Id-diżil Amerikan jibqa’ jasal; il-G7 ma jiċċarax

Donald Trump qal fit-2 ta’ Ottubru li l-Istati Uniti ma kinitx se tirrestrinġi l-esportazzjonijiet tad-diżil (The Journal). B’hekk tibqa’ miftuħa rotta ta’ provvista li l-Ewropa tiddependi ħafna fuqha. Fl-istess jum, il-mexxejja tal-G7 wiegħdu rilaxx ta’ emerġenza ta’ żejt u fjuwil, mingħajr ma qalu kemm minnu kien se jkun diżil.

“M’aħniex se nipprojbixxu l-esportazzjoni,” qal Trump lill-ġurnalisti fil-White House (The Journal). Fit-30 ta’ Settembru kien qal li “qed jaħseb dwarha” (CNBC). Qatt ma ffirma projbizzjoni, għalhekk Trump irtira theddida, mhux ordni.

Skont Reuters, uffiċjali Amerikani kienu talbu lil Franza u lill-Ġermanja jirrilaxxaw l-istokks tad-diżil tagħhom, inkella jiffaċċjaw restrizzjonijiet fuq l-esportazzjonijiet Amerikani, u l-Ewropa kienet qed tikkunsidra rilaxx ġdid bi tweġiba (SRN News). Sors wieħed iddeskriva t-talba bħala rilaxx ta’ 120 miljun barmil ta’ diżil Ewropew fuq sitt xhur (MarketScreener). Fid-dawl ta’ dan ir-rakkont, it-theddida ta’ restrizzjonijiet fuq l-esportazzjoni tidher bħala mezz ta’ pressjoni fuq l-istokks Ewropej.

Ir-raġuni li ta Washington kienet waħda domestika. Is-Segretarju għall-Enerġija Chris Wright sostna li l-Istati Uniti kellha bżonn aktar diżil qabel il-ħsad u l-istaġun tat-tisħin (MarketScreener).

X’wiegħed il-G7, u x’ħalla barra

Il-ftehim tal-G7 ma jispeċifikax impenn dwar id-diżil li jista’ jitqabbel ma’ dik it-talba. Il-mexxejja qablu li jikkoordinaw rilaxx ta’ sa 100 miljun barmil ta’ żejt u fjuwil fuq erba’ xhur (Élysée). Irrapportajna dwar il-ftehim meta tħabbar (To Brief).

L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (IEA, il-korp tal-pajjiżi b’ekonomiji avvanzati li jamministra l-ħażniet taż-żejt ta’ emerġenza) se tikkoordina r-rilaxx. Il-mexxejja wiegħdu li se jkun hemm sehem “sostanzjali” ta’ diżil fl-ewwel 20 jum, u qablu li ma jimponux restrizzjonijiet fuq l-esportazzjonijiet bejniethom (dikjarazzjoni tal-G7).

Iċ-ċifra ewlenija tgħaqqad iż-żejt mhux raffinat ma’ fjuwils lesti għall-użu. Ma tisseparax dawn il-kategoriji, ma tgħidx kemm kien se jirrilaxxa kull pajjiż, u lanqas ma tispeċifika d-destinazzjonijiet. Id-distinzjoni hija importanti għaliex iż-żejt mhux raffinat irid jgħaddi minn raffinerija qabel ma jsir diżil, u f’Marzu l-IEA wissiet li l-kapaċità tar-raffinar mhux dejjem tista’ tiżdied malajr daqs il-provvista taż-żejt mhux raffinat (IEA).

Lanqas il-btieti kollha ma huma bilfors ġodda. It-test ta’ Ottubru ma jgħidx jekk it-total jinkludix btieti li kien għad fadal minn rilaxx akbar li l-membri tal-IEA wiegħdu f’Marzu (RTÉ). L-offerta Olandiża tad-diżil u l-petrol tat-2 ta’ Ottubru, pereżempju, taqa’ taħt dik il-wegħda ta’ Marzu (gvern Olandiż). Il-ħruġ ta’ barmil aktar kmieni jgħin, iżda ma jżidx il-provvista totali.

Min kien espost għar-riskju, u kif irreaġixxa s-suq

L-Ewropa tixtri ħafna mid-diżil lest għall-użu. Fl-ewwel nofs tal-2026, l-importazzjonijiet koprew 46% tad-domanda Ewropea, u l-Istati Uniti pprovdiet 40% minn dawk l-importazzjonijiet (BNP Paribas). Kieku waqfu l-esportazzjonijiet Amerikani, it-trasportaturi, il-bdiewa, il-bennejja u s-sewwieqa ta’ vetturi bid-diżil kienu jikkompetu għal kunsinni minn raffineriji oħra.

In-negozjanti rreaġixxew malajr. Il-prezzijiet tal-kuntratti futuri tad-diżil fl-Ewropa (kuntratti għall-kunsinna tal-fjuwil f’data aktar tard) niżlu b’madwar $83 kull tunnellata, jew 5.75%, waqt li fit-2 ta’ Ottubru kienu għaddejjin it-taħditiet (The Jakarta Post). L-aħbar dwar ir-riżervi u l-irtirar tat-theddida minn Trump waslu fl-istess ħin, għalhekk ma jistax jiġi stabbilit kemm mit-tnaqqis kien dovut għal kull wieħed minnhom. It-tnaqqis juri s-serħan li ġab l-irtirar tat-theddida; l-ispiża ta’ projbizzjoni vera qatt ma ġiet ittestjata.

Il-prezzijiet tal-fjuwil fil-pompa jinbidlu aktar bil-mod. Bejn il-kwotazzjoni ta’ kuntratt futur u l-prezz ta’ litru fil-pompa jidħlu t-taxxi, l-ispejjeż tat-trasport, il-marġnijiet tal-bejjiegħa bl-imnut u l-fjuwil mixtri bi prezzijiet preċedenti. Il-Kummissjoni Ewropea tiddeskrivi l-provvista tad-diżil fl-UE bħala stabbli, iżda tgħid li l-prezzijiet huma għoljin f’suq dinji bi provvista ristretta (Kummissjoni Ewropea). Għaldaqstant, din hija problema ta’ kemm jistgħu jifilħu jħallsu l-utenti tad-diżil, mhux ta’ nuqqas fiżiku ta’ fjuwil.

Mill-evidenza toħroġ konklużjoni ċara. Washington żamm l-esportazzjonijiet tad-diżil tal-Istati Uniti għaddejjin, u dan huwa l-benefiċċju li l-Ewropa tista’ tkejjel illum. L-ammont ta’ diżil addizzjonali li se jiġi pprovdut mill-wegħda dwar ir-riżervi tal-G7 għadu mhux kwantifikat. Sakemm il-gvernijiet membri ma jippubblikawx kemm mill-btieti huma provvista ġdida u kemm minnhom huma diżil, is-sewwieqa u t-trasportaturi ma jistgħux ikunu jafu kemm il-ftehim se jtaffi l-ispiża li jħallsu.