Franza toffri difiża għal Yanbu

Franza wiegħdet difiżi mill-ajru għal Yanbu, it-terminal fil-Baħar l-Aħmar li jippermetti li ż-żejt mhux raffinat Sawdi jasal għand ix-xerrejja mingħajr ma jgħaddi mill-Istrett ta’ Hormuz. Il-ħsara li dan ix-xahar naqqset il-kwantità taż-żejt li tasal f’Yanbu laqtet stazzjonijiet tal-ippumpjar ’il ġewwa mill-kosta, fuq il-pipeline li jforni l-port (Arab Gulf States Institute). Il-batteriji Franċiżi jistgħu jipproteġu t-terminal meta l-pipeline jerġa’ jaħdem, iżda ma jistgħux isewwu l-ħsara li bħalissa qed tnaqqas l-esportazzjonijiet tiegħu.

Wegħda li għadha tistenna l-ordnijiet

Emmanuel Macron ħabbar l-impenn f’intervista mxandra fuq it-televiżjoni fl-24 ta’ Settembru, u qal li Franza kellha l-ħsieb tipproteġi sit, mhux tidħol fi gwerra reġjonali (TF1). Qal li n-negozjati ma’ Riyadh kienu tlestew.

Fis-27 ta’ Settembru, il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Jean-Noël Barrot qal li l-assi li “se jintbagħtu” ikunu “purament difensivi”, u li d-daqs tagħhom ikun skont it-talbiet tal-Arabja Sawdija u l-kapaċità ta’ Franza (franceinfo). Qal ukoll li ma kienx jistenna li l-Houthis, il-moviment armat Jemenit li qed jiġġieled kontra l-koalizzjoni mmexxija mill-Arabja Sawdija, iqisu lil Franza bħala parti fil-gwerra. Din hija l-istennija tiegħu, mhux garanzija.

Meta rrapportajna għall-ewwel darba dwar il-wegħda (To Brief), il-lista tat-tagħmir ma kinitx speċifikata. Għadha mhix. Pariġi ma ppubblikat ebda ordni ta’ skjerament, lista ta’ unitajiet jew regoli dwar meta l-forzi Franċiżi jistgħu jisparaw. Għalhekk, għadu mhux magħruf x’jippermetti fil-prattika l-kliem “purament difensivi”.

Is-sit tassew jinsab f’riskju ta’ attakk. Il-koalizzjoni mmexxija mill-Arabja Sawdija qalet li interċettat sitt missili ballistiċi mmirati lejn żoni li kienu jinkludu lil Yanbu fl-24 ta’ Settembru (Saudi Press Agency). Din hija r-rakkont tal-koalizzjoni stess, u ma tirrapportax li ntlaqat it-terminal.

Għaliex waqaf il-fluss taż-żejt

Yanbu hija importanti minħabba l-pipeline Lvant-Punent, li jġorr iż-żejt mhux raffinat mill-għelieqi taż-żejt fil-Lvant tar-renju sal-Baħar l-Aħmar, jaqsam il-peniżola. Minn hemm, it-tankers jistgħu jbaħħru lejn it-Tramuntana mill-Kanal ta’ Suez lejn l-Ewropa. Din ir-rotta li tevita l-Istrett ta’ Hormuz saret vitali: skont l-Amministrazzjoni tal-Informazzjoni dwar l-Enerġija tal-Istati Uniti, il-fluss minn Hormuz niżel minn 21.6 miljun barmil kuljum lejn tmiem l-2025 għal 4.9 miljun fit-tieni kwart tal-2026.

Bejn l-10 u t-13 ta’ Settembru, madwar, id-drones laqtu tliet stazzjonijiet tal-ippumpjar fuq il-pipeline u għamlu ħsara kbira lil wieħed minnhom (Arab Gulf States Institute). Għadu mhux ikkonfermat min nieda d-drones.

L-ippumpjar reġa’ beda fit-22 ta’ Settembru b’rata baxxa, u ma ġietx ippubblikata ċifra dwar kemm żejt qed jgħaddi (The National). Skont l-istess rapport, it-tiswija sħiħa mistennija tieħu madwar sitt ġimgħat.

X’tista’ u x’ma tistax tipproteġi d-difiża mill-ajru

Meta l-pipeline jerġa’ jaħdem b’mod normali, radars u missili interċetturi qrib Yanbu jistgħu jwaqqgħu missili mmirati lejn il-mollijiet u t-tankijiet tal-ħażna tagħha. Attakk hemmhekk jerġa’ jagħlaq dan il-punt tal-esportazzjoni. Madankollu, batterija fuq il-kosta ma tistax issewwi pompa ’l ġewwa mill-kosta jew tipproteġi pipeline billi tkun stazzjonata f’tarf wieħed tiegħu.

Kull parti minn din ir-rotta taqa’ taħt responsabbiltà differenti. Pariġi tikkontrolla l-iskjerament tagħha stess, filwaqt li l-operaturi Sawdi jikkontrollaw it-tiswijiet u t-tagħbija taż-żejt. Il-missjoni navali tal-UE, Aspides, takkumpanja u tiddefendi bastimenti merkantili fuq il-baħar, mhux il-mollijiet jew il-pompi tal-Arabja Sawdija (deċiżjoni tal-Kunsill).

Macron issuġġerixxa li l-ħarsien ta’ siti bħal dawn jista’ jnaqqas il-prezzijiet tal-fjuwil fi Franza fi żmien jumejn (TF1). Is-swieq jistgħu jirreaġixxu għal provvista mistennija qabel ma jitlaq tankers. Madankollu, s’issa m’hemm xejn fir-rekord li juri li l-wegħda tejbet il-kunsinni jew naqqset il-prezzijiet tal-fjuwil fil-pompi fi Franza.

Il-kumpanija Pollakka ORLEN turi fejn qed tinħass in-nuqqas. Saudi Aramco pprovdiet madwar 40% taż-żejt mhux raffinat ipproċessat mill-kumpanija, li għandha raffineriji fil-Polonja, fil-Litwanja u fiċ-Ċekja (Straits Times). Minn dakinhar, ORLEN ikkuntrattat 16-il kunsinna ta’ sostituzzjoni mingħand fornituri oħra (LRT).

Fil-25 ta’ Settembru, ORLEN kienet għadha ma ngħatatx konferma li l-konsenji taż-żejt Sawdi tagħha kienu tgħabbew f’Yanbu, u ż-żejt li xtrat b’urġenza swielha aktar (Rzeczpospolita). Raffinerija waħda ma tirrappreżentax l-Ewropa kollha. Iżda turi li x-xerrejja diġà qed iħallsu għall-vojt waqt li l-pipeline jissewwa.

Franza offriet li tiddefendi t-tarf kostali ta’ rotta li ġarrbet ħsara ’l ġewwa mill-kosta. Sakemm dawk l-istazzjonijiet tal-ippumpjar jerġgħu jaħdmu b’rata sħiħa, il-batteriji Franċiżi f’Yanbu se jkunu qed iħarsu terminal li minnu jkun għaddej ftit żejt.