Vučić jirriżenja biex isir Prim Ministru

Aleksandar Vučić irriżenja mill-kariga ta’ president tas-Serbja nhar il-Ħadd, 27 ta’ Settembru, biex imexxi lill-partit tiegħu f’elezzjoni parlamentari bikrija fil-25 ta’ Ottubru u jikkampanja biex isir prim ministru (Reuters, BTA). Qed iċedi kariga li diġà għandu għal waħda li tista’ tingħatalu biss minn maġġoranza parlamentari ġdida. Xhur ta’ protesti wasslu lis-Serbja għal dan l-istaġun elettorali, u issa qed jipprova juża l-elezzjoni bħala rotta lura għall-poter.

Din il-mossa kienet ippjanata. Fid-9 ta’ Settembru, Vučić xolja l-parlament, li għandu 250 siġġu, u sejjaħ l-elezzjoni ta’ Ottubru. B’hekk laħaq waħda mit-talbiet ewlenin tal-moviment ta’ protesta mmexxi mill-istudenti (AP). Aktar kmieni dak ix-xahar, Ouest-France kienet irrapportat kemm id-data tal-elezzjoni kif ukoll li Vučić kien qed jikkunsidra li jirriżenja (Ouest-France).

Ana Brnabić, il-kelliema parlamentari u alleata qrib ta’ Vučić, kellha tassumi d-dmirijiet presidenzjali nhar it-Tnejn (BTA). Għadu ma ġiex ikkonfermat il-mument legali eżatt li fih se jseħħ it-trasferiment tad-dmirijiet.

Żewġ elezzjonijiet, u maġġoranza x’jibni

Fil-25 ta’ Ottubru, is-Serbi se jivvutaw għall-parlament (Reuters). Il-prim ministru jkun il-persuna li l-parlament jagħti l-appoġġ tiegħu lilha. Vučić jerġa’ jikseb il-poter biss jekk il-lista tiegħu u l-imsieħba tagħha jirbħu biżżejjed siġġijiet biex jibnu maġġoranza madwaru.

Skont BBC Serbian, trid issir elezzjoni presidenzjali fi żmien madwar 90 jum. Dan il-perjodu jibda jgħodd meta r-riżenja tiġi ppubblikata fil-Gazzetta Uffiċjali, ir-reġistru uffiċjali tal-atti legali tal-istat. Sa dak iż-żmien, l-iskadenza mhijiex stabbilita.

L-istudenti jieħdu l-protesta sal-kaxxa tal-vot

L-isfida ewlenija għal Vučić ħarġet mill-protesti li faqqgħu wara l-kollass fatali tal-kanupew fl-istazzjon tal-ferrovija ta’ Novi Sad (AP). Fil-15 ta’ Settembru, il-kummissjoni elettorali tas-Serbja approvat il-“Lista tal-Istudenti – L-Istudenti Jirbħu” wara li vvalidat 69,099 firma (N1).

Il-programm tal-lista għandu bħala għan ewlieni li jnaqqas il-kontroll tal-partiti fuq l-istituzzjonijiet li għandhom jissorveljaw l-eżerċizzju tal-poter (Danas). Eżempju wieħed juri kemm hi ambizzjuża din il-mira: l-istudenti jridu li r-regolatur tal-midja u x-xandar pubbliku tal-istat jinħelsu mill-influwenza tal-partit fil-gvern.

Il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni mhumiex indaqs. Deutsche Welle tirrapporta li l-midja favur il-gvern tat lill-istudenti t-tikketta ta’ “lista tal-imblokkaturi” u għamlet mira mill-mexxej tagħha, Ilija Srdanović. L-istess rapport jinkludi t-talba ta’ Vučić li l-partit tiegħu għandu appoġġ ta’ 47–48 fil-mija. Din hija ċifra li hu stess jipproġetta, mhux waħda li ħarġet minn stħarriġ indipendenti (DW).

Is-Serbja stiednet osservaturi mill-ODIHR, l-uffiċċju tal-OSKE li jimmonitorja l-elezzjonijiet. L-OSKE hija l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa, magħmula minn 57 pajjiż. Il-missjoni tagħha bdiet taħdem fis-16 ta’ Settembru u fil-25 ta’ Settembru bdiet tibgħat 30 osservatur fit-tul (OSCE/ODIHR). Ir-rapport tagħhom se jevalwa jekk il-vot kienx ġust. Mhux se jiddeċiedi min jiggverna.

Għaliex il-ġirien qed jagħtu kas

L-elezzjoni tas-Serbja qed tiġi segwita madwar l-Ewropa: fil-gazzetti reġjonali Franċiżi, fuq ix-xandar internazzjonali tal-Ġermanja u fuq ir-radju pubbliku Bulgaru. Ir-rappurtaġġ Bulgaru jindika l-aktar interess konkret għall-Ewropa: l-enerġija.

Is-Serbja hija pajjiż kandidat għall-adeżjoni mal-UE, iżda għadha tixtri l-gass tagħha mir-Russja. Skont ir-radju pubbliku Bulgaru, Vučić iddiskuta l-gass ma’ Vladimir Putin fis-26 ta’ Settembru u jistenna li jiġi estiż anness dwar il-provvista tal-gass mir-Russja li jiskadi fit-30 ta’ Settembru (BNR). Il-provvista taż-żejt għandha skadenza simili. Dikjarazzjoni tal-kumpanija lejn l-aħħar ta’ Awwissu wriet li l-liċenzja tas-sanzjonijiet tal-Istati Uniti li tippermetti lil NIS, il-kumpanija taż-żejt tas-Serbja kkontrollata mir-Russja, tibqa’ topera, kienet ukoll valida sat-30 ta’ Settembru (NIS). M’hemmx konferma aktar reċenti dwar l-istatus tagħha.

Ir-riżenja ma ħolqot l-ebda waħda minn dawn l-iskadenzi. Iżda tfisser li d-deċiżjonijiet dwar ir-rabtiet tal-enerġija tas-Serbja mar-Russja se jittieħdu f’nofs kampanja elettorali. Għall-erba’ ġimgħat li ġejjin, il-bniedem li qed jinnegozja dawn il-kwistjonijiet huwa formalment kandidat, mhux kap tal-istat.

Ma hemm xejn dokumentat li juri li s-Serbja bidlet ir-rotta minħabba r-riżenja ta’ Vučić. Dak li nbidel huwa l-mod kif jibqa’ fil-poter. Issa dan jiddependi minn vot parlamentari u minn maġġoranza li jrid jibni hu, f’kampanja li l-ODIHR għadha ma evalwatx kemm hi ġusta.