EU tapprova ċentri tar-ritorn bla pajjiż ospitanti

Fl-1 ta’ Ottubru, il-ministri tal-UE taw l-approvazzjoni finali għal regolament li jippermetti lill-gvernijiet jibagħtu persuni li m’għandhomx dritt jibqgħu fl-Unjoni lejn “ċentri ta’ ritorn” f’pajjiżi barra mill-UE (Kunsill, EFE). Ir-regoli dwar iċ-ċentri japplikaw mill-jum li fih tidħol fis-seħħ il-liġi. Il-gvernijiet li jinsistu l-aktar fuq dawn iċ-ċentri għadhom ma ppubblikaw ebda ftehim ma’ pajjiż li lest jilqa’ wieħed.

Dan id-distakk huwa importanti għax il-liġi tagħti permess u xejn aktar. Biex dan il-permess iwassal għat-tluq effettiv ta’ persuna jiddependi minn ħaddieħor: il-gvernijiet nazzjonali, pajjiż ospitanti, il-qrati u, fl-aħħar nett, il-pajjiż ta’ oriġini tal-persuna.

Min jiddeċiedi xiex

Il-katina tibda f’kapitali nazzjonali. L-awtoritajiet ta’ pajjiż jiddeċiedu li persuna trid titlaq. Skont l-Ordni Ewropea l-ġdida dwar ir-Ritorn, imbagħad jirreġistraw l-informazzjoni essenzjali f’formola komuni li l-Istati Membri l-oħra jistgħu jaqraw. Jibqa’ fid-diskrezzjoni ta’ pajjiż ieħor jekk jaġixxix fuq dik id-deċiżjoni (Brussels Times).

Spanja oġġezzjonat proprju għal din id-diskrezzjoni. Madrid riedet li kull pajjiż ta’ Schengen ikun obbligat jinforza d-deċiżjonijiet tal-oħrajn. Schengen hija ż-żona fejn in-nies jaqsmu l-biċċa l-kbira tal-fruntieri tal-UE mingħajr kontrolli tal-passaporti; għalhekk, fil-fehma ta’ Spanja, persuna setgħet tevita t-tneħħija sempliċement billi tmur f’pajjiż ieħor. Spanja qieset ukoll li s-salvagwardji għan-nies fiċ-ċentri kienu dgħajfa wisq għall-familji, u kienet l-uniku gvern li vvota kontra (elDiario.es). Ma setgħetx timblokka l-liġi, li għaddiet b’maġġoranza kwalifikata: sistema ta’ votazzjoni peżata li fiha ebda pajjiż wieħed ma għandu veto.

Iċ-ċentri jinsabu aktar ’l isfel fil-katina. Jistgħu jintbagħtu hemmhekk biss persuni li diġà għandhom deċiżjoni ta’ ritorn. Il-pajjiż ospitanti jrid jirrispetta l-liġi internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem, inkluża l-projbizzjoni li jintbagħtu persuni lejn post fejn ikunu esposti għal persekuzzjoni jew tortura. Minuri mhux akkumpanjati huma esklużi, iżda l-familji bit-tfal mhumiex esklużi bl-istess mod kategoriku (ECRE). Il-qrati jistgħu jeżaminaw jekk kull trasferiment jissodisfax dawn il-kundizzjonijiet.

Il-liġi tidħol fis-seħħ l-għada li tiġi ppubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali, il-pubblikazzjoni tal-UE li tagħmel il-leġiżlazzjoni uffiċjali. Id-dispożizzjonijiet dwar iċ-ċentri japplikaw minn dak il-jum. Ħafna mill-proċeduri l-oħra l-ġodda jibdew sena wara (Kunsill).

Il-pajjiż ospitanti nieqes

Id-Danimarka, il-Ġermanja, in-Netherlands, l-Awstrija u l-Greċja qablu fuq mudell komuni għaċ-ċentri f’Settembru u qed jimmiraw li jibdew l-ewwel trasferimenti fl-2027 (Ministeru Daniż). Minn dakinhar, il-ħames pajjiżi ilhom jinnegozjaw bħala grupp ma’ pajjiżi li jistgħu jilqgħu ċentru (To Brief).

Fil-jum tal-adozzjoni, il-ministru tal-intern Ġermaniż Alexander Dobrindt qal li kien għad irid jintlaħaq ftehim dwar kemm kienu lesti l-pajjiżi potenzjalment ospitanti. Huwa esprima t-tama li jintlaħaq ftehim sa tmiem is-sena (Tagesschau). Il-ministru Daniż għall-immigrazzjoni, Morten Bødskov, sostna li l-bażi legali issa kienet fis-seħħ (The Copenhagen Post). Il-bażi legali tkopri biss in-naħa tal-UE. Il-ħames gvernijiet għadhom jeħtieġu pajjiż ospitanti, u ħadd minnhom ma ppubblika ftehim iffirmat.

Għaliex pajjiż ospitanti waħdu mhux biżżejjed

Anki ftehim iffirmat ineħħi ostaklu wieħed biss. Riċerkaturi ta’ SWP, istitut Ġermaniż ta’ riċerka dwar il-politika pubblika, jirrimarkaw li l-kunsens ta’ pajjiż ospitanti ma jobbligax lill-pajjiż ta’ oriġini ta’ persuna joħroġlha dokumenti tal-ivvjaġġar jew jeħodha lura (SWP). Il-pajjiż ospitanti jaqbel li jilqa’ lin-nies. Huwa l-pajjiż ta’ oriġini biss li jista’ jilqagħhom lura.

Dan it-tieni ostaklu huwa wieħed li l-Ewropa diġà ssib diffiċli biex tegħleb. Fl-2025, il-pajjiżi tal-UE ordnaw lil 491,950 persuna titlaq u rritornaw 135,460 persuna lejn pajjiżi barra mill-UE (Eurostat). Iż-żewġ ċifri ma jsegwux l-istess persuni, għalhekk id-differenza bejniethom ma tistax tkejjel x’jistgħu jżidu ċ-ċentri. Madankollu, turi li l-ordni biex persuni jitilqu ilha aktar faċli milli jitwettaq it-tluq.

Minn dak li tgħid SWP joħroġ riskju plawżibbli. Jekk pajjiż ta’ oriġini jirrifjuta joħroġ id-dokumenti, ċentru jista’ jispiċċa jżomm lin-nies minflok jibgħathom ’il quddiem, u b’hekk każ li waqaf jitmexxa barra mill-UE mingħajr ma jissolva. Jekk dan iseħħ jiddependi minn ftehimiet ma’ pajjiżi ta’ oriġini, li l-liġi l-ġdida ma toħloqx.

Għalhekk, il-ħames gvernijiet li wiegħdu t-trasferimenti jridu jipprovdu żewġ affarijiet: ftehim ippubblikat ma’ pajjiż ospitanti li jiflaħ għall-istħarriġ tal-qrati, u mezz biex jiksbu dokumenti mingħand il-pajjiżi minn fejn fil-fatt ġejjin dawn in-nies. Il-liġi tippermetti ċ-ċentri, iżda dawk li jappoġġawhom ma ppubblikaw ebda ftehim ma’ pajjiż ospitanti. Il-pjan tagħhom dwar iż-żmien tat-trasferimenti għadu biss aspirazzjoni.