Ir-robotaxi bla sewwieq ta’ Zagreb mhux fuq Uber

Karozza mingħajr ħadd wara l-isteering ġabret l-ewwel passiġġieri tagħha fit-toroq ta’ Zagreb fl-10 ta’ Settembru. Pony.ai, kumpanija Ċiniża tas-sewqan awtonomu, u Verne, l-operatur Kroat tal-mobbiltà, bdew vjaġġi ta’ prova fuq stedina biss, mingħajr operatur tas-sikurezza fil-vettura. Il-vjaġġi jsiru tul kuritur bejn il-bażi ta’ Verne fid-distrett kummerċjali ta’ Buzin u l-Ajruport Franjo Tuđman ta’ Zagreb. Il-persunal ta’ Verne jissorvelja l-operat mill-bogħod, għalkemm il-kumpaniji ma spjegawx jekk dan il-persunal jistax imexxi l-karozza jew jistax biss jawtorizza azzjoni ta’ rkupru.

Dak is-sedil vojt huwa importanti għax ħadd fil-vettura ma jista’ jaqbad il-kontrolli jekk xi ħaġa tmur ħażin. Iżda l-kumpaniji ma żvelawx kif is-sistema tinduna bil-ħsarat tagħha stess, kif taħdem l-assistenza mill-bogħod, jew f’liema kundizzjonijiet il-karozza tieqaf waħedha. Dan huwa tħaddim mingħajr sewwieq fi prova ristretta, fuq stedina biss u tul kuritur wieħed — mhux servizz li jista’ jordna kulħadd.

Żewġ operazzjonijiet li faċli jitħalltu

Minn April 2026, Verne ilha toffri servizz kummerċjali separat b’operatur uman liċenzjat fil-vettura. F’Awwissu, dawk il-vjaġġi saru disponibbli għall-ibbukkjar permezz ta’ Uber: jekk titlob vjaġġ normali f’Zagreb, jista’ jintbagħatlek vettura ta’ Verne, b’persuna bilqiegħda wara l-isteering u lesta tintervjeni.

Il-vjaġġi l-ġodda mingħajr sewwieq huma xi ħaġa oħra. Mhumiex kummerċjali, ma jistgħux jiġu ordnati permezz ta’ Uber jew tal-app ta’ Verne, u huma miftuħa biss għal parteċipanti mistiedna. Il-kumpaniji jgħidu li għandhom l-approvazzjonijiet Kroati kollha meħtieġa, iżda la d-dettalji tal-permessi u lanqas il-kundizzjonijiet operattivi ma ġew ippubblikati (Tportal). Xi rapporti tal-bidu iddeskrivew it-tnedija bħala l-ewwel servizz kummerċjali ta’ robotaxis fl-Ewropa li huwa kompletament mingħajr sewwieq u jaħdem permezz ta’ Uber, u għaqqdu żewġ operazzjonijiet differenti fi stqarrija waħda mingħajr bażi.

Il-klassifikazzjonijiet tal-passiġġieri ma jistgħux ikejlu s-sikurezza mingħajr sewwieq

Pony.ai u Verne jirreferu għal aktar minn 200,000 kilometru misjuqa, diversi eluf ta’ vjaġġi u klassifikazzjoni mill-passiġġieri ta’ 4.7 minn 5 minn April ’l hawn. Il-kumpaniji ma jisseparawx il-kilometri tat-testijiet mingħajr sewwieq minn dawk akkumulati b’operatur fil-vettura. Dawn iċ-ċifri juruk li l-passiġġieri għoġbithom l-esperjenza. Ma jistgħux juruk kemm hi sikura l-karozza meta ma jkun hemm ħadd biex jieħu l-kontroll.

Biex tiġi vvalutata s-sikurezza, il-pubbliku jeħtieġ ikun jaf kemm saqu l-karozzi mingħajr operatur fil-vettura, fejn saqu, u x’ġara meta xi ħaġa marret ħażin. Rapportar ta’ dan it-tip jeżisti f’postijiet oħra. Fl-Istati Uniti, Waymo tippubblika data dwar il-ħabtiet tal-flotta tagħha mingħajr sewwieq, filwaqt li California titlob lill-operaturi jippreżentaw rapporti dwar il-ħabtiet u rapporti dwar l-interventi. Dawk is-settijiet ta’ data jkopru toroq u kundizzjonijiet differenti, iżda juru kif tidher valutazzjoni trasparenti. Zagreb ma żvelat ebda informazzjoni ekwivalenti.

Mit-test għat-taxi

Pony.ai u Verne jiddeskrivu dan bħala l-ewwel test fl-Ewropa ta’ vettura kompletament mingħajr sewwieq fit-toroq pubbliċi u bil-passiġġieri. L-istqarrija hija plawżibbli: il-proġett KIRA ta’ Darmstadt, fil-Ġermanja, beda provi tal-Livell 4 b’sewwieq tas-sikurezza li baqa’ fil-vettura. Iżda ebda reġistru Ewropew indipendenti ma jsegwi tragwardi bħal dawn, għalhekk id-deskrizzjoni bħala l-“ewwel” waħda tibqa’ tal-kumpaniji stess.

L-espansjoni lil hinn minn test iġġib magħha sett separat ta’ rekwiżiti. Skont il-liġi tal-UE, vettura tista’ tiġi approvata bħala prodott tekniku madwar l-Unjoni, iżda l-permess biex iġġorr passiġġieri bi ħlas mingħajr sewwieq jeħtieġ awtorizzazzjoni addizzjonali minn kull pajjiż. Il-Ġermanja, pereżempju, titlob żona operattiva definita u superviżur tekniku maħtur qabel ma vettura mingħajr sewwieq tkun tista’ ġġorr passiġġieri, flimkien ma’ liċenzja għat-trasport tal-passiġġieri. Approvazzjoni nazzjonali Kroata għal vettura ma tgħaddix awtomatikament għal Stat Membru ieħor skont ir-Regolament 2018/858.

Zagreb ġarret passiġġieri mistiedna fi triq pubblika mingħajr operatur tas-sikurezza fil-vettura. Dan huwa stadju operattiv reali, lil hinn minn dak kollu li ntwera bnadi oħra fl-Ewropa. L-istadju li jmiss huwa aktar diffiċli: servizz li jista’ jibbukkja l-pubbliku, sostnut minn data żvelata dwar il-kilometri misjuqa mingħajr sewwieq u minn kundizzjonijiet operattivi li jistgħu jiġu eżaminati b’mod indipendenti.