L-inflazzjoni fiż-żona tal-euro titla’ għal 3.8%

F’Settembru, il-prezzijiet għall-konsumaturi fiż-żona tal-euro kienu 3.8% ogħla minn sena qabel, żieda minn 3.2% f’Awwissu, skont l-istima rapida ta’ Eurostat, l-ewwel qari proviżorju tagħha (Eurostat). Dan hu l-iktar ritmu mgħaġġel minn Settembru 2023 (CNBC). Il-prezzijiet tal-enerġija għolew sew, filwaqt li l-bqija tal-basket ftit li xejn inbidel. Fid-29 ta’ Ottubru, il-Bank Ċentrali Ewropew se jiltaqa’ biex jiddeċiedi xi tfisser din id-differenza għar-rati tal-imgħax (kalendarju tal-BĊE).

Iċ-ċifra għaż-żona tal-euro tikkonferma d-data nazzjonali ppubblikata l-ġimgħa li għaddiet, meta l-ispejjeż tal-fjuwil għollew l-inflazzjoni fil-Ġermanja, Franza, l-Italja u Spanja ’l fuq mit-tbassir (To Brief).

L-enerġija għoliet sew, il-bqija żdied ftit

L-enerġija tammonta għal madwar 9% tal-basket ta’ oġġetti u servizzi li jsegwi Eurostat. F’Settembru, swiet 18.8% aktar minn sena qabel, wara żieda ta’ 14.3% f’Awwissu (Eurostat). Din il-kategorija tinkludi aktar mill-petrol u d-diesel. Tinkludi wkoll l-elettriku, il-gass u l-fjuwil għat-tisħin.

Iż-żieda tvarja minn pajjiż għal ieħor. L-inflazzjoni tal-enerġija laħqet l-14.9% fil-Ġermanja u t-22.3% fl-Italja (Destatis, Istat). L-unitajiet domestiċi li jonfqu aktar mill-baġit tagħhom fuq is-sewqan u t-tisħin se jħossu ż-żieda b’mod aktar qawwi milli tissuġġerixxi l-medja taż-żona tal-euro.

L-ekonomisti jsegwu wkoll kejl aktar limitat, magħruf bħala inflazzjoni sottostanti. Dan jeskludi l-enerġija, l-ikel, l-alkoħol u t-tabakk, li l-prezzijiet tagħhom ivarjaw l-aktar, biex juri jekk il-pressjoni fuq il-prezzijiet hix qed tinfirex. F’Awwissu, l-inflazzjoni sottostanti kienet ta’ 2.4%; f’Settembru telgħet għal 2.5% biss (Eurostat).

Is-sinjal fis-servizzi

Fost il-komponenti tal-inflazzjoni sottostanti, is-servizzi jistħoqqilhom l-aktar attenzjoni. Il-hairdressing, l-ikliet fir-ristoranti u t-tiswijiet jiddependu ħafna mill-pagi. Żidiet fil-prezzijiet f’dawn l-oqsma jistgħu jkunu l-ewwel sinjal li l-ħaddiema qed jiksbu żidiet fil-pagi biex ipattu għall-kontijiet tal-enerġija ogħla, u li mbagħad in-negozji qed jgħollu l-prezzijiet biex ikopru dawk il-pagi. L-ekonomisti jsejħu dan effett tat-tieni rawnd.

L-inflazzjoni fis-servizzi telgħet ftit, minn 3.0% għal 3.2%, f’Settembru (Eurostat). Il-prezzijiet ta’ xahar wieħed ma jistgħux juru jekk il-pagi humiex qed jixprunaw din iż-żieda, u dawn iċ-ċifri ma jinkludu ebda data dwar il-pagi. Bert Colijn, l-ekonomista ewlieni ta’ ING, qal li l-inflazzjoni kienet għadha prinċipalment marbuta mal-enerġija, iżda li l-pressjoni usa’ kienet qed tikber jekk il-prezzijiet tal-enerġija jibqgħu għoljin (Yahoo Finance). F’Settembru, il-persunal tal-BĊE bassar li l-inflazzjoni sottostanti kienet se tilħaq l-ogħla livell tagħha, ta’ 2.8%, fl-2027 (tbassir tal-BĊE).

Min jintlaqat minn żieda fir-rati

Il-BĊE diġà biddel ir-rata darba. Fl-10 ta’ Settembru għolla r-rata tad-depożitu b’0.25 punti perċentwali, għal 2.50% (BĊE). Ir-rata tad-depożitu hi dik li l-BĊE jħallas lill-banek biex iżommu l-flus depożitati għal lejl. Din tistabbilixxi l-livell minimu tar-rata li l-banek jitolbu lil xulxin biex jissellfu, u minn hemm taffettwa r-rati li jitolbu lill-klijenti.

Kemm malajr din iż-żieda tasal għand familja jiddependi mit-tip ta’ self għad-dar. Self b’rata varjabbli jieħu rata tal-imgħax ġdida kull darba li jasal id-data ta’ reviżjoni tal-kuntratt, ta’ spiss kull ftit xhur jew darba fis-sena. F’ħafna miż-żona tal-euro, ir-rata l-ġdida tkun marbuta mal-Euribor, ir-rata li biha l-banek isellfu lil xulxin, li tinbidel skont ir-rata stess tal-BĊE.

Il-Finlandja u Franza jinsabu f’żewġt itruf opposti. Sa Mejju, 95% tas-self għad-djar fil-Finlandja kien marbut mal-Euribor (Bank of Finland). Familja Finlandiża tara l-pagament tagħha jiżdied fid-data tar-reviżjoni li jmiss. Fi Franza, aktar minn 99% tas-self għad-djar għandu rata fissa (Banque de France). Dawk li diġà għandhom dar bi self fi Franza jkomplu jħallsu l-ammont li qablu għalih, u żieda fir-rati tolqot l-aktar lil dawk li jieħdu self ġdid.

Iċ-ċifri preliminari juru żieda qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija u żieda żgħira biss fl-inflazzjoni sottostanti, għalkemm l-inflazzjoni fis-servizzi telgħet ftit ukoll. Żieda fir-rati taħdem billi tnaqqas is-self u l-infiq tul diversi xhur. Ftit li xejn tbiddel dak li jħallsu l-Ewropej għall-fjuwil jew għat-tisħin, għax dawn il-prezzijiet jiddependu mis-swieq globali tal-enerġija. Jekk il-BĊE jgħolli r-rati fid-29 ta’ Ottubru, ħafna minn dawk li għandhom self għad-dar fil-Finlandja jaraw il-pagamenti tagħhom jiżdiedu fid-data tar-reviżjoni li jmiss. Is-sewwieqa ma jarawx serħan bikri mill-prezz tal-fjuwil (kalendarju tal-BĊE).