Il-primjum tal-bonds Franċiżi qrib 100 punt

Sa nofs filgħodu tal-15 ta’ Settembru, ir-rendiment tal-bond tal-gvern Ġermaniż b’maturità ta’ għaxar snin kien tela’ għal madwar 3.50%, l-ogħla livell mill-2009. L-ekwivalenti Franċiż laħaq 4.48–4.50%, qrib livelli li dehru l-aħħar matul il-kriżi finanzjarja tal-2008 (Reuters permezz ta’ Zonebourse). Ir-rendiment ta’ bond huwa l-qligħ annwali li investitur jikseb meta jixtri u jżomm bond tal-gvern. Meta l-prezzijiet tal-bonds jonqsu, ir-rendimenti jogħlew, u kull gvern li joħroġ dejn ġdid ikollu jħallas dik ir-rata ogħla.

Id-differenza bejn ir-rendimenti Franċiżi u Ġermaniżi kienet qed toqrob lejn 100 punt bażi, jiġifieri punt perċentwali sħiħ (Reuters permezz ta’ Boursorama). Din id-differenza, magħrufa bħala l-ispread, tkejjel l-ispiża addizzjonali li Franza tħallas biex tissellef meta mqabbla mal-Ġermanja. Ir-rendimenti Taljani, Spanjoli, Belġjani u Netherlandiżi kollha żdiedu wkoll. Iżda l-ispreads tagħhom bilkemm iċċaqalqu. Franza kienet l-eċċezzjoni.

Xokk komuni għolla r-rendimenti ta’ kulħadd

Il-biċċa l-kbira taż-żieda madwar l-Ewropa ġiet mill-istess sors: inflazzjoni ogħla u politika monetarja aktar stretta. L-inflazzjoni fiż-żona tal-euro laħqet 3.3% f’Awwissu, bil-prezzijiet tal-enerġija jiżdiedu 14.3% fuq sena (Eurostat). Iż-żejt mhux raffinat Brent kien qed jiġi nnegozjat qrib il-$108 kull barmil (SIC Notícias). Il-BĊE (il-Bank Ċentrali Ewropew, li jistabbilixxi r-rati tal-imgħax għall-21 pajjiż taż-żona tal-euro) ħabbar żieda fir-rata ta’ 25 punt bażi fl-10 ta’ Settembru, u għolla r-rata tad-depożitu tiegħu għal 2.50% b’effett mis-16 ta’ Settembru. Fil-15 tax-xahar, ir-rata fis-seħħ kienet għadha 2.25% (BĊE). Ir-rendimenti tal-bonds tat-Teżor tal-Istati Uniti, qrib 4.8%, żiedu l-pressjoni ’l fuq, għax l-investituri globali jqabblu kontinwament bonds tal-gvern meqjusa sikuri bejn pajjiż u ieħor (Bundesbank).

Ir-rendiment tal-Italja żdied b’madwar 23 punt bażi matul l-ewwel ġimagħtejn ta’ Settembru, iżda l-ispread Taljan twessa’ b’4 punti bażi biss (la Repubblica, Borsa Italiana). L-ispread ta’ Spanja ċċaqlaq b’madwar 4–5 punti bażi (El Español). Fiż-żewġ każijiet, kważi ċ-ċaqliq kollu segwa r-rendimenti Ġermaniżi ’l fuq. Dan huwa aġġustament komuni fil-prezzijiet, mhux każ ta’ gvernijiet li qed jiġu magħżula individwalment.

Il-kont addizzjonali ta’ Franza

Franza ħarġet minn dan ix-xejra. Ir-rendiment tagħha żdied b’madwar 28–31 punt bażi matul l-istess ħmistax, iżda madwar 13–15-il punt bażi minn dik iż-żieda ġew mit-twessigħ tal-ispread u mhux miż-żieda fir-rendimenti Ġermaniżi (Banque de France). Kważi nofs iż-żieda ta’ Franza kienet politika, mhux globali. Kif irrappurtajna l-ġimgħa li għaddiet, il-primjum ta’ Franza fuq il-Ġermanja issa jinsab fl-ogħla livell tiegħu mill-2012, u Reuters rabtet it-twessigħ direttament mat-tħassib dwar l-Assemblea Nazzjonali maqsuma ta’ Franza u d-diffikultà politika biex jiġi approvat il-baġit tal-2027 (Reuters permezz ta’ Boursorama).

Franza għad għandha aċċess għas-swieq. Fit-3 ta’ Settembru, l-aġenzija tad-dejn tagħha biegħet €13.5 biljun f’erba’ ħarġiet ta’ bonds, bl-investituri kollettivament joffru aktar mid-doppju tal-ammont għall-bejgħ (Zonebourse). Iżda issa r-rifinanzjament jiswa aktar. U billi l-gvernijiet jirrifinanzjaw gradwalment, dawn l-ispejjeż jakkumulaw maż-żmien. Il-maturità medja tad-dejn ta’ Franza taqbeż it-tmien snin (AFT), għalhekk ir-rendimenti tal-lum jieħdu post ir-rati aktar baxxi tal-bieraħ bil-mod, hekk kif jimmaturaw il-bonds antiki.

Il-Belġju joffri paragun utli. L-Aġenzija tad-Dejn tiegħu tistma li xokk permanenti ta’ 100 punt bażi jżid madwar €178 miljun mal-ispejjeż tal-imgħax fl-2026, u jikber għal €3.9 biljun fis-sena sal-2031 (The Brussels Times). Żidiet annwali żgħar jakkumulaw.

Min jiggwadanja u min jitlef

Rendimenti ogħla jgħinu lil min ifaddal u lil min jixtri bonds ġodda. Iżda r-rati tad-depożiti bankarji bilkemm żdiedu biex ilaħħqu magħhom. F’Lulju, id-depożiti mil-lum għal għada fiż-żona tal-euro kienu għadhom iħallsu biss 0.28% (BĊE). Il-banek qed iżommu l-marġni.

Min jieħu self ġdid qed jiffaċċja realtà differenti. Fin-Netherlands, l-offerti ta’ ipoteki b’rata fissa għal għaxar snin żdiedu b’14-il punt bażi f’erba’ ġimgħat, għal 4.22% sat-13 ta’ Settembru (Van Bruggen). Il-prezzijiet tal-ipoteki jiddependu minn taħlita ta’ rati tas-swaps, l-ispejjeż tal-finanzjament tal-banek u l-politika mistennija tal-BĊE, mhux biss mir-rendimenti tad-dejn sovran. Iżda d-direzzjoni hija ċara: is-self qed jiswa aktar. Dawk li diġà għandhom rata fissa jibqgħu protetti sakemm il-kuntratti tagħhom jiġu aġġustati mill-ġdid.

L-Ewropa qed tħallas għall-inflazzjoni ogħla u għall-politika monetarja aktar stretta. Franza qed tħallas primjum addizzjonali minħabba l-inċertezza politika. Id-data disponibbli dwar l-ispreads ma turix frammentazzjoni usa’ fiż-żona tal-euro. Jekk is-soprataxxa ta’ Franza tibqax taħt kontroll jiddependi mill-vot dwar il-baġit tal-2027 fl-Assemblea Nazzjonali.