntratti ffirmati wara s-17 ta’ Ġunju 2025 ma għandhom l-ebda perjodu ta’ tranżizzjoni, u l-aħħar kuntratti fit-tul għall-gass bil-pajpijiet jiskadu fit-30 ta’ Settembru 2027 (EUR-Lex).

Għalhekk, għad hemm xi gass Russu li jasal legalment. Kuntratti antiki wasslu 36 biljun metru kubu fl-2025, jiġifieri 12% tal-importazzjonijiet tal-gass tal-UE, l-aktar permezz tal-pajp TurkStream lejn ix-Xlokk tal-Ewropa (Kummissjoni Ewropea). Dawn il-kuntratti qed jintemmu. Kwalunkwe gass addizzjonali offrut fi ftehim għall-paċi jkun jeħtieġ kuntratti ġodda, u dawk huma proprju l-kuntratti li l-liġi tipprojbixxi.

Biex tinbidel din is-sitwazzjoni jkunu meħtieġa tliet istituzzjonijiet. Il-Kummissjoni, l-organu eżekuttiv tal-UE, ikollha tipproponi emenda. Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-UE, fejn jivvutaw il-gvernijiet nazzjonali, ikollhom it-tnejn japprovawha.

Din is-sena t-tnejn ivvutaw favur il-projbizzjoni. F’Jannar, 24-il gvern appoġġawha, l-Ungerija u s-Slovakkja vvutaw kontriha, u l-Bulgarija astjeniet (Kunsill tal-UE). Il-votazzjoni saret b’maġġoranza kwalifikata, li fiha l-ebda gvern waħdu ma jista’ jimblokka deċiżjoni, u għalhekk iż-żewġ gvernijiet li oġġezzjonaw ma setgħux iwaqqfuha. Il-Parlament approva l-projbizzjoni b’500 vot kontra 120 (Parlament Ewropew).

Il-liġi tħalli fetħa dejqa waħda. Waqt emerġenza ddikjarata fil-provvista tal-gass, il-Kummissjoni tista’ tissospendi l-projbizzjoni għal perjodi ta’ mhux aktar minn erba’ ġimgħat kull darba, u għal kuntratti għal żmien qasir biss (EUR-Lex). Din id-dispożizzjoni hija maħsuba għal kriżi fil-provvista. Importazzjonijiet kontinwi previsti fi ftehim għall-paċi ma jaqgħux taħt it-termini tagħha.

Min fil-fatt jixtrih

Il-ftuħ mill-ġdid tal-pajpijiet ikun jeħtieġ ukoll xerrej, u l-klijenti Ewropej li kellhom qabel telqu minn dan is-suq. Il-kumpanija Awstrijaka tal-enerġija OMV temmet il-kuntratt tagħha għall-provvista ma’ Gazprom Export f’Diċembru 2024, għalkemm il-ftehim oriġinarjament kellu jibqa’ fis-seħħ sal-2040 (OMV).

Għalhekk, biex terġa’ tibda l-provvista jkun hemm bżonn ta’ ftehim għall-provvista mar-Russja, ftehim ta’ tranżitu ma’ Kyiv, spazju riservat fil-pajpijiet, u kumpanija Ewropea lesta tiffirma. Dik il-kumpanija tkun qed tiffirma t-tip ta’ kuntratt ġdid li r-regolament jipprojbixxi.

L-ispejjeż u l-benefiċċji ma jinqasmux indaqs. Kyiv tista’ taqla’ miżati ta’ tranżitu, u Moska terġa’ tikseb dħul mill-esportazzjoni. L-Ewropa terġa’ tidħol f’dipendenza li qattgħet snin u flus tipprova teħles minnha. Ir-regolatur Ġermaniż tan-netwerks iddokumenta kif ir-Russja naqqset il-kunsinni minn Nord Stream f’diversi stadji matul l-2022, qabel ma waqqfithom għal kollox (Bundesnetzagentur).

Kif ġie rrappurtat, din hija idea Amerikana għan-negozjati mingħajr xerrej Ewropew imsemmi jew pjan biex tinbidel il-liġi tal-UE. Is-setgħa li jagħmluha realtà tinsab f’idejn il-Kummissjoni, il-Parlament u l-Kunsill tal-UE, u s’issa ebda waħda minn dawn l-istituzzjonijiet ma talbet li tużaha.