Qarnit fil-Kanal jagħfas fuq is-sajd tal-frott tal-baħar

Is-sajjieda fil-Kanal Ingliż żbarkaw madwar 2,600 tunnellata ta’ qarnit komuni fl-2025 u aktar minn 3,000 tunnellata s’issa fl-2026, wara snin b’inqas minn 30 tunnellata, skont ċifri tal-Organizzazzjoni għall-Ġestjoni tal-Baħar tar-Renju Unit irrappurtati minn Reuters (Reuters via AsiaOne). Għal Ian Perkes, negozjant tal-ħut f’Brixham, dan fisser kunsinni kbar u xerrejja ħerqana fin-Nofsinhar tal-Ewropa. Il-qarnit deher hekk kif l-ibħra Ewropej kellhom l-aktar sajf sħun f’rekord li jibda fl-1982, b’temperatura medja tal-wiċċ ta’ 21.6°C bejn Ġunju u Awwissu, skont l-istess analiżi ta’ Reuters (Reuters via AsiaOne).

Qligħ mhux mistenni bi prezz

Iż-żieda kienet qawwija biżżejjed biex ix-xjentisti jistudjawha. Analiżi ta’ rekords tal-qabdiet, li għaddiet minn reviżjoni minn esperti oħra, sabet li l-qabdiet kummerċjali żbarkati fl-2025 kienu kważi 65 darba l-medja annwali għall-2017–2024 (Journal of Fish Biology). Peress li l-analiżi tuża l-istess dejta dwar l-iżbark li uża Reuters, tagħti aktar dettall dwar iż-żieda, iżda ma tikkonfermahiex b’mod indipendenti.

Il-qarnit huwa ġar bil-ġuħ. Jiekol granċijiet kannella, awwisti u arzell, li huma s-sinsla tal-flotot tas-sajd tradizzjonali tal-frott tal-baħar fil-Kanal. L-Assoċjazzjoni tal-Bijoloġija Marittima stmat li l-isplużjoni setgħet wasslet għal madwar £10 miljun f’telf mill-qabdiet tal-frott tal-baħar bejn Jannar u Settembru tal-2025, meta mqabbla ma’ madwar £12-il miljun mill-qabdiet tal-qarnit żbarkati (Reuters via To Vima). Din hija stima għas-sena l-oħra, qabel is-sħana ta’ dan is-sajf.

Iċ-ċifri tal-iżbark juru meta deher il-qarnit. Ma jistgħux jgħidu għaliex. Iż-żieda ħabtet ma’ ibħra aktar sħan, iżda l-qabdiet ivarjaw ukoll skont kemm ikun hemm dgħajjes ifittxu speċi, it-tagħmir li jużaw u dak li jridu x-xerrejja. Cefas, l-aġenzija xjentifika tas-sajd tal-gvern tar-Renju Unit, irreġistrat temperaturi rekord f’diversi siti dan is-sajf, kif ukoll rapporti dwar klieb il-baħar, ħut tax-xemx u bram mhux tas-soltu. Tgħid li għadha qed tevalwa xi jfissru dawn il-bidliet għall-industrija (Cefas).

Xi jfisser tassew “baħar b’temperatura rekord”

Ir-rekord Ewropew ikejjel is-saff ta’ fuq tal-oċean. Is-satelliti jkejlu s-sħana li toħroġ minn dan is-saff, filwaqt li bagi u vapuri jkejlu t-temperatura tal-ilma direttament biex jiċċekkjaw kemm huma preċiżi l-istimi tas-satelliti (NOAA). Immaġina li tgħaddas id f’banju. Tinduna li l-wiċċ huwa sħun, iżda mhux jekk is-sħana tasalx sal-qiegħ fejn jgħixu l-granċijiet u l-arzell.

Ix-xjentisti jqabblu wkoll is-sħana tal-baħar man-normal ta’ kull post għal dak iż-żmien tas-sena (Hobday and colleagues). Ilma b’temperatura normali fil-Mediterran jista’ jkun eċċezzjonalment sħun aktar lejn it-Tramuntana. Il-Golf ta’ Biscay, bejn Franza u Spanja, kellu temperatura medja ta’ 21.4°C matul is-sajf, aktar minn 2.4°C ogħla min-normal għall-1991–2020 (Reuters via To Vima).

Iż-żoni fejn jikber il-ħut żgħir qed jisparixxu ’l barra minn Spanja

Il-qarnit juri liema annimali jistgħu jmorru f’ibħra aktar sħan. Madwar il-Golf, fuq il-kosta tat-Tramuntana ta’ Spanja, it-tħassib huwa dwar dak li qed jintilef. L-ekoloġista marittimu José Manuel Rico Ordás jistma li mill-2010 ’l hawn għebu madwar 95% tal-meded kbar ta’ alka kannella ’l barra minn Asturias (Reuters via Gulf Times).

Il-foresti tal-alka jservu ta’ mixtliet taħt il-baħar: alka twila li fostha l-ħut żgħir isib l-ikel u fejn jistaħba. Ordás jagħti t-tibdil fil-klima bħala l-kawża ewlenija, u jgħid li l-ħsara qed tikber minħabba r-ragħa ta’ Sarpa salpa, ħuta li tgħix tajjeb f’ilma aktar sħun. L-istima tiegħu tkopri aktar minn għaxar snin ta’ tnaqqis, u għalhekk ma tidentifikax kemm kellha effett is-sħana ta’ dan is-sajf.

Dan kollu qed iseħħ fuq bażi li diġà saret aktar sħuna. L-IPCC torbot it-tisħin ikkawżat mill-bniedem ma’ mewġiet ta’ sħana fil-baħar li qed isiru aktar frekwenti u jdumu aktar (IPCC). Fil-bidu ta’ Settembru, Copernicus irrapporta li f’Awwissu l-wiċċ tal-oċean globali kien eċċezzjonalment sħun. Dan jirrigwarda żona u sett ta’ dejta differenti mir-rekord Ewropew (Copernicus), u dwaru ktibna flimkien mas-sħana fuq l-art (To Brief).

Għas-sajjieda f’Brixham, il-bidla diġà waslet sal-moll, fil-kaxxi u fil-prezzijiet li se jħallsu x-xerrejja fin-Nofsinhar tal-Ewropa. Iż-żieda fil-qarnit tal-Kanal bidlet dak li jaqbdu u jbigħu s-sajjieda; għadu ma ġiex stabbilit kemm swiet lill-flotot tas-sajd tal-frott tal-baħar.