Ix-xerrejja tal-UE jistgħu jippreferu prodotti Ewropej

Fid-9 ta’ Settembru, il-Kummissjoni Ewropea pproponiet Att dwar l-Akkwist Pubbliku li jagħti lix-xerrejja pubbliċi madwar l-UE għodod fakultattivi biex jiffavorixxu lill-fornituri Ewropej (il-Kummissjoni). It-test jieħu post tliet direttivi eżistenti b’regolament wieħed li japplika direttament fis-27 stat membru kollha. Kif irrappurtajna meta l-abbozz ħareġ fil-pubbliku l-ġimgħa li għaddiet (To Brief), il-proposta tbiegħed ir-regoli tax-xiri mill-għoti tal-kuntratti lill-orħos offerta u tmexxihom lejn evalwazzjoni bbażata fuq il-kwalità. Illum mhu jinbidel xejn. Qabel ma jsir vinkolanti għal xi ħadd, ir-regolament irid jiġi approvat kemm mill-Parlament Ewropew kif ukoll mill-Kunsill tal-UE, fejn jinnegozjaw il-gvernijiet nazzjonali.

Setgħat fakultattivi, għażliet reali

Il-proposta toħloq sett ta’ għodod, mhux obbligu. Ix-xerrejja pubbliċi jkunu jistgħu jillimitaw il-parteċipazzjoni ta’ fornituri minn pajjiżi li m’għandhomx aċċess garantit għall-offerti pubbliċi tal-UE, jew jitolbu li sehem minimu tal-prodotti f’offerta jkun joriġina mill-UE (ir-regolament propost, Politico). Sindku Franċiż jista’ juża dawn is-setgħat biex jeskludi manifattur Ċiniż tal-karozzi tal-linja. Sptar Finlandiż jista’ jinjorahom għalkollox.

Il-linja ta’ demarkazzjoni ssegwi l-ftehimiet kummerċjali. Pajjiżi li għandhom aċċess għall-akkwist pubbliku garantit minn ftehimiet tad-WTO jew minn ftehimiet bilaterali mal-UE, bħall-Istati Uniti, il-Ġappun u n-Norveġja, iżommu d-drittijiet attwali tagħhom. Kumpaniji minn pajjiżi mingħajr ftehimiet bħal dawn, bħaċ-Ċina u l-Indja, jistgħu jiffaċċjaw restrizzjonijiet (The Guardian, ir-regolament propost). L-awtoritajiet Pollakki ma jkunux jistgħu jiffavorixxu kumpaniji Pollakki fuq dawk Ġermaniżi: ir-regoli tas-suq intern tal-UE għadhom jipprojbixxu d-diskriminazzjoni bejn l-istati membri.

Il-Kummissjoni jkollha wkoll setgħa separata u aktar b’saħħitha biex timponi restrizzjonijiet obbligatorji wara li tikkonkludi li pajjiż terz sistematikament jeskludi lill-kumpaniji tal-UE mill-offerti pubbliċi tiegħu. Beijing diġà wieġbet għal verżjoni aktar limitata ta’ dan l-approċċ. Meta fl-2025 Brussell illimitat il-parteċipazzjoni ta’ operaturi Ċiniżi f’offerti għal apparat mediku permezz tal-Istrument għall-Akkwist Internazzjonali eżistenti, iċ-Ċina imponiet limiti reċiproċi fuq il-fornituri tal-UE (Crowell). Dan il-preċedent jagħmel ir-riskju ta’ ritaljazzjoni wieħed konkret, mhux spekulattiv.

Limiti minimi għall-kwalità mingħajr garanziji għall-ħaddiema

Il-proposta tagħmel ukoll il-proporzjon bejn l-aħjar prezz u kwalità l-mod standard għall-għoti tal-kuntratti, bil-kwalità tirrappreżenta mill-inqas 30% tal-punteġġ tal-evalwazzjoni u mill-inqas 50% f’servizzi intensivi fix-xogħol bħat-tindif u s-sigurtà (EU Perspectives, ir-regolament propost). Madankollu, il-perċentwali proposti ma jeħtiġux protezzjoni għall-ħaddiema. It-trade union Taljana CGIL targumenta li t-test jista’ jdgħajjef il-Kodiċi Taljan tal-Kuntratti Pubbliċi tal-2023, li jobbliga lill-offerenti jidentifikaw il-ftehim kollettiv applikabbli u jagħtu prova ta’ protezzjoni ekwivalenti (Il Fatto Quotidiano). Minħabba li regolament jieħu preċedenza fuq il-liġi nazzjonali, il-kwistjoni legali hija jekk l-Italja tistax iżżomm rekwiżiti aktar stretti. Il-Konfederazzjoni Ewropea tat-Trade Unions talbet lill-Parlament u lill-Kunsill iżidu protezzjoni vinkolanti għall-ħaddiema fit-test (ETUC).

Il-gvernijiet għadhom ma għażlux naħa

Il-Kummissarju Stéphane Séjourné jgħid li x-xerrejja diġà kellhom il-possibbiltà jiffavorixxu l-kwalità, iżda evitawha minħabba l-biża’ ta’ kawżi legali, u jrid li s-sindki jinżammu politikament responsabbli għall-għażliet tagħhom dwar ix-xiri (Le Monde). Il-Kamra tal-Kummerċ Ġermaniża sejħet ir-rekwiżiti ta’ lokalizzazzjoni miżura tal-aħħar għażla li tista’ tgħolli l-prezzijiet u tipprovoka ritaljazzjoni (DIHK). F’Diċembru 2025, disa’ stati membri, fosthom l-Iżvezja, iċ-Ċekja, il-Finlandja u l-Irlanda, wissew li politiki wesgħin ta’ preferenza Ewropea jistgħu jagħmlu ħsara lill-kompetizzjoni (Euronews). Iżda dik it-twissija saret qabel dan it-test speċifiku, u l-ebda gvern għadu ma ħa pożizzjoni formali favurih jew kontrih.

Skont il-proċedura leġiżlattiva ordinarja, kemm il-Parlament kif ukoll il-Kunsill iridu jaqblu dwar test finali. Fil-Kunsill, maġġoranza kwalifikata — mill-inqas 15 mis-27 gvern li jirrappreżentaw 65% tal-popolazzjoni tal-UE — trid tivvota favur (il-Parlament Ewropew). L-ebda waħda miż-żewġ istituzzjonijiet għadha ma bdiet tifformula pożizzjoni għan-negozjati. X’aktarx li kwistjoni waħda dwar l-implimentazzjoni ssawwar id-dibattitu qabel kwalunkwe vot: min se jivverifika li l-prodotti f’offerta tassew joriġinaw mill-UE, u min se jġarrab l-ispiża meta l-preferenza ta’ xerrej għal fornituri Ewropej tgħolli l-prezzijiet?

Il-Kummissjoni pproponiet preferenza Ewropea mingħajr ma għamlitha obbligatorja. Issa huma l-Parlament u l-gvernijiet nazzjonali li jiddeċiedu jekk l-Ewropa jkollhiex regola komuni għax-xiri jew ġabra ta’ għażliet li x-xerrejja jinjoraw. L-ebda naħa għadha ma wriet x’biħsiebha tagħmel.