L-Istati Uniti jitolbu 120 miljun barmil diesel Ewropew

L-Istati Uniti talbet lil Franza u lill-Ġermanja jirrilaxxaw il-ħażniet ta’ emerġenza tad-diżil jew inkella jistgħu jiffaċċjaw restrizzjoni fuq l-esportazzjonijiet Amerikani tad-diżil. Sors wieħed qal li t-talba lill-UE kollha kienet għal 120 miljun barmil fuq sitt xhur (Reuters). Il-bejgħ tal-fjuwil maħżun issa jista’ jnaqqas il-prezzijiet, iżda l-Ewropa jkollha inqas protezzjoni jekk aktar ’il quddiem tinqata’ l-provvista. S’issa ma ntlaħaq l-ebda qbil dwar ir-rilaxx jew il-projbizzjoni.

Talba b’theddida magħha

Washington qed tippreżenta t-talba bħala qsim tal-piż. Is-Segretarju tat-Teżor Scott Bessent qal li l-Istati Uniti kienet wettqet sehemha f’rilaxx ikkoordinat tal-ħażniet f’Marzu, u li l-alleati issa kellhom iwettqu l-impenji tagħhom. Is-Segretarju għall-Enerġija Chris Wright qal li aktar diżil jgħin qabel il-ħsad u l-istaġun tat-tisħin fix-xitwa (Reuters).

It-theddida għadha inqas ċerta mit-talba. Donald Trump appoġġa l-idea li tiġi kkunsidrata projbizzjoni temporanja fuq l-esportazzjoni, iżda staqsa wkoll jekk din tgħollix il-prezzijiet tal-petrol fl-Istati Uniti. Wright wissa kontra projbizzjoni ġenerali (Washington Post). Għadha ma nħarġet l-ebda ordni biex tidħol fis-seħħ projbizzjoni.

Madankollu, l-Ewropa għandha għaliex tieħu t-theddida bis-serjetà. Ċifra ta’ Awwissu turi li l-Istati Uniti kienet tipprovdi madwar nofs l-importazzjonijiet tad-diżil tal-UE (Euronews). Jekk titlef fornitur daqshekk kbir, ix-xerrejja Ewropej ikollhom jikkompetu għal kunsinni minn bnadi oħra.

Kemm tista’ tkun l-ispiża jiddependi fuq mudell, mhux fuq tbassir. Oxford Economics użat mudell biex tistma l-prezzijiet bl-ingrossa tad-diżil fl-Ewropa — jiġifieri l-prezzijiet li jitolbu r-raffineriji u n-negozjanti qabel ma l-fjuwil jasal fil-pompa — u sabet li jistgħu jkunu 40–50% ogħla jekk tidħol fis-seħħ projbizzjoni sħiħa. Dan l-agħar xenarju jgħin jispjega għaliex il-Kummissarju tal-UE għall-Kummerċ, Maroš Šefčovič, wissa li r-restrizzjonijiet tal-Istati Uniti jagħmlu ħsara lill-ekonomija tal-Ewropa (Euronews).

Min iżomm il-fjuwil

Brussell m’għandhiex it-tankijiet tad-diżil tagħha stess. Kull Stat Membru jżomm il-ħażniet ta’ emerġenza tiegħu, jew permezz ta’ aġenziji pubbliċi jew permezz ta’ kumpaniji taż-żejt obbligati jżommuhom. Kull gvern jirrilaxxahom skont il-liġi tiegħu (Direttiva tal-UE dwar il-ħażniet). Għalhekk il-pressjoni tal-Istati Uniti qed timmira lejn Pariġi u Berlin, mhux lejn il-Kummissjoni.

Ir-rilaxx ikun kbir. Skont CGTN, li ċċitat ċifri bbażati fuq l-Eurostat minn Mejju 2025, dak iż-żmien il-ħażniet ta’ emerġenza tad-diżil u tal-gasoil fl-UE kienu jammontaw għal madwar 39 miljun tunnellata. Skont l-istima ta’ CGTN, ir-rilaxx mitlub ta’ madwar 16-il miljun tunnellata jkun jammonta għal madwar 41% tat-total (CGTN). Dawk iċ-ċifri għandhom aktar minn sena, għalhekk is-sehem attwali jista’ jkun ogħla jew aktar baxx.

Berlin tinsab imħassba. Il-Ministeru tal-Ekonomija tal-Ġermanja qal li ma kien irċieva l-ebda talba ġdida mill-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), li tikkoordina r-rilaxx tal-ħażniet fost il-pajjiżi li jimportaw iż-żejt, u wissa kontra li s-suq jinqala’ mill-bilanċ (Bloomberg).

Għaliex il-prezz fil-pompa mhux bilfors jorħos

Il-Kummissjoni tqis li l-problema hi l-prezz, mhux il-provvista. Il-kelliema Anna-Kaisa Itkonen qalet li l-UE ma kellhiex nuqqas ta’ diżil iżda kienet qed tiffaċċja “kriżi tal-affordabbiltà” (EU Perspectives). F’Awwissu, il-prezzijiet tal-fjuwil għat-trasport personali fl-UE kienu 23.8% ogħla minn sena qabel; din iċ-ċifra tkopri l-petrol kif ukoll id-diżil (Eurostat). It-trasportaturi tal-merkanzija u l-bdiewa jħossu l-għoli tad-diżil l-ewwel, għax jużawh direttament fit-trakkijiet u fit-tratturi.

Ir-rilaxx ikollu effett fis-suq bl-ingrossa. Aktar barmil għall-bejgħ jistgħu jbaxxu l-prezz bl-ingrossa, anki jekk il-gvernijiet ibigħu bil-prezz tas-suq. Jekk xufier ta’ trakk iħallasx inqas jiddependi mill-bejjiegħa bl-imnut, li jistgħu jgħaddu biss parti mit-tnaqqis fil-prezz, jew jgħadduh bil-mod u jżommu d-differenza bħala marġni ta’ qligħ.

L-analista tas-suq tal-fjuwil fil-Polonja Urszula Cieślak qalet li l-fjuwil maħżun, jekk jinbiegħ bil-prezz tas-suq, mhux bilfors irħas għall-sewwieqa, u li bejgħ taħt il-prezz tas-suq jista’ jittrasferixxi l-valur lill-intermedjarji (Fakt). Il-mekkaniżmu tal-intermedjarju hu sempliċi. Negozjant li jixtri fjuwil tal-Istat bi prezz baxx jista’ jerġa’ jbigħu bil-prezz tas-suq u jżomm id-differenza. B’hekk, ir-roħs jidħol fil-kontijiet ta’ grossista minflok f’but ta’ bidwi.

L-assigurazzjoni għandha wkoll spiża. Kull barmil mibjugħ illum ma jibqax jipproteġi kontra l-kriżi li jmiss fil-provvista, u l-aġenziji jew il-kumpaniji li jżommu l-ħażniet eventwalment ikollhom iħallsu biex jimlewhom mill-ġdid.

Il-membri tal-AIE mistennija jiddiskutu l-kwistjoni fit-2 ta’ Ottubru (Bloomberg). Quddiemhom hemm kompromess li diġà jidher ċar. L-Ewropa qed tintalab tuża parti kbira mill-ħażniet maħżuna għal nuqqas fil-provvista biex tindirizza problema tal-prezz, fejn mhux ċert li l-prezz fil-pompa jorħos. L-għan hu li tiġi evitata projbizzjoni Amerikana fuq l-esportazzjoni, li ġiet mhedda iżda għadha ma ġietx ordnata, u li dwarha anki l-uffiċjali ta’ Washington stess qed juru riżervi. Peress li ċ-ċifri tal-ħażniet imorru lura għal Mejju 2025, is-sehem eżatt li jkun f’riskju mhux ċert. Iżda skont l-uniċi ċifri disponibbli, dan ikun tnaqqis kbir mill-ħażniet ta’ emerġenza tal-Ewropa.