Il-liġi tal-iskejjel Ukrena tiftaħ 17-il kapitlu tal-UE

L-Ukrajna u l-Moldova fetħu 17-il kapitolu ġdid fin-negozjati tagħhom għas-sħubija fl-UE fit-13 ta’ Ottubru (Kunsill). Il-jum ta’ qabel, il-parlament tal-Ukrajna għadda l-liġi dwar l-iskejjel tal-minoranzi li kienet talbet l-Ungerija, u wara l-Ministru għall-Affarijiet Barranin tagħha qalet li Budapest setgħet tagħti l-kunsens tagħha (Rada, Telex). Din is-sekwenza turi x’jista’ jikseb gvern wieħed meta kull pass fit-tkabbir tal-UE jeħtieġ il-qbil tal-Istati Membri kollha.

X’infetaħ fil-fatt

Il-ftuħ tal-kapitoli ma jfissirx sħubija. In-negozjati huma organizzati f’sitt raggruppamenti ta’ kapitoli relatati. Iż-żewġ raggruppamenti li nfetħu din il-ġimgħa jkopru r-regoli tas-suq uniku tal-Ewropa, is-suq komuni tagħha għall-oġġetti, is-servizzi, il-ħaddiema u l-kapital. Issa kull pajjiż fetaħ erbgħa mis-sitt raggruppamenti (Kunsill).

Meta jinfetaħ raggruppament, il-gvernijiet tal-UE jistabbilixxu bil-miktub il-kriterji li pajjiż kandidat irid jissodisfa qabel ma jingħalaq xi kapitolu fih. Għall-Ukrajna, kriterju wieħed huwa kontroll infurzabbli fuq l-għajnuna mill-Istat. Fi kliem sempliċi, l-Ukrajna teħtieġ awtorità li tista’ twaqqaf il-flus pubbliċi milli jsostnu kumpaniji favoriti u jagħtuhom vantaġġ fuq kompetituri oħra fis-suq (Pożizzjoni dwar ir-raggruppament 2).

L-ebda wieħed miż-żewġ pajjiżi ma ngħata data għas-sħubija. Din tasal biss bi trattat ta’ adeżjoni li kull Stat Membru jrid japprova u jirratifika (Artikolu 49 TUE).

Il-prezz tal-qbil tal-Ungerija

Ilment l-Ungerija jmur lura għall-bidliet li għamlet l-Ukrajna fil-liġi dwar l-edukazzjoni fl-2017. Il-Kummissjoni ta’ Venezja, il-kumitat ta’ esperti tal-liġi kostituzzjonali tal-Kunsill tal-Ewropa, dak iż-żmien talbet lil Kyiv jerġa’ jsib bilanċ fihom (Kummissjoni ta’ Venezja). Budapest irrifjutat tappoġġa l-pass ta’ din il-ġimgħa sakemm l-Ukrajna tgħaddi liġi li ssaħħaħ il-garanziji għall-edukazzjoni fl-ilsna tal-minoranzi.

Ir-Rada, il-parlament tal-Ukrajna, għaddiet l-abbozz ta’ liġi Nru 16119 fit-12 ta’ Ottubru b’266 vot (Rada). Wara, il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Anita Orbán qalet li l-Ungerija setgħet tagħti l-kunsens tagħha. Wegħdet ukoll li tissorvelja l-implimentazzjoni flimkien ma’ gruppi ta’ minoranzi fit-Transkarpatja, ir-reġjun fil-Punent tal-Ukrajna fejn tgħix il-biċċa l-kbira tal-Ungeriżi tal-Ukrajna (Telex). Dakinhar stess, l-Istati Membri qablu dwar il-pożizzjonijiet bil-miktub tal-UE għan-negozjati (Pożizzjoni dwar ir-raggruppament 3, To Brief).

L-istess liġi tkopri wkoll lil dawk li jitkellmu bir-Rumen, u Bukarest għad għandha x’tgħid dwarha. Il-President Nicușor Dan laqa’ l-kliem il-ġdid, iżda qal li r-Rumanija se tkompli taħdem biex it-tfal ikunu jistgħu jistudjaw bir-Rumen sal-aħħar tal-iskola sekondarja (Aradon).

Il-Moldova mxiet ’il quddiem fl-istess jum

Il-Moldova ma kellha x’taqsam xejn mat-tilwima dwar l-iskejjel. Tinnegozja fuq il-pożizzjonijiet tagħha stess, u fil-prinċipju dan ifisser li tiġi ġġudikata skont dak li tkun wettqet hi stess. Madankollu, fetħet l-istess raggruppamenti bħall-Ukrajna fl-istess jum, f’konferenza separata (Kunsill).

Ir-rekord pubbliku juri li ż-żewġ fajls mexxew ’il quddiem flimkien. Ma jurix li xi ħadd żamm lill-Moldova lura biex jistenna lil Kyiv. Jekk din ir-rabta tkompli, madankollu, veto mmirat lejn l-Ukrajna jżomm lill-Moldova milli timxi ’l quddiem ukoll.

Il-Kummissjoni trid tneħħi l-possibbiltà li pajjiż wieħed iwaqqaf il-proċess f’nofs triq. Fis-6 ta’ Ottubru pproponiet votazzjoni b’maġġoranza kwalifikata għal passi intermedji bħall-ftuħ tar-raggruppamenti, filwaqt li żżomm l-unanimità għall-ammissjoni finali (Kummissjoni). Jekk tiġi adottata, l-Ungerija waħedha ma tkunx tista’ tibblokka pass bħal dak ta’ din il-ġimgħa. Minflok, deċiżjoni tkun teħtieġ mill-inqas 15 mis-27 gvern li jirrappreżentaw 65% tal-popolazzjoni tal-UE (Trattat tal-UE).

Il-proposta tal-Kummissjoni waħedha ma tbiddel xejn. Il-gvernijiet tal-Istati Membri jkollhom jadottawha, u għalhekk il-kapitali li llum għandhom il-veto jkollhom vuċi fid-deċiżjoni li jċeduh. Il-proposta ma kellha ebda sehem fid-deċiżjonijiet ta’ din il-ġimgħa.

L-Ungerija mhix l-unika waħda li tuża kundizzjonijiet bħal dawn. Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin tal-Greċja, Giorgos Gerapetritis, rabat il-progress ulterjuri tal-Albanija ma’ garanziji ċari dwar it-titoli tal-proprjetà tal-minoranza Griega hemmhekk (Ministeru għall-Affarijiet Barranin tal-Greċja).

Budapest indikat liġi, il-parlament ta’ Kyiv għaddieha, u l-għada n-negozjati għamlu pass ’il quddiem. Kapitali waħda għamlet parti mill-aġenda leġiżlattiva ta’ pajjiż kandidat il-prezz ta’ pass proċedurali, u kisbet dak li talbet. Madankollu, il-kunsens tal-Ungerija jkopri dan il-pass biss. Żewġ raggruppamenti għadhom mhux miftuħa, fosthom dawk li jkopru l-agrikoltura u l-fondi ta’ koeżjoni (Kunsill). Sakemm il-gvernijiet ma jadottawx il-bidla fil-votazzjoni proposta mill-Kummissjoni, biex jinfetħu jkun hemm bżonn mill-ġdid il-qbil tal-kapitali kollha, inkluża Budapest.